1 De oorsprong van de filosofie
1.1 Inleiding
Filosofie komt van het Grieks filein (houden van) en sophia (Griekse godin van de wijsheid), dit was
een verassing want de meeste filosofies zijn mannen.
Vrouwelijke intuïtie: de directe ervaring van waarheid, zonder beroep te doen op een
redeneerproces.
Op de oorsprong van de filosofie zijn twee antwoorden:
1. Het is zo oud als de mens en iedereen met diepzinnige vragen is een filosoof. Volgens Plato
begint het bij verwondering (=bron van onze zoektocht).
2. Het ontstond in een bepaalde periode in een bepaalde regio: Westerse: 6de eeuw voor christus
rond de Egeïsche zee
Het onstaan van de Westerse filosofie kwam door de overgang van Mythos naar Logos:
- Mythos: wereldbeeld door mythen, goden en fantasie verhalen – in alle culturen
- Logos: ‘rationele’ verklaringen door toenemende belang observatie – natuur verklaren uit natuur
Voorbeelden van mythen uit de westerse cultuur:
- Ilias: paard van Troje door Homeros (blinde schrijver)
- Odysseus: terugkeer – strijd die wij voeren tegen onze demonen om jezelf terug te vinden
(verlijding gezang meerminnen) door Homeros
- Zondeval uit het oude testament: uit continuüm gevallen en lijden is ons lot – kennis en oordelen
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie
1.2.1 Tussen religie en wetenschap
Italiaanse filosoof Luciano de Crescenzo (1997):
- Mens is de hoogste graad door wetenschap (ratio: natuur bestuderen) en religie (innerlijke drang
menslijke geest iets boven begrijpen)
- Filosofie is tussen religie en wetenschap – afsplitsing was is 1543
Betrand Russel:
- Engels filosoof uit rationalistische school
- Filosofie is een soort niemandsland tussen wetenschap en religie
Twee belangrijke werken die visie mens en wereld veranderde:
- Over de beweging van de hemisferen – Copernicus
- Over de samenstelling van het menselijke lichaam – Vesalius
Francis Bacon:
- Aanzet tot ontwikkeling wetenschappelijke methodes
- begrippen inductie en experiment => basis van de wetenschappelijke methodes -> later
uitgemond tot natuurwetten van Newton en het begin van de fysica
1.2.2 Drie grote vragen en domeinen
Immanuel Kant:
- De grote filosoof van de verlichting
- Drie essentiële vragen:
1. Wat kan ik weten?
2. Wat moet ik doen?
3. Wat mag ik hopen?
- Deze vragen kunnen samengesteld worden tot één vraag: Wat is de mens?
Luc Ferry:
- Franse filosoof
- Filosofie houdt zich bezig met: kennis, ethiek en wijsheid –
,- Verschil tussen kennis en wijsheid:
Kennis zijn objectieve feiten of objectiveerbare begrippen. Weten hoe verschijnen en hoe ze
op elkaar inwerken.
Wijsheid is de manier waarop we in het leven staan en hoe we omgaan met de
wisselvalligheden. Veel culturen situeren dit in het hart.
1.2.3 Het huis van de filosofie
Het is een indeling aan de hand van de soorten vragen, er is hier een onderscheid tusen feiten en
waarden.
Onderste verdieping: ontologische vragen (= vragen over het zijnde):
- Kosmologie is de oorsprong van de kosmos, natuur, krachten in de natuur. Voorbeeld: Wanneer
is de aarde ontstaan?
- Metafysica zijn vragen naar de achterliggende principes, wanneer deze over God zijn is het
theologie. Voorbeeld: Wat is bewust zijn?
- Antropologie zijn vragen over de mens. Voorbeeld: Waarom geloven we?
Eerste verdieping: vragen naar drie waarden door Plato, het is wat behoort tot het zijn:
- Waarheid:
Taalfilosofie is over het ontstaan, ontwikkelen, de betekenis en de functies van taal en
verband met dingen en denken
Wetenschapsfilosofie is over de grondslagen van de kennis van de afzonderlijke
wetenschappen.
Logica is over wat geldige redeneringen zijn.
Epistemologie of kennisleers is over de waarheid en kennis.
- Goedheid en rechtvaardigheid:
Ethiek onderzoekt het goede
Sociale en politieke filosofie is over rechtvaardige samenleving en hoe die georganiseerd is
Rechtsfilosofie is over de aard en de oorsprong van recht en de verhouding met ethiek.
Deontologie of plichtsleer sluit nauw aan.
- Schoonheid:
Esthetica is over wat schoonheid en kunst is
1.3 De pre-socratische filosofie
Weinig is er bewaard van gebleven. Filosofen hebben hier de eerste stappen gezet naar het nieuwe
denken. Vragen worden kosmologisch geïnspireerd, op de oorsprong van de kosmos en naar de
principes van verandering.
1.3.1 Thales van Milete
- Eerste filosoof door:
1. Als eerste de wereld terug te brengen tot 1 oerbeginsel of arché: water – reductionisme
2. Wiskundige formule: stelling van Thales: A/B=D/C
3. De uitspraak: ken jezelf
1.3.2 Anaximander van Milete
- Leerling van Thales
- Eerste beginsel is apeiron (het onbepaald of onbegrensde)
- Wereld is een platte schijf
- Tekende een wereldkaar
, - Eerste kosmogonie: het ontstaan en evolutie van de wereld is gebasseerd op de dynamiek tussen
vier elementen. Deze beschreef hij in woorden van rechtvaardigheid en onrechtvaardigeheid – in
menselijke termen
1.3.3 Pythagoras
- Begrip philosophos ontworpen, dit is een persoon die blijft nadenken tot hij weet (<-> mensen
die alles gewoon aannemen)
- Ik blijf zoeken en nadenken, tot ik de werkelijkheid begrijp
- Ook een wiskundige stelling: Achter de complexe wereld ligt een perfecte wereld die we kunnen
uitdrukken in getallen, via deze getallen en verhoudingen kunnen we de wereld vatten en in kaart
brengen
- Deze verborgen orde bepaalt de Westerse filosofie sterk en de wetenschap en de natuurwetten
zijn hierop gebasseerd
- Geloofde in reïncarnatie
1.3.4 Parmenides en Herakleitos
- Parmenides: vertrekt van ‘het zijn’. Al het veranderlijke (logos – vuur is het symbool) verschijnt
uit dat ene zijn dat onveranderlijk en aan zichzelf gelijk is. Buiten het zijn is er niets. Ligt aan de
basis van de ontologie.
- Het zijn is
- Herakleitos: vertrekt vanuit de verandering, alles is aan verandering onderhevigd. Hij kreeg de
bijnaam de ‘duistere’.
- Alles vloeit
- Je kunt nooit tweemaal in dezelfde rivier stappen
- Oorlog is de vader van alles
- Ook gelijkenissen Chinese Taoïsme – voortdurende wisselwerking Yin en Yang binnen niet twee-
eenheid Tao (‘de weg’)
- Plato brengt beide aspecten als eerste
1.3.5 Democrites
- Alles is terug te brengen tot ‘ondeelbare’ deeltjes (atomos)
- Materialistische: werkelijkheid terug voeren naar materiële basiseenheden
1.4 Filosofie binnen het hoger onderwijs
Filosofie vergelijken met het kauwen van voedsel – mentaal sterken is geneeskunde voor de filosofie
door Epictetus.
1.5 Ken jezelf: Gnothi seauton
- Stond boven de ingang van het orakel van Delphi, hier kwamen ze met brandende vragen. Het
was ook wel de navel van de wereld en het had als symbool omphalos / navelsteen, deze
bestand al voor 1000 voor Christus. Het was een belangrijk eigendom van Apollo (God van het
licht) in de jaren 700 voor Christus. Later moet Dionysos drie maanden of jaren de bewaking
overnemen.
- Tal van interpretaties: zelfkennis is belangrijk bij het nemen van goede beslissingen. Bijvoorbeeld
koning Krios die kwam vragen als hij moest aanvallen en het orakel zei dat het grootste rijk
vernietigd zou worden, en dit was ook zo.
- Aansporen tot zelfreflectie zodat je beter met wisselvalligheden omgaat.
1.1 Inleiding
Filosofie komt van het Grieks filein (houden van) en sophia (Griekse godin van de wijsheid), dit was
een verassing want de meeste filosofies zijn mannen.
Vrouwelijke intuïtie: de directe ervaring van waarheid, zonder beroep te doen op een
redeneerproces.
Op de oorsprong van de filosofie zijn twee antwoorden:
1. Het is zo oud als de mens en iedereen met diepzinnige vragen is een filosoof. Volgens Plato
begint het bij verwondering (=bron van onze zoektocht).
2. Het ontstond in een bepaalde periode in een bepaalde regio: Westerse: 6de eeuw voor christus
rond de Egeïsche zee
Het onstaan van de Westerse filosofie kwam door de overgang van Mythos naar Logos:
- Mythos: wereldbeeld door mythen, goden en fantasie verhalen – in alle culturen
- Logos: ‘rationele’ verklaringen door toenemende belang observatie – natuur verklaren uit natuur
Voorbeelden van mythen uit de westerse cultuur:
- Ilias: paard van Troje door Homeros (blinde schrijver)
- Odysseus: terugkeer – strijd die wij voeren tegen onze demonen om jezelf terug te vinden
(verlijding gezang meerminnen) door Homeros
- Zondeval uit het oude testament: uit continuüm gevallen en lijden is ons lot – kennis en oordelen
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie
1.2.1 Tussen religie en wetenschap
Italiaanse filosoof Luciano de Crescenzo (1997):
- Mens is de hoogste graad door wetenschap (ratio: natuur bestuderen) en religie (innerlijke drang
menslijke geest iets boven begrijpen)
- Filosofie is tussen religie en wetenschap – afsplitsing was is 1543
Betrand Russel:
- Engels filosoof uit rationalistische school
- Filosofie is een soort niemandsland tussen wetenschap en religie
Twee belangrijke werken die visie mens en wereld veranderde:
- Over de beweging van de hemisferen – Copernicus
- Over de samenstelling van het menselijke lichaam – Vesalius
Francis Bacon:
- Aanzet tot ontwikkeling wetenschappelijke methodes
- begrippen inductie en experiment => basis van de wetenschappelijke methodes -> later
uitgemond tot natuurwetten van Newton en het begin van de fysica
1.2.2 Drie grote vragen en domeinen
Immanuel Kant:
- De grote filosoof van de verlichting
- Drie essentiële vragen:
1. Wat kan ik weten?
2. Wat moet ik doen?
3. Wat mag ik hopen?
- Deze vragen kunnen samengesteld worden tot één vraag: Wat is de mens?
Luc Ferry:
- Franse filosoof
- Filosofie houdt zich bezig met: kennis, ethiek en wijsheid –
,- Verschil tussen kennis en wijsheid:
Kennis zijn objectieve feiten of objectiveerbare begrippen. Weten hoe verschijnen en hoe ze
op elkaar inwerken.
Wijsheid is de manier waarop we in het leven staan en hoe we omgaan met de
wisselvalligheden. Veel culturen situeren dit in het hart.
1.2.3 Het huis van de filosofie
Het is een indeling aan de hand van de soorten vragen, er is hier een onderscheid tusen feiten en
waarden.
Onderste verdieping: ontologische vragen (= vragen over het zijnde):
- Kosmologie is de oorsprong van de kosmos, natuur, krachten in de natuur. Voorbeeld: Wanneer
is de aarde ontstaan?
- Metafysica zijn vragen naar de achterliggende principes, wanneer deze over God zijn is het
theologie. Voorbeeld: Wat is bewust zijn?
- Antropologie zijn vragen over de mens. Voorbeeld: Waarom geloven we?
Eerste verdieping: vragen naar drie waarden door Plato, het is wat behoort tot het zijn:
- Waarheid:
Taalfilosofie is over het ontstaan, ontwikkelen, de betekenis en de functies van taal en
verband met dingen en denken
Wetenschapsfilosofie is over de grondslagen van de kennis van de afzonderlijke
wetenschappen.
Logica is over wat geldige redeneringen zijn.
Epistemologie of kennisleers is over de waarheid en kennis.
- Goedheid en rechtvaardigheid:
Ethiek onderzoekt het goede
Sociale en politieke filosofie is over rechtvaardige samenleving en hoe die georganiseerd is
Rechtsfilosofie is over de aard en de oorsprong van recht en de verhouding met ethiek.
Deontologie of plichtsleer sluit nauw aan.
- Schoonheid:
Esthetica is over wat schoonheid en kunst is
1.3 De pre-socratische filosofie
Weinig is er bewaard van gebleven. Filosofen hebben hier de eerste stappen gezet naar het nieuwe
denken. Vragen worden kosmologisch geïnspireerd, op de oorsprong van de kosmos en naar de
principes van verandering.
1.3.1 Thales van Milete
- Eerste filosoof door:
1. Als eerste de wereld terug te brengen tot 1 oerbeginsel of arché: water – reductionisme
2. Wiskundige formule: stelling van Thales: A/B=D/C
3. De uitspraak: ken jezelf
1.3.2 Anaximander van Milete
- Leerling van Thales
- Eerste beginsel is apeiron (het onbepaald of onbegrensde)
- Wereld is een platte schijf
- Tekende een wereldkaar
, - Eerste kosmogonie: het ontstaan en evolutie van de wereld is gebasseerd op de dynamiek tussen
vier elementen. Deze beschreef hij in woorden van rechtvaardigheid en onrechtvaardigeheid – in
menselijke termen
1.3.3 Pythagoras
- Begrip philosophos ontworpen, dit is een persoon die blijft nadenken tot hij weet (<-> mensen
die alles gewoon aannemen)
- Ik blijf zoeken en nadenken, tot ik de werkelijkheid begrijp
- Ook een wiskundige stelling: Achter de complexe wereld ligt een perfecte wereld die we kunnen
uitdrukken in getallen, via deze getallen en verhoudingen kunnen we de wereld vatten en in kaart
brengen
- Deze verborgen orde bepaalt de Westerse filosofie sterk en de wetenschap en de natuurwetten
zijn hierop gebasseerd
- Geloofde in reïncarnatie
1.3.4 Parmenides en Herakleitos
- Parmenides: vertrekt van ‘het zijn’. Al het veranderlijke (logos – vuur is het symbool) verschijnt
uit dat ene zijn dat onveranderlijk en aan zichzelf gelijk is. Buiten het zijn is er niets. Ligt aan de
basis van de ontologie.
- Het zijn is
- Herakleitos: vertrekt vanuit de verandering, alles is aan verandering onderhevigd. Hij kreeg de
bijnaam de ‘duistere’.
- Alles vloeit
- Je kunt nooit tweemaal in dezelfde rivier stappen
- Oorlog is de vader van alles
- Ook gelijkenissen Chinese Taoïsme – voortdurende wisselwerking Yin en Yang binnen niet twee-
eenheid Tao (‘de weg’)
- Plato brengt beide aspecten als eerste
1.3.5 Democrites
- Alles is terug te brengen tot ‘ondeelbare’ deeltjes (atomos)
- Materialistische: werkelijkheid terug voeren naar materiële basiseenheden
1.4 Filosofie binnen het hoger onderwijs
Filosofie vergelijken met het kauwen van voedsel – mentaal sterken is geneeskunde voor de filosofie
door Epictetus.
1.5 Ken jezelf: Gnothi seauton
- Stond boven de ingang van het orakel van Delphi, hier kwamen ze met brandende vragen. Het
was ook wel de navel van de wereld en het had als symbool omphalos / navelsteen, deze
bestand al voor 1000 voor Christus. Het was een belangrijk eigendom van Apollo (God van het
licht) in de jaren 700 voor Christus. Later moet Dionysos drie maanden of jaren de bewaking
overnemen.
- Tal van interpretaties: zelfkennis is belangrijk bij het nemen van goede beslissingen. Bijvoorbeeld
koning Krios die kwam vragen als hij moest aanvallen en het orakel zei dat het grootste rijk
vernietigd zou worden, en dit was ook zo.
- Aansporen tot zelfreflectie zodat je beter met wisselvalligheden omgaat.
