HOOFDSTUK 2: EEN BLIK OP DE RENAISSANCE
De renaissance valt in de Nieuwe Tijd.
Begint rond 1453 met de val van het Oost-Romeinse Rijk.
Eindigt 1789 met de Franse Revolutie
Andere begindatum is 1492 met de ontdekking van Amerika door Columbus en andere einddatum is
1750 met de industriële revolutie.
Overgangen verlopen niet bruusk, het zijn mijlpalen en dit gebeurt geleidelijk. Er werden op deze momenten
grote veranderingen teweeggebracht waardoor dit als een nieuwe periode gezien wordt.
Per onderwijsnet is er een andere periodisering.
Er worden verschillende periodes
‘samengebundeld’. Doordat er in sommige periodes
andere kenmerken zijn kan dit wel verwarrend zijn
voor de leerlingen.
Generaties schuiven op in de tijd.
1. OPGELET MET PERIODISERING
Historische periodes.
Richtinggevend, niet vastpinnen op exacte data (gekozen door de mens)
Chronologisch kader voor situering gebeurtenissen en evoluties (ons kunnen oriënteren)
Algemene trend van de geschiedenis is een evolutieve trend.
Veranderingen hebben tijd nodig om zich te manifesteren en kunnen zich op verschillende plaatsen op
verschillende momenten voordoen. Bv. ontstaan van de landbouw: verschillend van streek tot streek
wanneer dit begonnen is, uitvinding van het schrift: eerst spijkerschrift in Mesopotamië en in onze
streken pas later het Romeinse schrift.
Dit kan verwarrend zijn.
Tijd van grote culturele veranderingen en uitingen
Zijn reeds te zien eind 14 de eeuw in Toscane -> bepaalde kenmerken die typisch zijn voor de Nieuwe
Tijd.
1
, Rest van Europa nog in middeleeuwen
Verspreidt zich geleidelijk over de rest van Europa.
Bereikt hoogtepunt eind 15de eeuw en 16de eeuw
o Dit geeft, samen met andere belangrijke gebeurtenissen, het begin van de nieuwe tijden aan.
Duurt tot ongeveer 1600, daarna werd deze stroming overmeesterd door de barok.
Afbeeldingen hebben twee belangrijke kenmerken gemeenschappelijk:
Link met de Renaissance
Link met het Noorden van Italië
Giulio: een lid van de familie van De Medici: belangrijke handelsfamilie met veel politieke macht in het
Noorden van Italië.
Catharina De Medici
Lorenzo De Medici: belangrijke telg in de familie
David van Michelangelo
Maanstanden (aarde draait rond de zon) door Galileo Galilei: belangrijk wetenschapper en humanist.
De geboorte van Venus door Boticelli: bekende schilder in de Renaissance.
Man van Vitruvius door Leonardo Da Vinci – naar architect Vitruvius die een studie maakte van de perfecte
lichaamsverhoudingen.
Pallazo Pitti door brunelleschi in Florence.
Dante en zijn gedicht, een bekend humanist.
2. DE MACHT IN EUROPA
Ter info – enkel in cursus
2
, 3. WAAROM ONTSPRUIT DE RENAISSANCE NU NET IN ITALIË?
Heeft te maken met verschillende factoren:
Handel concentreert zich rond het Middellandse Zeegebied -> in het Noorden omringd door Spanje,
Frankrijk en Italië.
o Wordt voor een groot deel gedomineerd door steden in het Noorden van Italië. Bv. Milaan,
Venetië. Deze steden maken deel uit van het Heilig Roomse Rijk.
o Omdat ze zoveel macht verwerven kunnen ze meer en meer zich losmaken en hun eigen
staten besturen => stadstaten
o Families van de handelaars worden steeds rijker en krijgen steeds meer macht. Hierdoor gaan
ze ook op een andere manier in het leven staan. ‘Carpe Diem’. Ze gaan genieten van het
aardse leven.
o Verschil met middeleeuwen: memento mori: leef sober want je wil in de hemel terecht
komen.
Omringd door alle overblijfselen van de klassieke oudheid
o Krijgen hierdoor een interesse en willen deze opnieuw bestuderen.
Het is in de mode om je te laten omringen door kunstenaars en wetenschappers.
o Rijke families (= de elite) laten zich omringen en gaan deze ook sponseren. Bv. plaats geven
om te wonen, zorgen dat ze materiaal hebben, een loon uitbetalen => kunst en wetenschap
krijgt een boost.
o Wetenschappelijk onderzoek kan onafhankelijker gebeuren hierdoor en komt meer los van de
kerk. Kunstenaars kunnen nu ook hun eigen kunst ondertekenen.
o De ‘gewone’ mens moet in de tussentijd zwoegen om te overleven.
In het dagdagelijks leven speelt godsdienst nog steeds een belangrijke rol voor alle mensen. Wie dit niet
volgt, wordt gezien als ketter/heks. De grootste plaag van de heksenvervolging vindt plaats in de 16 de
eeuw.
Didactiek:
De kijkkast van Leo: verwijst naar Leonardo Da Vinci.
Kijkkast om te werken aan het historisch tijdsbesef van de kinderen. Elk voorwerp is terug te vinden in de
directe leefwereld van de kinderen en verwijst naar een element dat aan bod komt in de lessen.
Kan zowel bij cursorisch als bij thematisch werken ingezet worden en kan zowel bij instructie als bij
evaluatie gebruikt worden.
Pizza: staat voor Renaissance is ontstaan in Italië.
Munt: verwijst naar het feit dat de rijke families kunstenaars
en wetenschappers ondersteunen.
Playmobil: de elite die leefde volgens de slogan ‘carpe diem’
3
De renaissance valt in de Nieuwe Tijd.
Begint rond 1453 met de val van het Oost-Romeinse Rijk.
Eindigt 1789 met de Franse Revolutie
Andere begindatum is 1492 met de ontdekking van Amerika door Columbus en andere einddatum is
1750 met de industriële revolutie.
Overgangen verlopen niet bruusk, het zijn mijlpalen en dit gebeurt geleidelijk. Er werden op deze momenten
grote veranderingen teweeggebracht waardoor dit als een nieuwe periode gezien wordt.
Per onderwijsnet is er een andere periodisering.
Er worden verschillende periodes
‘samengebundeld’. Doordat er in sommige periodes
andere kenmerken zijn kan dit wel verwarrend zijn
voor de leerlingen.
Generaties schuiven op in de tijd.
1. OPGELET MET PERIODISERING
Historische periodes.
Richtinggevend, niet vastpinnen op exacte data (gekozen door de mens)
Chronologisch kader voor situering gebeurtenissen en evoluties (ons kunnen oriënteren)
Algemene trend van de geschiedenis is een evolutieve trend.
Veranderingen hebben tijd nodig om zich te manifesteren en kunnen zich op verschillende plaatsen op
verschillende momenten voordoen. Bv. ontstaan van de landbouw: verschillend van streek tot streek
wanneer dit begonnen is, uitvinding van het schrift: eerst spijkerschrift in Mesopotamië en in onze
streken pas later het Romeinse schrift.
Dit kan verwarrend zijn.
Tijd van grote culturele veranderingen en uitingen
Zijn reeds te zien eind 14 de eeuw in Toscane -> bepaalde kenmerken die typisch zijn voor de Nieuwe
Tijd.
1
, Rest van Europa nog in middeleeuwen
Verspreidt zich geleidelijk over de rest van Europa.
Bereikt hoogtepunt eind 15de eeuw en 16de eeuw
o Dit geeft, samen met andere belangrijke gebeurtenissen, het begin van de nieuwe tijden aan.
Duurt tot ongeveer 1600, daarna werd deze stroming overmeesterd door de barok.
Afbeeldingen hebben twee belangrijke kenmerken gemeenschappelijk:
Link met de Renaissance
Link met het Noorden van Italië
Giulio: een lid van de familie van De Medici: belangrijke handelsfamilie met veel politieke macht in het
Noorden van Italië.
Catharina De Medici
Lorenzo De Medici: belangrijke telg in de familie
David van Michelangelo
Maanstanden (aarde draait rond de zon) door Galileo Galilei: belangrijk wetenschapper en humanist.
De geboorte van Venus door Boticelli: bekende schilder in de Renaissance.
Man van Vitruvius door Leonardo Da Vinci – naar architect Vitruvius die een studie maakte van de perfecte
lichaamsverhoudingen.
Pallazo Pitti door brunelleschi in Florence.
Dante en zijn gedicht, een bekend humanist.
2. DE MACHT IN EUROPA
Ter info – enkel in cursus
2
, 3. WAAROM ONTSPRUIT DE RENAISSANCE NU NET IN ITALIË?
Heeft te maken met verschillende factoren:
Handel concentreert zich rond het Middellandse Zeegebied -> in het Noorden omringd door Spanje,
Frankrijk en Italië.
o Wordt voor een groot deel gedomineerd door steden in het Noorden van Italië. Bv. Milaan,
Venetië. Deze steden maken deel uit van het Heilig Roomse Rijk.
o Omdat ze zoveel macht verwerven kunnen ze meer en meer zich losmaken en hun eigen
staten besturen => stadstaten
o Families van de handelaars worden steeds rijker en krijgen steeds meer macht. Hierdoor gaan
ze ook op een andere manier in het leven staan. ‘Carpe Diem’. Ze gaan genieten van het
aardse leven.
o Verschil met middeleeuwen: memento mori: leef sober want je wil in de hemel terecht
komen.
Omringd door alle overblijfselen van de klassieke oudheid
o Krijgen hierdoor een interesse en willen deze opnieuw bestuderen.
Het is in de mode om je te laten omringen door kunstenaars en wetenschappers.
o Rijke families (= de elite) laten zich omringen en gaan deze ook sponseren. Bv. plaats geven
om te wonen, zorgen dat ze materiaal hebben, een loon uitbetalen => kunst en wetenschap
krijgt een boost.
o Wetenschappelijk onderzoek kan onafhankelijker gebeuren hierdoor en komt meer los van de
kerk. Kunstenaars kunnen nu ook hun eigen kunst ondertekenen.
o De ‘gewone’ mens moet in de tussentijd zwoegen om te overleven.
In het dagdagelijks leven speelt godsdienst nog steeds een belangrijke rol voor alle mensen. Wie dit niet
volgt, wordt gezien als ketter/heks. De grootste plaag van de heksenvervolging vindt plaats in de 16 de
eeuw.
Didactiek:
De kijkkast van Leo: verwijst naar Leonardo Da Vinci.
Kijkkast om te werken aan het historisch tijdsbesef van de kinderen. Elk voorwerp is terug te vinden in de
directe leefwereld van de kinderen en verwijst naar een element dat aan bod komt in de lessen.
Kan zowel bij cursorisch als bij thematisch werken ingezet worden en kan zowel bij instructie als bij
evaluatie gebruikt worden.
Pizza: staat voor Renaissance is ontstaan in Italië.
Munt: verwijst naar het feit dat de rijke families kunstenaars
en wetenschappers ondersteunen.
Playmobil: de elite die leefde volgens de slogan ‘carpe diem’
3
