2022-2023
Biodiversiteit
van Planten
s.L
Deel ontstaan van landplanten en
Fungi
Jarne Winderickx
,Inhoudsopgave
1. embryophyta / landplanten...................................................................................................................... 3
1.1 ontstaan.............................................................................................................................................. 3
1.2 voorouders......................................................................................................................................... 3
1.3 kenmerken.......................................................................................................................................... 4
1.4 verdere evolutie.................................................................................................................................. 4
2. bryophyta s.L. / mossen............................................................................................................................ 4
2.1 Algemene kenmerken......................................................................................................................... 4
2.2 levenscyclus........................................................................................................................................ 5
2.3 levermossen........................................................................................................................................ 5
2.4 bladmossen......................................................................................................................................... 6
3. Monilophyta en lycophyta (varens en microfylle sporenplanten).............................................................7
3.1 ontstaan + evolutie............................................................................................................................. 7
3.2 bouw................................................................................................................................................... 7
3.3 teloomtheorie..................................................................................................................................... 8
3.4 monilophyta........................................................................................................................................ 9
3.4.1 Psilotopsida.................................................................................................................................. 9
3.4.2 Ophioglossales............................................................................................................................. 9
3.4.3 Equisetopsida............................................................................................................................... 9
3.4.4 Marattiopsida............................................................................................................................. 10
3.4.5 Polypodiopsida........................................................................................................................... 10
3.5 lycophyta.......................................................................................................................................... 11
4. spermatophyta / zaadplanten (gymnospermen)..................................................................................... 12
4.1 zaadplanten...................................................................................................................................... 12
4.2 ontwikkeling ovulum......................................................................................................................... 13
4.3 indeling............................................................................................................................................. 13
4.3.1 cycadopsida............................................................................................................................... 13
4.3.2 Ginkgoopsida............................................................................................................................. 14
4.3.3 Pinopsida................................................................................................................................... 14
4.3.3.1 levenscyclus van Den.......................................................................................................... 15
4.3.3.2 Pinales onderverdeling....................................................................................................... 16
4.3.4 Gnetopsida................................................................................................................................. 18
4.3.4.1 Gnetales.............................................................................................................................. 18
5. zaadplanten (Angiospermen / bloemplanten )........................................................................................ 19
6. mycologie................................................................................................................................................ 19
6.1 Inleiding............................................................................................................................................ 19
1
,6.2 slijmzwammen.................................................................................................................................. 20
6.2.1 cellulaire slijmzwammen / dictyostelia......................................................................................20
6.2.1.1 levenscyclus van de cellulaire slijmzwammen.....................................................................20
6.2.2 echte slijmzwammen / myxomycota.......................................................................................... 23
6.2.2.1 levenscyclus van echte slijmzwammen...............................................................................23
6.3 Oomycota / pseudofungi.................................................................................................................. 25
6.3.1 inleiding..................................................................................................................................... 25
6.3.2 waterschimmels......................................................................................................................... 26
6.3.2.1 levenscyclus........................................................................................................................ 26
6.3.3 Pythiales.................................................................................................................................... 27
6.3.3.1 Levenscyclus Pythium......................................................................................................... 28
6.3.3.2 levenscyclus van Phytophtora............................................................................................. 28
6.3.4 Valse meeldauwen / Peronosporales......................................................................................... 29
6.3.4.1 levenscyclus........................................................................................................................ 29
6.4 echte fungi........................................................................................................................................ 29
6.4.1 Algemene kenmerken................................................................................................................ 29
6.4.2 Zygomycota............................................................................................................................... 30
6.4.2.1 Seksuele voortplanting........................................................................................................ 31
6.4.2.2 Aseksuele voorplanting....................................................................................................... 31
6.4.3 Glomeromycota (niet)................................................................................................................ 31
6.4.4 Dikarya....................................................................................................................................... 31
6.4.4.1 Verschillen tussen Ascomycota en Basidiomycota..............................................................32
6.4.4.2 gelijkenissen....................................................................................................................... 32
6.4.5 Zakjeszwammen / Ascomycota.................................................................................................. 33
6.4.5.1 Belangrijke kenmerken....................................................................................................... 33
6.4.5.2 Seksuele levenscyclus......................................................................................................... 33
6.4.6 Steeltjeszwammen / Basidiomycota..........................................................................................35
........................................................................................................................................................... 35
6.4.6.1 belangrijkste kenmerken..................................................................................................... 35
6.4.6.2 seksuele levenscyclus.......................................................................................................... 35
6.4.6.3 basidiocarp......................................................................................................................... 36
6.4.6.4 basidium............................................................................................................................. 36
6.4.6.5 basidiosporen..................................................................................................................... 36
2
, ONTSTAAN VAN
LANDPLANTEN
1. embryophyta / landplanten
1.1 ontstaan
Homologe hypothese - groenwieren met een isomorfe digenetische
levenscyclus wordt gezien als voorouder
- sporofyt (diploïd, vormt sporen) heeft een
nauwe relatie met gametofyt (haploïd, vormt
gameten) bij mossen wat leid dat de sporofyt als
parasiet leefde op gametofyt
Antithetische hypothese - monogenetische haploïde levenscyclus zou door
meiose een embryo zijn ontstaan (dat eerst
parasitair is leeft maar wordt steeds zelfstandiger)
Monofyletische groep - hebben eenzelfde gemeenschappelijke
voorouder
Monogenetische - geen generatiewisseling
Digenetische - generatiewisseling van gametofyt + sporofyt
1.2 voorouders
Charophyta s.I. - vertonen talrijke gemeenschappelijke
eigenschappen met landplanten (vorming
fragmoplast, uiteenvallen kernmembraan bij
mitose, plasmodesmata)
- = zoetwatergroenwieren
3
,1.3 kenmerken
Gametangia - = gestructureerde gameetvormende organen op
de gametofyt
Sporangia - vormen sporen op de sporofyt
Sporofyl - bladachtig orgaan dat sporangia draagt
Archegonium - vrouwelijke gametangium + waar eicel goed
beschermt in is
Antheridium - mannelijke gametangium + waar spermacel inzit
1.4 verdere evolutie
Heterosporie - vorming van 2 types sporen (macro/vrouw en
micro/man) ipv 1 type sporen (= isosporie)
Zoïdogamie - bevruchting door een beweeglijke gameet /
spermatozoïde en een niet beweegbare gameet /
eicel
Sifonogamie - bevruchting door overbrengen van man gameet
in een buisvormige uitgroei
2. bryophyta s.L. / mossen
2.1 Algemene kenmerken
Parafyletische groep - omvat niet alle afstammelingen van de
voorouder.
Rhizoïden - wortelachtige structuren met een
vasthechtingsfunctie
- niet homoloog met wortels
Thalleus lichaam - lichaam met geen differentiatie in stengel, blad,
… (=thallus)
Hydroïden - dikwandige cellen in geleidingsweefsel
Leptoïden - dunwandig cellen in geleidingsweefsel
4
,Sporenkapsels - plaats waar sporen worden gevormd
Fragmentatie - = aseksuele vp waar een ouderorganisme een
fragment afsplitst dit kan dan ontwikkelen tot een
nieuw individu
- vogels spelen hier belangrijke rol in
Broedknoppen - = knopje dat ontstaat in thallus als een
okselknop en meteen uitgroeit tot een nieuw
kleine plant
Poikilohydrie - kunnen omgaan met wisselende vochtgehaltes
Epifyten - = plant die groeit op een andere plant zonder
een voedselrelatie
Veenvormers - kunnen koolstof opslaan en ze ook vrij laten
(zorgt voor een temp verandering) maken wel de
omgeving stikstofarm (+ zuur) waardoor andere
planten moeilijk groeien
2.2 levenscyclus
Protonema - kiemende sporen die groene draadjes vormen +
snel vertakken en verankeren
Peristomium - totale aantal tandjes / haartjes die onder het
dekseltje van de sporenkapsel ligt
gametofyten - wanneer de plant gametangia vormt
2.3 levermossen
Plagiotroop - liggende stengeltjes
Heteromorf - ongelijkvormig
Elateren - bevinden zich tussen de sporen
- helpen bij het verbreiden van de sporen
Orde sphaerocarpales (namen niet onthouden - hebben thallussen van +- 1 cm
van ordes)
- hebben een endoporie (antheridium /
archegonium)
- eerste plantengroep waar
5
, geslachtschromosomen werden ontdekt
- na bevruchting ontwikkelen sporekapsels op
vrouwelijke thallus (geen vorming van elateren)
Orde Jungermanniales - ++ tropisch en zeer grote groep
- sporangium openen in 4 kleppen + bevatten
elateren (ontstaan uit mitotische dochtercel van
een archespore, 1 elateer per 4 sporen)
- doen aan broedknopvorming
- hebben bebladerde stengels
- bv: kantmos
Archespore - cel / verzameling van cellen waaruit sporen
zullen ontstaan
Orde marchantiales - meest gedifferentieerde levermossen + thalleuze
planten
- bv: parapluutjesmos (groeit graag op plekken
waar bodem vergiftigd is)
- hebben ademporiën + ademholten aan
bovenzijde
Assimilatoren - kunnen organische bindingen opbouwen uit
kleinere organische verbindingen
Gametangioforen - langgesteelde + vlakke receptaculum ondiep is
ingesneden bij de antheridiofoor en diep bij de
archegoniofoor
Receptaculum - structuur aan de top van gametangioforen
Antheridiofoor - steelvormig + verticaal omhoog groeiende deel
van de thallus
- draagt de antheridia (op bovenzijde van thallus)
Archegoniofoor - draagt de archegonia (deze hangen aan de
onderzijde van thallus)
2.4 bladmossen
Bladmossen - bebladerd stengeltje (orthotroop of plagiotroop)
staat
- rizoïden zijn meercellig en vertakt
- antheridia +/ archegonia bovenaan of zijdelings
van de stengel
6
, Acrocarpe mossen / topkapselmossen - dragen 1 sporogonium aan de top van de stengel
Pleurocarpe mossen / slaapmossen - hebben sporogonia op de laterale takjes
Sporogonium - = diploïde sporofyt die op de gametofyt groeit
met een steel en sporenkapsel / sporangium
Veenmossen / sphagnum - vaak rode pigmenten + grote
watervasthoudende cellen
- groeien in H2O, moeras en hoogveen
- maken de omgeving wel zuur dor de
ionenuitwisseling
Pseudopodium - steeltje onder de sporenkapsel gevormd door de
gametofyt
Columella - zuil met steriel weefsel in sporenkapsel
Glashaar - doorlopende bladnerf zonder bladgroen
Haarmossen - opvallende perichaetium (‘bloemetjes’)
perichaetium - geheel van afwijkende blaadjes rond de
gametangia
parafysen - draadvormige cellen tussen sporen +
gametenvormende organen
3. Monilophyta en lycophyta (varens en
microfylle sporenplanten)
3.1 ontstaan + evolutie
Mosvaren - hebben sporendoosjes onder het blad en lijken +
+ goed op mossen
Tracheofyten - alle planten behalve de mossen
- = planten met een beter vaatsysteem
- ging gepaard met het vormen van terminale
sporendoosjes
- doen ook aan dichotome vertakkingen
3.2 bouw
bouw - wortels, stengels en bladeren (microfyllen of
7
Biodiversiteit
van Planten
s.L
Deel ontstaan van landplanten en
Fungi
Jarne Winderickx
,Inhoudsopgave
1. embryophyta / landplanten...................................................................................................................... 3
1.1 ontstaan.............................................................................................................................................. 3
1.2 voorouders......................................................................................................................................... 3
1.3 kenmerken.......................................................................................................................................... 4
1.4 verdere evolutie.................................................................................................................................. 4
2. bryophyta s.L. / mossen............................................................................................................................ 4
2.1 Algemene kenmerken......................................................................................................................... 4
2.2 levenscyclus........................................................................................................................................ 5
2.3 levermossen........................................................................................................................................ 5
2.4 bladmossen......................................................................................................................................... 6
3. Monilophyta en lycophyta (varens en microfylle sporenplanten).............................................................7
3.1 ontstaan + evolutie............................................................................................................................. 7
3.2 bouw................................................................................................................................................... 7
3.3 teloomtheorie..................................................................................................................................... 8
3.4 monilophyta........................................................................................................................................ 9
3.4.1 Psilotopsida.................................................................................................................................. 9
3.4.2 Ophioglossales............................................................................................................................. 9
3.4.3 Equisetopsida............................................................................................................................... 9
3.4.4 Marattiopsida............................................................................................................................. 10
3.4.5 Polypodiopsida........................................................................................................................... 10
3.5 lycophyta.......................................................................................................................................... 11
4. spermatophyta / zaadplanten (gymnospermen)..................................................................................... 12
4.1 zaadplanten...................................................................................................................................... 12
4.2 ontwikkeling ovulum......................................................................................................................... 13
4.3 indeling............................................................................................................................................. 13
4.3.1 cycadopsida............................................................................................................................... 13
4.3.2 Ginkgoopsida............................................................................................................................. 14
4.3.3 Pinopsida................................................................................................................................... 14
4.3.3.1 levenscyclus van Den.......................................................................................................... 15
4.3.3.2 Pinales onderverdeling....................................................................................................... 16
4.3.4 Gnetopsida................................................................................................................................. 18
4.3.4.1 Gnetales.............................................................................................................................. 18
5. zaadplanten (Angiospermen / bloemplanten )........................................................................................ 19
6. mycologie................................................................................................................................................ 19
6.1 Inleiding............................................................................................................................................ 19
1
,6.2 slijmzwammen.................................................................................................................................. 20
6.2.1 cellulaire slijmzwammen / dictyostelia......................................................................................20
6.2.1.1 levenscyclus van de cellulaire slijmzwammen.....................................................................20
6.2.2 echte slijmzwammen / myxomycota.......................................................................................... 23
6.2.2.1 levenscyclus van echte slijmzwammen...............................................................................23
6.3 Oomycota / pseudofungi.................................................................................................................. 25
6.3.1 inleiding..................................................................................................................................... 25
6.3.2 waterschimmels......................................................................................................................... 26
6.3.2.1 levenscyclus........................................................................................................................ 26
6.3.3 Pythiales.................................................................................................................................... 27
6.3.3.1 Levenscyclus Pythium......................................................................................................... 28
6.3.3.2 levenscyclus van Phytophtora............................................................................................. 28
6.3.4 Valse meeldauwen / Peronosporales......................................................................................... 29
6.3.4.1 levenscyclus........................................................................................................................ 29
6.4 echte fungi........................................................................................................................................ 29
6.4.1 Algemene kenmerken................................................................................................................ 29
6.4.2 Zygomycota............................................................................................................................... 30
6.4.2.1 Seksuele voortplanting........................................................................................................ 31
6.4.2.2 Aseksuele voorplanting....................................................................................................... 31
6.4.3 Glomeromycota (niet)................................................................................................................ 31
6.4.4 Dikarya....................................................................................................................................... 31
6.4.4.1 Verschillen tussen Ascomycota en Basidiomycota..............................................................32
6.4.4.2 gelijkenissen....................................................................................................................... 32
6.4.5 Zakjeszwammen / Ascomycota.................................................................................................. 33
6.4.5.1 Belangrijke kenmerken....................................................................................................... 33
6.4.5.2 Seksuele levenscyclus......................................................................................................... 33
6.4.6 Steeltjeszwammen / Basidiomycota..........................................................................................35
........................................................................................................................................................... 35
6.4.6.1 belangrijkste kenmerken..................................................................................................... 35
6.4.6.2 seksuele levenscyclus.......................................................................................................... 35
6.4.6.3 basidiocarp......................................................................................................................... 36
6.4.6.4 basidium............................................................................................................................. 36
6.4.6.5 basidiosporen..................................................................................................................... 36
2
, ONTSTAAN VAN
LANDPLANTEN
1. embryophyta / landplanten
1.1 ontstaan
Homologe hypothese - groenwieren met een isomorfe digenetische
levenscyclus wordt gezien als voorouder
- sporofyt (diploïd, vormt sporen) heeft een
nauwe relatie met gametofyt (haploïd, vormt
gameten) bij mossen wat leid dat de sporofyt als
parasiet leefde op gametofyt
Antithetische hypothese - monogenetische haploïde levenscyclus zou door
meiose een embryo zijn ontstaan (dat eerst
parasitair is leeft maar wordt steeds zelfstandiger)
Monofyletische groep - hebben eenzelfde gemeenschappelijke
voorouder
Monogenetische - geen generatiewisseling
Digenetische - generatiewisseling van gametofyt + sporofyt
1.2 voorouders
Charophyta s.I. - vertonen talrijke gemeenschappelijke
eigenschappen met landplanten (vorming
fragmoplast, uiteenvallen kernmembraan bij
mitose, plasmodesmata)
- = zoetwatergroenwieren
3
,1.3 kenmerken
Gametangia - = gestructureerde gameetvormende organen op
de gametofyt
Sporangia - vormen sporen op de sporofyt
Sporofyl - bladachtig orgaan dat sporangia draagt
Archegonium - vrouwelijke gametangium + waar eicel goed
beschermt in is
Antheridium - mannelijke gametangium + waar spermacel inzit
1.4 verdere evolutie
Heterosporie - vorming van 2 types sporen (macro/vrouw en
micro/man) ipv 1 type sporen (= isosporie)
Zoïdogamie - bevruchting door een beweeglijke gameet /
spermatozoïde en een niet beweegbare gameet /
eicel
Sifonogamie - bevruchting door overbrengen van man gameet
in een buisvormige uitgroei
2. bryophyta s.L. / mossen
2.1 Algemene kenmerken
Parafyletische groep - omvat niet alle afstammelingen van de
voorouder.
Rhizoïden - wortelachtige structuren met een
vasthechtingsfunctie
- niet homoloog met wortels
Thalleus lichaam - lichaam met geen differentiatie in stengel, blad,
… (=thallus)
Hydroïden - dikwandige cellen in geleidingsweefsel
Leptoïden - dunwandig cellen in geleidingsweefsel
4
,Sporenkapsels - plaats waar sporen worden gevormd
Fragmentatie - = aseksuele vp waar een ouderorganisme een
fragment afsplitst dit kan dan ontwikkelen tot een
nieuw individu
- vogels spelen hier belangrijke rol in
Broedknoppen - = knopje dat ontstaat in thallus als een
okselknop en meteen uitgroeit tot een nieuw
kleine plant
Poikilohydrie - kunnen omgaan met wisselende vochtgehaltes
Epifyten - = plant die groeit op een andere plant zonder
een voedselrelatie
Veenvormers - kunnen koolstof opslaan en ze ook vrij laten
(zorgt voor een temp verandering) maken wel de
omgeving stikstofarm (+ zuur) waardoor andere
planten moeilijk groeien
2.2 levenscyclus
Protonema - kiemende sporen die groene draadjes vormen +
snel vertakken en verankeren
Peristomium - totale aantal tandjes / haartjes die onder het
dekseltje van de sporenkapsel ligt
gametofyten - wanneer de plant gametangia vormt
2.3 levermossen
Plagiotroop - liggende stengeltjes
Heteromorf - ongelijkvormig
Elateren - bevinden zich tussen de sporen
- helpen bij het verbreiden van de sporen
Orde sphaerocarpales (namen niet onthouden - hebben thallussen van +- 1 cm
van ordes)
- hebben een endoporie (antheridium /
archegonium)
- eerste plantengroep waar
5
, geslachtschromosomen werden ontdekt
- na bevruchting ontwikkelen sporekapsels op
vrouwelijke thallus (geen vorming van elateren)
Orde Jungermanniales - ++ tropisch en zeer grote groep
- sporangium openen in 4 kleppen + bevatten
elateren (ontstaan uit mitotische dochtercel van
een archespore, 1 elateer per 4 sporen)
- doen aan broedknopvorming
- hebben bebladerde stengels
- bv: kantmos
Archespore - cel / verzameling van cellen waaruit sporen
zullen ontstaan
Orde marchantiales - meest gedifferentieerde levermossen + thalleuze
planten
- bv: parapluutjesmos (groeit graag op plekken
waar bodem vergiftigd is)
- hebben ademporiën + ademholten aan
bovenzijde
Assimilatoren - kunnen organische bindingen opbouwen uit
kleinere organische verbindingen
Gametangioforen - langgesteelde + vlakke receptaculum ondiep is
ingesneden bij de antheridiofoor en diep bij de
archegoniofoor
Receptaculum - structuur aan de top van gametangioforen
Antheridiofoor - steelvormig + verticaal omhoog groeiende deel
van de thallus
- draagt de antheridia (op bovenzijde van thallus)
Archegoniofoor - draagt de archegonia (deze hangen aan de
onderzijde van thallus)
2.4 bladmossen
Bladmossen - bebladerd stengeltje (orthotroop of plagiotroop)
staat
- rizoïden zijn meercellig en vertakt
- antheridia +/ archegonia bovenaan of zijdelings
van de stengel
6
, Acrocarpe mossen / topkapselmossen - dragen 1 sporogonium aan de top van de stengel
Pleurocarpe mossen / slaapmossen - hebben sporogonia op de laterale takjes
Sporogonium - = diploïde sporofyt die op de gametofyt groeit
met een steel en sporenkapsel / sporangium
Veenmossen / sphagnum - vaak rode pigmenten + grote
watervasthoudende cellen
- groeien in H2O, moeras en hoogveen
- maken de omgeving wel zuur dor de
ionenuitwisseling
Pseudopodium - steeltje onder de sporenkapsel gevormd door de
gametofyt
Columella - zuil met steriel weefsel in sporenkapsel
Glashaar - doorlopende bladnerf zonder bladgroen
Haarmossen - opvallende perichaetium (‘bloemetjes’)
perichaetium - geheel van afwijkende blaadjes rond de
gametangia
parafysen - draadvormige cellen tussen sporen +
gametenvormende organen
3. Monilophyta en lycophyta (varens en
microfylle sporenplanten)
3.1 ontstaan + evolutie
Mosvaren - hebben sporendoosjes onder het blad en lijken +
+ goed op mossen
Tracheofyten - alle planten behalve de mossen
- = planten met een beter vaatsysteem
- ging gepaard met het vormen van terminale
sporendoosjes
- doen ook aan dichotome vertakkingen
3.2 bouw
bouw - wortels, stengels en bladeren (microfyllen of
7
