Samenvatting ‘De kern van het
ondernemingsrecht’
Week 1 – Inleiding; verschillende rechtsvormen van de
onderneming; handelsregister
Hoofdstuk 1 – Ondernemingsvormen
Paragraaf 1.1 – Besloten vennootschap
2:175 BW omschrijft de bv (kapitaalvennootschap). Kenmerken:
- Het kapitaal is in een of meer overdraagbare aandelen verdeeld;
- Men kan alleen in de bv participeren via een aandeel;
- Bij oprichting dient in ieder geval één aandeel te worden
uitgegeven;
- De bv wordt geregeerd door haar statuten door de
oprichters/aandeelhouders opgestelde regels voor de organisatie.
Moeten bij de oprichting worden vastgesteld (2:177 BW). De
inrichting is openbaar want op het kantoor van het handelsregister
liggen de statuten ter inkijk (2:180 lid 1 BW).
De bv heeft een besloten karakter:
- Aandelen staan op naam en overdracht ervan kan niet vrijelijk
plaatsvinden;
- Aandeelhouder die aandelen wil overdragen moet deze eerst aan de
andere aandeelhouders aanbieden (2:195 lid 1 BW);
- Statuten mogen de aandelenoverdracht vrijmaken (2:195 BW);
- Blokkeringsregelingen zorgen ervoor dat aandelen die vrij zijn
gemaakt in de bv niet zomaar vrij verhandelbaar zijn;
- De overdracht van aandelen kan in de bv alleen bij notariële akte
plaatsvinden (2:194 BW).
Het aandeel kan een paar belangrijke functies vervullen:
- Vermogen aantrekken aandeelhouder brengt vermogen in de
bv en krijgt een of meer aandelen daarvoor terug. In de statuten
staat het nominale bedrag van de aandelen;
- Stemrecht (2:228 BW) zeggenschapsfunctie. In beginsel is één
aandeel één stem hoe meer aandelen iemand houdt hoe
machtiger (kan in de statuten wel anders worden geregeld (2:228 lid
4 BW);
- Winstverdelingsfunctie in beginsel geeft ieder aandeel recht op
een gedeelte van de winst (2:216 BW). De door de bv behaalde
winst (divident) wordt over de aandelen verdeeld. In beginsel is het
hoe meer aandelen hoe meer winst, maar hier kan vanaf geweken
worden (2:216 lid 6 en 7 BW).
- (Vermogensobject functie voor de aandeelhouder zelf. Aandelen
zijn namelijk voor overdracht vatbaar en dus verhandelbaar.)
,Aandeelhouders (en bestuurders) zijn in beginsel niet aansprakelijk voor
hetgeen in naam van de bv is verricht (2:175 BW) gunstig
aansprakelijkheidsregime.
Bepalingen die van belang zijn voor de bv:
- Speciale bv-bepalingen: 2:175-274 BW;
- Algemene bepalingen Boek 2: 2:1-25 BW, 2:308-333l BW (juridische
fusie), 2:334a-334ii BW (juridische splitsing), 2:335-359 BW
(geschillenregeling en enquête), 2:360-446 BW (jaarrekening en
bestuursverslag);
- Wet op de ondernemingsraden;
- Handelsregisterwet 2007.
- Algemene leerstukken van het burgerlijk recht zoals 3:60 BW, 6:162
BW, etc.
Paragraaf 1.2 – Naamloze vennootschap
- Vooral geschikt voor grote ondernemingen;
- Verhandelen van aandelen kan via Euronext Amsterdam als de nv
een beursnotering heeft;
- Het minimumkapitaal bedraagt €45.000 (2:67 lid 2 BW);
- Het maatschappelijk kapitaal is in aandelen verdeeld (2:64 BW)
(verschil met de bv);
- Ook een kapitaalassociatie, aandelen vervullen dezelfde functies als
bij een bv (aantrekken vermogen: 2:80 BW, winstverdeling: 2:105
BW en stemrecht: 2:188 BW);
- Aandelen hoeven niet op naam te staan, aandelen mogen ook aan
toonder worden uitgegeven;
- Een nv mag wel aandelen op naam uitgeven (2:82 BW), het bestuur
moet dan wel een register met de namen bijhouden (2:85 BW).
- De bepalingen 2:64-164 BW zijn van toepassing, net als de
algemene bepalingen die ook voor de bv gelden.
Paragraaf 1.3 – De maatschap en de vennootschap onder firma
Maatschap:
- Obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee
of meer personen;
- Het sluiten van een maatschapsovereenkomst is in principe
vormvrij;
- Gericht op het door middel van samenwerking behalen van
vermogensrechtelijk voordeel dat de vennoten ten goede komt;
- Men werkt samen voor gemeenschappelijke rekening tot een
gemeenschappelijk doel;
- Ieder der vennoten is gehouden iets in te brengen (arbeid, gebouw,
etc.);
- Geregeld in titel 9 van Boek 7 A BW (1655-1688 BW).
Als een maatschap onder gemeenschappelijke naam een onderneming of
een bedrijf uitoefent, gelden voor haar naast 7A:1655-1688 BW ook 16-34
K maatschap wordt dan een vof genoemd. De vof kent hoofdelijke
verbondenheid voor de vennoten voor verbintenissen van de vof (18K),
,terwijl voor de gewone maatschap een minder streng regime geldt: de
vennoten zijn voor gelijke delen aansprakelijk voor de verbintenissen van
de maatschap (7A:1680 BW).
Samenwerkingsvereiste: bij de maatschap of vof dienen de vennoten
op voet van gelijkheid samen te werken geen ondergeschiktheid want
dat lijkt te veel op en arbeidsovereenkomst. De maatschap en de vof zijn
personenvennootschappen omdat de persoon van de vennoot
belangrijk is voor een duurzame samenwerking.
Beroepsuitoefening: bijvoorbeeld advocaten en chirurgen die hun
beroep voor gemeenschappelijke rekening uitoefenen. Zij verrekenen
onderling winsten en verliezen. De inbreng bestaat vooral uit het ter
beschikking stellen van arbeidskracht. Beroepsuitoefening wijst op
persoonlijke dienstverrichting persoonlijke kwaliteiten staan voorop.
Vaak geldt een beroepsgeheim.
Bedrijfsuitoefening: bijvoorbeeld loodgieters- en schildersbedrijven. De
vof wordt hier vaak als rechtsvorm gebruikt. Bij bedrijven staat
persoonlijke dienstverrichting en vertrouwelijkheid minder voorop. Zij gaan
vaker transacties aan met derden.
De beroeps- of bedrijfsuitoefening in het kader van een maatschap kan stil
plaatsvinden naar buiten toe blijkt niets van gezamenlijke uitoefening.
De vennootschap is een overeenkomst, daarom zijn in beginsel ook de
bepalingen uit Boek 6 BW over verbintenissen uit overeenkomst van
toepassing. Bepalingen uit Boek 3 kunnen ook een rol spelen omdat een
overeenkomst een meerzijdige rechtshandeling is.
Twee belangrijke verschillen tussen de maatschap en de vof:
- Bij de vof ontleent iedere vennoot aan de wet (17 lid 1 K)
vertegenwoordigingsbevoegdheid. Die bevoegdheid kan in de
vennootschapsovereenkomst beperkt worden. Bij een maatschap
mag een vennoot in beginsel slechts namens de andere vennoten
optreden als hij een volmacht heeft (7A:1679 BW) (verschil valt te
verklaren doordat een vof meer extern is en een maatschap meer
intern).
- Voor schulden van de vof zijn alle vennoten hoofdelijk verbonden (18
K) en bij de maatschap zijn de vennoten in beginsel slecht voor gelijk
delen verbonden (7A:1679-1680 BW).
Op de maatschap en de vof is de wet van ondernemingsraden van
toepassing, even als de handelsregisterwet.
Paragraaf 1.4 – verschillen tussen de nv/bv enerzijds en de maatschap en
de vof anderzijds
- Bij een nv/bv zijn de aandeelhouders in beginsel niet aansprakelijk,
bij de maatschap/vof wel;
, - De nv/bv moeten een jaarrekening opmaken, vaststellen en
openbaar maken, de maatschap/vof niet;
- Een aandeelhouder kan de kapitaalvennootschap niet opzeggen; een
vennoot van een personenvennootschap kan wel uit de
vennootschap stappen;
- Bij een nv/bv geldt een duale organisatiestructuur, bij een
maatschap/vof gaat de wetgever ervanuit dat de vennoten ook
besturen.
Paragraaf 1.5 – tussenvormen: commanditaire vennootschap en
coöperatie
Commanditaire vennootschap:
- Commanditaire vennoot is tot niet meer gehouden dan het bedrag
van zijn inbreng (20 lid 3 K);
- De commanditaire vennoot heeft recht op een deel van de winst;
- Gewone vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk;
- Een cv is ook steeds een vof, dus de wettelijke regels voor de vof
gelden ook voor de cv;
- Een commanditaire vennoot mag een bestuurs- of
beheershandelingen verrichten maar hij mag zich wel bemoeien met
de interne beleidsvoering (20 lid 2 K);
- Als hij zich hier niet aan houdt, dan is hij in beginsel hoofdelijk
aansprakelijk voor de verbintenissen uit de cv deze
aansprakelijkheid wordt verlicht als deze in onevenredige
verhouding staat tot de overtreding van het beheersverbod (21 K).
De coöperatie
- 2:53-63j BW;
- De coöperatie is opgezet als vereniging, de meeste artikelen van
vereniging zijn dan ook van toepassing;
- De coöperatie mag wel winst aan haar leden uitkeren (2:53a BW);
- Moet haar werkzaamheden ten dienste van haar leden verrichten
overeenkomsten die verband houden met het bedrijf dat de
coöperatie uitoefent afsluiten met de leden (2:53 lid 1 BW);
- De statuten mogen bepalen dat overeenkomsten als die welke zij
met haar leden sluit, ook met anderen mogen worden aangegaan
(2:53 lid 3 BW).
- Mild aansprakelijkheidsregime (zie: 2:55 BW e.v.).
Paragraaf 1.6 – Combinatievormen: concern
Soms worden verschillende rechtsvormen gecombineerd om één
onderneming te drijven. Het komt dan voor dat een nv de meerderheid
van de aandelen in een aantal bv’s houdt nv is de moedermaatschappij
en bv’s zijn de dochtermaatschappijen (2:24a BW). Het geheel van deze
rechtsvormen heeft concern of groep.
Het recht staat ook toe dat bv’s (of nv’s) als aansprakelijke vennoten in
een maatschap of vof participeren. Ook dan ontstaat een combinatievorm.
Paragraaf 1.7 – Rechtspersoon
ondernemingsrecht’
Week 1 – Inleiding; verschillende rechtsvormen van de
onderneming; handelsregister
Hoofdstuk 1 – Ondernemingsvormen
Paragraaf 1.1 – Besloten vennootschap
2:175 BW omschrijft de bv (kapitaalvennootschap). Kenmerken:
- Het kapitaal is in een of meer overdraagbare aandelen verdeeld;
- Men kan alleen in de bv participeren via een aandeel;
- Bij oprichting dient in ieder geval één aandeel te worden
uitgegeven;
- De bv wordt geregeerd door haar statuten door de
oprichters/aandeelhouders opgestelde regels voor de organisatie.
Moeten bij de oprichting worden vastgesteld (2:177 BW). De
inrichting is openbaar want op het kantoor van het handelsregister
liggen de statuten ter inkijk (2:180 lid 1 BW).
De bv heeft een besloten karakter:
- Aandelen staan op naam en overdracht ervan kan niet vrijelijk
plaatsvinden;
- Aandeelhouder die aandelen wil overdragen moet deze eerst aan de
andere aandeelhouders aanbieden (2:195 lid 1 BW);
- Statuten mogen de aandelenoverdracht vrijmaken (2:195 BW);
- Blokkeringsregelingen zorgen ervoor dat aandelen die vrij zijn
gemaakt in de bv niet zomaar vrij verhandelbaar zijn;
- De overdracht van aandelen kan in de bv alleen bij notariële akte
plaatsvinden (2:194 BW).
Het aandeel kan een paar belangrijke functies vervullen:
- Vermogen aantrekken aandeelhouder brengt vermogen in de
bv en krijgt een of meer aandelen daarvoor terug. In de statuten
staat het nominale bedrag van de aandelen;
- Stemrecht (2:228 BW) zeggenschapsfunctie. In beginsel is één
aandeel één stem hoe meer aandelen iemand houdt hoe
machtiger (kan in de statuten wel anders worden geregeld (2:228 lid
4 BW);
- Winstverdelingsfunctie in beginsel geeft ieder aandeel recht op
een gedeelte van de winst (2:216 BW). De door de bv behaalde
winst (divident) wordt over de aandelen verdeeld. In beginsel is het
hoe meer aandelen hoe meer winst, maar hier kan vanaf geweken
worden (2:216 lid 6 en 7 BW).
- (Vermogensobject functie voor de aandeelhouder zelf. Aandelen
zijn namelijk voor overdracht vatbaar en dus verhandelbaar.)
,Aandeelhouders (en bestuurders) zijn in beginsel niet aansprakelijk voor
hetgeen in naam van de bv is verricht (2:175 BW) gunstig
aansprakelijkheidsregime.
Bepalingen die van belang zijn voor de bv:
- Speciale bv-bepalingen: 2:175-274 BW;
- Algemene bepalingen Boek 2: 2:1-25 BW, 2:308-333l BW (juridische
fusie), 2:334a-334ii BW (juridische splitsing), 2:335-359 BW
(geschillenregeling en enquête), 2:360-446 BW (jaarrekening en
bestuursverslag);
- Wet op de ondernemingsraden;
- Handelsregisterwet 2007.
- Algemene leerstukken van het burgerlijk recht zoals 3:60 BW, 6:162
BW, etc.
Paragraaf 1.2 – Naamloze vennootschap
- Vooral geschikt voor grote ondernemingen;
- Verhandelen van aandelen kan via Euronext Amsterdam als de nv
een beursnotering heeft;
- Het minimumkapitaal bedraagt €45.000 (2:67 lid 2 BW);
- Het maatschappelijk kapitaal is in aandelen verdeeld (2:64 BW)
(verschil met de bv);
- Ook een kapitaalassociatie, aandelen vervullen dezelfde functies als
bij een bv (aantrekken vermogen: 2:80 BW, winstverdeling: 2:105
BW en stemrecht: 2:188 BW);
- Aandelen hoeven niet op naam te staan, aandelen mogen ook aan
toonder worden uitgegeven;
- Een nv mag wel aandelen op naam uitgeven (2:82 BW), het bestuur
moet dan wel een register met de namen bijhouden (2:85 BW).
- De bepalingen 2:64-164 BW zijn van toepassing, net als de
algemene bepalingen die ook voor de bv gelden.
Paragraaf 1.3 – De maatschap en de vennootschap onder firma
Maatschap:
- Obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee
of meer personen;
- Het sluiten van een maatschapsovereenkomst is in principe
vormvrij;
- Gericht op het door middel van samenwerking behalen van
vermogensrechtelijk voordeel dat de vennoten ten goede komt;
- Men werkt samen voor gemeenschappelijke rekening tot een
gemeenschappelijk doel;
- Ieder der vennoten is gehouden iets in te brengen (arbeid, gebouw,
etc.);
- Geregeld in titel 9 van Boek 7 A BW (1655-1688 BW).
Als een maatschap onder gemeenschappelijke naam een onderneming of
een bedrijf uitoefent, gelden voor haar naast 7A:1655-1688 BW ook 16-34
K maatschap wordt dan een vof genoemd. De vof kent hoofdelijke
verbondenheid voor de vennoten voor verbintenissen van de vof (18K),
,terwijl voor de gewone maatschap een minder streng regime geldt: de
vennoten zijn voor gelijke delen aansprakelijk voor de verbintenissen van
de maatschap (7A:1680 BW).
Samenwerkingsvereiste: bij de maatschap of vof dienen de vennoten
op voet van gelijkheid samen te werken geen ondergeschiktheid want
dat lijkt te veel op en arbeidsovereenkomst. De maatschap en de vof zijn
personenvennootschappen omdat de persoon van de vennoot
belangrijk is voor een duurzame samenwerking.
Beroepsuitoefening: bijvoorbeeld advocaten en chirurgen die hun
beroep voor gemeenschappelijke rekening uitoefenen. Zij verrekenen
onderling winsten en verliezen. De inbreng bestaat vooral uit het ter
beschikking stellen van arbeidskracht. Beroepsuitoefening wijst op
persoonlijke dienstverrichting persoonlijke kwaliteiten staan voorop.
Vaak geldt een beroepsgeheim.
Bedrijfsuitoefening: bijvoorbeeld loodgieters- en schildersbedrijven. De
vof wordt hier vaak als rechtsvorm gebruikt. Bij bedrijven staat
persoonlijke dienstverrichting en vertrouwelijkheid minder voorop. Zij gaan
vaker transacties aan met derden.
De beroeps- of bedrijfsuitoefening in het kader van een maatschap kan stil
plaatsvinden naar buiten toe blijkt niets van gezamenlijke uitoefening.
De vennootschap is een overeenkomst, daarom zijn in beginsel ook de
bepalingen uit Boek 6 BW over verbintenissen uit overeenkomst van
toepassing. Bepalingen uit Boek 3 kunnen ook een rol spelen omdat een
overeenkomst een meerzijdige rechtshandeling is.
Twee belangrijke verschillen tussen de maatschap en de vof:
- Bij de vof ontleent iedere vennoot aan de wet (17 lid 1 K)
vertegenwoordigingsbevoegdheid. Die bevoegdheid kan in de
vennootschapsovereenkomst beperkt worden. Bij een maatschap
mag een vennoot in beginsel slechts namens de andere vennoten
optreden als hij een volmacht heeft (7A:1679 BW) (verschil valt te
verklaren doordat een vof meer extern is en een maatschap meer
intern).
- Voor schulden van de vof zijn alle vennoten hoofdelijk verbonden (18
K) en bij de maatschap zijn de vennoten in beginsel slecht voor gelijk
delen verbonden (7A:1679-1680 BW).
Op de maatschap en de vof is de wet van ondernemingsraden van
toepassing, even als de handelsregisterwet.
Paragraaf 1.4 – verschillen tussen de nv/bv enerzijds en de maatschap en
de vof anderzijds
- Bij een nv/bv zijn de aandeelhouders in beginsel niet aansprakelijk,
bij de maatschap/vof wel;
, - De nv/bv moeten een jaarrekening opmaken, vaststellen en
openbaar maken, de maatschap/vof niet;
- Een aandeelhouder kan de kapitaalvennootschap niet opzeggen; een
vennoot van een personenvennootschap kan wel uit de
vennootschap stappen;
- Bij een nv/bv geldt een duale organisatiestructuur, bij een
maatschap/vof gaat de wetgever ervanuit dat de vennoten ook
besturen.
Paragraaf 1.5 – tussenvormen: commanditaire vennootschap en
coöperatie
Commanditaire vennootschap:
- Commanditaire vennoot is tot niet meer gehouden dan het bedrag
van zijn inbreng (20 lid 3 K);
- De commanditaire vennoot heeft recht op een deel van de winst;
- Gewone vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk;
- Een cv is ook steeds een vof, dus de wettelijke regels voor de vof
gelden ook voor de cv;
- Een commanditaire vennoot mag een bestuurs- of
beheershandelingen verrichten maar hij mag zich wel bemoeien met
de interne beleidsvoering (20 lid 2 K);
- Als hij zich hier niet aan houdt, dan is hij in beginsel hoofdelijk
aansprakelijk voor de verbintenissen uit de cv deze
aansprakelijkheid wordt verlicht als deze in onevenredige
verhouding staat tot de overtreding van het beheersverbod (21 K).
De coöperatie
- 2:53-63j BW;
- De coöperatie is opgezet als vereniging, de meeste artikelen van
vereniging zijn dan ook van toepassing;
- De coöperatie mag wel winst aan haar leden uitkeren (2:53a BW);
- Moet haar werkzaamheden ten dienste van haar leden verrichten
overeenkomsten die verband houden met het bedrijf dat de
coöperatie uitoefent afsluiten met de leden (2:53 lid 1 BW);
- De statuten mogen bepalen dat overeenkomsten als die welke zij
met haar leden sluit, ook met anderen mogen worden aangegaan
(2:53 lid 3 BW).
- Mild aansprakelijkheidsregime (zie: 2:55 BW e.v.).
Paragraaf 1.6 – Combinatievormen: concern
Soms worden verschillende rechtsvormen gecombineerd om één
onderneming te drijven. Het komt dan voor dat een nv de meerderheid
van de aandelen in een aantal bv’s houdt nv is de moedermaatschappij
en bv’s zijn de dochtermaatschappijen (2:24a BW). Het geheel van deze
rechtsvormen heeft concern of groep.
Het recht staat ook toe dat bv’s (of nv’s) als aansprakelijke vennoten in
een maatschap of vof participeren. Ook dan ontstaat een combinatievorm.
Paragraaf 1.7 – Rechtspersoon
