Afstudeerrichting
Kleine Huisdieren
Aanvullingen Ziekten Bijzondere Diersoorten
Tine Haesebrouck
Diergeneeskunde UGent
Afstudeerrichting Kleine Huisdieren
,INHOUDSOPGAVE
1. IINLEIDING
2. REPTIELEN
1. INLEIDING ......................................................................................................................................... 5
2. FYSIOLOGIE ...................................................................................................................................... 6
3. KLINISCH ONDERZOEK ................................................................................................................. 12
4. BIJKOMEND ONDERZOEK ............................................................................................................ 17
5. INJECTIES ........................................................................................................................................ 19
6. ANESTHESIE .................................................................................................................................... 21
7. GESLACHTSBEPALING ................................................................................................................... 24
8. ZIEKTEN VAN REPTIELEN ............................................................................................................. 27
9. MANAGEMENT VAN REPTIELEN IN GEVANGENSCHAP ......................................................... 46
10. VOEDING....................................................................................................................................... 48
10. WETGEVING OVER HOUDEN VAN REPTIELEN ...................................................................... 50
11. IDENTIFICATIE VAN REPTIELEN ............................................................................................... 50
3. AMFIBIEËN
1. ALGEMEEN ...................................................................................................................................... 51
2. INFECTIEZIEKTEN .......................................................................................................................... 52
4. GEZELSCHAPSKONIJNEN
INLEIDING ............................................................................................................................................ 54
HET GEZELSCHAPSKONIJN IN DE PRAKTIJK .................................................................................. 55
0. INHOUD .................................................................................................................................... 55
1. ALGEMENE WEETJES / INFO VOOR DE EIGENAARS ....................................................... 55
2. ONDERZOEK VAN HET KONIJN ............................................................................................ 57
3. ANESTHESIE BIJ HET KONIJN ............................................................................................... 58
4. RECOVERY EN POSTOPERATIEVE ZORGEN ....................................................................... 61
5. CHIRURGISCHE TECHNIEKEN ............................................................................................... 62
6. MEEST VOORKOMENDE AANDOENINGEN ........................................................................ 64
A. TANDPROBLEMEN ................................................................................................................ 64
B. DARMPROBLEMATIEK .......................................................................................................... 67
C. HUIDPROBLEMEN ................................................................................................................. 70
D. ADEMHALINGSPROBLEMEN ............................................................................................... 71
7. NUTTIGE REFERENTIES ......................................................................................................... 71
1
,5. OVERIGE KLEINE ZOOGDIEREN
1. INLEIDING .................................................................................................................................... 72
2. HYSTRICOMORFE KNAAGDIEREN ........................................................................................... 73
ALGEMEEN / INLEIDING ............................................................................................................... 73
CHINCHILLA’S ................................................................................................................................. 73
DEGOES ............................................................................................................................................ 76
3. MYOMORFE KNAAGDIEREN ..................................................................................................... 78
RATTEN ............................................................................................................................................ 78
HAMSTERS ....................................................................................................................................... 80
GERBILS ............................................................................................................................................ 80
4. PRAIRIEHONDEN GEEN EXAMENLEERSTOF ................................................................... 84
5. FRETTEN .......................................................................................................................................... 85
6. VISSEN
ZIEKTEN BIJ VISSEN: EEN PRAKTISCHE BENADERING ................................................................ 87
A. BASISANATOMIE EN FYSIOLOGIE .............................................................................................. 87
B. MANAGEMENT VIJVERS EN AQUARIA ...................................................................................... 90
C. DIAGNOSTIEK BIJ VISSEN ............................................................................................................ 93
D. OORZAKEN VAN ZIEKTE BIJ VISSEN .......................................................................................... 96
D.1. PARASIETEN ........................................................................................................................... 96
D.2. BACTERIËN............................................................................................................................ 100
D.3. VIRUSSEN .............................................................................................................................. 101
D.4. SCHIMMELS .......................................................................................................................... 102
D.5. NIET-INFECTIEUZE OORZAKEN ......................................................................................... 102
E. BEHANDELING VAN VISZIEKTEN .............................................................................................. 103
E.1. ANTIPARASITAIRE MIDDELEN ........................................................................................... 103
E.2. ANTIBACTERIËLE MIDDELEN ............................................................................................. 103
7. CONSERVATION
1. INLEIDING ..................................................................................................................................... 105
2. UITSTERVEN VAN RASSEN ......................................................................................................... 106
3. CONSERVATION ........................................................................................................................... 109
4. WAT DOET DE ZOO VAN ANTWERPEN ................................................................................... 115
2
,8. WILD LIFE
1. INTRODUCTIE ............................................................................................................................... 118
2. ZIEKTE ETIOLOGIE ....................................................................................................................... 120
3. SURVEILLANCE EN DETECTIE VAN ZIEKTEN .......................................................................... 122
4. INVASIEVE UITHEEMSE SOORTEN ........................................................................................... 129
5. CHRONIC WASTING DISEASE? .................................................................................................. 132
0. INLEIDING ..................................................................................................................................... 140
9. MEDISCHE BEELDVORMING
1. KLEINE ZOOGDIEREN .................................................................................................................. 140
FRET ................................................................................................................................................ 140
KONIJN, CAVIA, CHINCHILLA ..................................................................................................... 141
2. REPTIELEN .................................................................................................................................... 144
3. VOGELS .......................................................................................................................................... 146
10. CASUSSEN
CASUS 1: REPRODUCTIE GEKKO ................................................................................................... 148
CASUS 2: HERPESVIRUS KAMELEON ............................................................................................ 151
CASUS 3: OOGBRIL PYTHON .......................................................................................................... 152
CASUS 4: PSEUDOBUPTHALMOS .................................................................................................. 153
CASUS 5: NIDOVIRUS SLANG ......................................................................................................... 153
3
,1. INLEIDING
In een notendop
• 8 lessen reptielen en amfibieën (prof Pasmans)
• 5 lessen kleine zoogdieren (prof Hermans)
• 2 lessen vissen (prof Hermans)
• 1 les medische beeldvorming (prof Saunders)
• 2 lessen conservation biology (prof Pereboom)
• 1 les cases (Dr Hellebuyck)
• 2 lessen wildlife population health (Dr Rouffaer)
Examen bijzondere dieren
• Examen = multiple choice (4 opties, 1 juist)
• Kennen wat tijdens de lessen behandeld wordt
• Slides, lesrooster op Ufora
• Examen = 22 maart
4
,2. REPTIELEN
1. INLEIDING
Waarom lessen reptielen?
• B: 2% van huishoudens (~ 100000)
• NL: 35000 huishoudens
Reptielen
• 11.940 soorten: wij spreken vooral over
schildpadden etc, en niet meer over vogels!
• Elk reptiel heeft zijn eigen soorteigen noden/behoeften.
• 5 orden:
o Squamata: Serpentes (slangen), Sauria (hagedissen),
(Amphisbaenia (worm hagedissen))
o Chelonia (schildpadden)
o Crocodylia (krokodillen)
o Rhinchocephalia (brughagedissen)
o Aves (vogels)
Fylogenie / verwantschappen
Vogelgeneeskunde loopt parallel met schildpadden.
Slangen zijn een groep binnen de hagedissen (poten verloren).
Niet veel verschil tussen hagedissen en slangen.
Welke is een slang?
Nooit uitwendige gehoorgang zien.
Geen oogleden, wel een “bril”: over cornea ligt een doorzichtige
schub die de bril geeft. Bij vervellen vervelt deze bril/schub mee.
Ook geen corneareflex aanwezig.
5
,2. FYSIOLOGIE
HUID
• Schubben (ectoderm) (verhoornd)
o Beschermen tegen uitdroging
o Is epidermis
o Vervellen (ecdysis)*: schubben te regide en groeien niet mee
• Osteoderm:
o beenplaatjes in de dermis, voelt hard aan
o vormen schild bij het schildpad
• Schildpadden: carapax (bovenkant) / plastron (onderkant
• Structuren:
o Belangrijk voor geslachtsdeterminatie
o Poriën
o Stekels, ratels
• Pigment ~ thermoregulatie
• Vervellen (ecdysis)*:
o Hangt af van seizoen, hormonen, voedingstoestand,..
o Meeste vervellen in het voorjaar, in fasen
o Buitenste laag is hoorn, eronder wordt een nieuwe hoornlaag gevormd. Tussen oude en
nieuwe huid hoopt een vloeistof op die deze lagen gaan scheiden. Een troebel oog is een
indicatie op vervellen (volledig normaal).
▪ Onderscheiden troebel oog met aandoening => kijken naar symmetrie!!.
▪ Bij troebel oog kunnen dieren minder goed zien: minder eten, agressiever
reageren,…
o Oude huid wordt eraf gestroopt. Gebeurt in één keer = indicatie gezondheid. Flarden oude
huid op nieuwe huid = alarm!
▪ hagedissen vervellen in flarden
S
6
, ADEMHALING
Reptielen = Vertebraten die ademenen door longen ( Amfibieën = geen longen)
• 1 of 2 longen: meeste slangen maar 1 long
• Zakvormige structuur
o Sponsachtige wand waar zuurstofuitwisseling plaatsvindt
o Lumen = grote dode ruimte * (pus etc moeilijk verwijderen)
• Coeloomholte: geen diafragma = geen thoracale / peritoneale holte => kunnen niet hoesten *
• Onvolledig gehemelte (ex krokodillen)
• Ligging glottis:
o Ligt sterk craniaal in de bek, goed voor intuberen / bronchiaal spoelsel
o Enkel geopend tijdens de ademhaling
• Trachea
o Trachea loopt door in de long = tracheale long
▪ Slangen!!
▪ Lucht kan langs prooi bij doorslikken
▪ Bij schildpad gesloten kraakbeenringen => nooit cuff gebruiken!
o Zwak mucociliair transport *
• Reptielen gevoelig aan ademhalingsproblemen => zijn vaak irreversiebel *
“NIEZEN”
Korst rond neus bij planteneters = normaal. Overtollige zouten uitscheiden via klieren rond de neus = niezen ze
uit. Bijvoorbeeld groene leguaan. Onregelmatige korstvorming rond bek wel abnormaal = bacteriologische
aandoening. Symmetrie = algemeen trucje bij uitmaken of iets abnormaal is.
RX = drachtige vrouwelijke schildpad. Trachea splitst vrij craniaal in 2 grote bronchen = tracheotube niet te ver
doorsteken. Long kleeft tegen carapax. Gescheiden door vlies van coeloomholte. Schuin zwemmende schildpad
= vaak probleem met de longen! Thv kop middenoor te zien.
7
Kleine Huisdieren
Aanvullingen Ziekten Bijzondere Diersoorten
Tine Haesebrouck
Diergeneeskunde UGent
Afstudeerrichting Kleine Huisdieren
,INHOUDSOPGAVE
1. IINLEIDING
2. REPTIELEN
1. INLEIDING ......................................................................................................................................... 5
2. FYSIOLOGIE ...................................................................................................................................... 6
3. KLINISCH ONDERZOEK ................................................................................................................. 12
4. BIJKOMEND ONDERZOEK ............................................................................................................ 17
5. INJECTIES ........................................................................................................................................ 19
6. ANESTHESIE .................................................................................................................................... 21
7. GESLACHTSBEPALING ................................................................................................................... 24
8. ZIEKTEN VAN REPTIELEN ............................................................................................................. 27
9. MANAGEMENT VAN REPTIELEN IN GEVANGENSCHAP ......................................................... 46
10. VOEDING....................................................................................................................................... 48
10. WETGEVING OVER HOUDEN VAN REPTIELEN ...................................................................... 50
11. IDENTIFICATIE VAN REPTIELEN ............................................................................................... 50
3. AMFIBIEËN
1. ALGEMEEN ...................................................................................................................................... 51
2. INFECTIEZIEKTEN .......................................................................................................................... 52
4. GEZELSCHAPSKONIJNEN
INLEIDING ............................................................................................................................................ 54
HET GEZELSCHAPSKONIJN IN DE PRAKTIJK .................................................................................. 55
0. INHOUD .................................................................................................................................... 55
1. ALGEMENE WEETJES / INFO VOOR DE EIGENAARS ....................................................... 55
2. ONDERZOEK VAN HET KONIJN ............................................................................................ 57
3. ANESTHESIE BIJ HET KONIJN ............................................................................................... 58
4. RECOVERY EN POSTOPERATIEVE ZORGEN ....................................................................... 61
5. CHIRURGISCHE TECHNIEKEN ............................................................................................... 62
6. MEEST VOORKOMENDE AANDOENINGEN ........................................................................ 64
A. TANDPROBLEMEN ................................................................................................................ 64
B. DARMPROBLEMATIEK .......................................................................................................... 67
C. HUIDPROBLEMEN ................................................................................................................. 70
D. ADEMHALINGSPROBLEMEN ............................................................................................... 71
7. NUTTIGE REFERENTIES ......................................................................................................... 71
1
,5. OVERIGE KLEINE ZOOGDIEREN
1. INLEIDING .................................................................................................................................... 72
2. HYSTRICOMORFE KNAAGDIEREN ........................................................................................... 73
ALGEMEEN / INLEIDING ............................................................................................................... 73
CHINCHILLA’S ................................................................................................................................. 73
DEGOES ............................................................................................................................................ 76
3. MYOMORFE KNAAGDIEREN ..................................................................................................... 78
RATTEN ............................................................................................................................................ 78
HAMSTERS ....................................................................................................................................... 80
GERBILS ............................................................................................................................................ 80
4. PRAIRIEHONDEN GEEN EXAMENLEERSTOF ................................................................... 84
5. FRETTEN .......................................................................................................................................... 85
6. VISSEN
ZIEKTEN BIJ VISSEN: EEN PRAKTISCHE BENADERING ................................................................ 87
A. BASISANATOMIE EN FYSIOLOGIE .............................................................................................. 87
B. MANAGEMENT VIJVERS EN AQUARIA ...................................................................................... 90
C. DIAGNOSTIEK BIJ VISSEN ............................................................................................................ 93
D. OORZAKEN VAN ZIEKTE BIJ VISSEN .......................................................................................... 96
D.1. PARASIETEN ........................................................................................................................... 96
D.2. BACTERIËN............................................................................................................................ 100
D.3. VIRUSSEN .............................................................................................................................. 101
D.4. SCHIMMELS .......................................................................................................................... 102
D.5. NIET-INFECTIEUZE OORZAKEN ......................................................................................... 102
E. BEHANDELING VAN VISZIEKTEN .............................................................................................. 103
E.1. ANTIPARASITAIRE MIDDELEN ........................................................................................... 103
E.2. ANTIBACTERIËLE MIDDELEN ............................................................................................. 103
7. CONSERVATION
1. INLEIDING ..................................................................................................................................... 105
2. UITSTERVEN VAN RASSEN ......................................................................................................... 106
3. CONSERVATION ........................................................................................................................... 109
4. WAT DOET DE ZOO VAN ANTWERPEN ................................................................................... 115
2
,8. WILD LIFE
1. INTRODUCTIE ............................................................................................................................... 118
2. ZIEKTE ETIOLOGIE ....................................................................................................................... 120
3. SURVEILLANCE EN DETECTIE VAN ZIEKTEN .......................................................................... 122
4. INVASIEVE UITHEEMSE SOORTEN ........................................................................................... 129
5. CHRONIC WASTING DISEASE? .................................................................................................. 132
0. INLEIDING ..................................................................................................................................... 140
9. MEDISCHE BEELDVORMING
1. KLEINE ZOOGDIEREN .................................................................................................................. 140
FRET ................................................................................................................................................ 140
KONIJN, CAVIA, CHINCHILLA ..................................................................................................... 141
2. REPTIELEN .................................................................................................................................... 144
3. VOGELS .......................................................................................................................................... 146
10. CASUSSEN
CASUS 1: REPRODUCTIE GEKKO ................................................................................................... 148
CASUS 2: HERPESVIRUS KAMELEON ............................................................................................ 151
CASUS 3: OOGBRIL PYTHON .......................................................................................................... 152
CASUS 4: PSEUDOBUPTHALMOS .................................................................................................. 153
CASUS 5: NIDOVIRUS SLANG ......................................................................................................... 153
3
,1. INLEIDING
In een notendop
• 8 lessen reptielen en amfibieën (prof Pasmans)
• 5 lessen kleine zoogdieren (prof Hermans)
• 2 lessen vissen (prof Hermans)
• 1 les medische beeldvorming (prof Saunders)
• 2 lessen conservation biology (prof Pereboom)
• 1 les cases (Dr Hellebuyck)
• 2 lessen wildlife population health (Dr Rouffaer)
Examen bijzondere dieren
• Examen = multiple choice (4 opties, 1 juist)
• Kennen wat tijdens de lessen behandeld wordt
• Slides, lesrooster op Ufora
• Examen = 22 maart
4
,2. REPTIELEN
1. INLEIDING
Waarom lessen reptielen?
• B: 2% van huishoudens (~ 100000)
• NL: 35000 huishoudens
Reptielen
• 11.940 soorten: wij spreken vooral over
schildpadden etc, en niet meer over vogels!
• Elk reptiel heeft zijn eigen soorteigen noden/behoeften.
• 5 orden:
o Squamata: Serpentes (slangen), Sauria (hagedissen),
(Amphisbaenia (worm hagedissen))
o Chelonia (schildpadden)
o Crocodylia (krokodillen)
o Rhinchocephalia (brughagedissen)
o Aves (vogels)
Fylogenie / verwantschappen
Vogelgeneeskunde loopt parallel met schildpadden.
Slangen zijn een groep binnen de hagedissen (poten verloren).
Niet veel verschil tussen hagedissen en slangen.
Welke is een slang?
Nooit uitwendige gehoorgang zien.
Geen oogleden, wel een “bril”: over cornea ligt een doorzichtige
schub die de bril geeft. Bij vervellen vervelt deze bril/schub mee.
Ook geen corneareflex aanwezig.
5
,2. FYSIOLOGIE
HUID
• Schubben (ectoderm) (verhoornd)
o Beschermen tegen uitdroging
o Is epidermis
o Vervellen (ecdysis)*: schubben te regide en groeien niet mee
• Osteoderm:
o beenplaatjes in de dermis, voelt hard aan
o vormen schild bij het schildpad
• Schildpadden: carapax (bovenkant) / plastron (onderkant
• Structuren:
o Belangrijk voor geslachtsdeterminatie
o Poriën
o Stekels, ratels
• Pigment ~ thermoregulatie
• Vervellen (ecdysis)*:
o Hangt af van seizoen, hormonen, voedingstoestand,..
o Meeste vervellen in het voorjaar, in fasen
o Buitenste laag is hoorn, eronder wordt een nieuwe hoornlaag gevormd. Tussen oude en
nieuwe huid hoopt een vloeistof op die deze lagen gaan scheiden. Een troebel oog is een
indicatie op vervellen (volledig normaal).
▪ Onderscheiden troebel oog met aandoening => kijken naar symmetrie!!.
▪ Bij troebel oog kunnen dieren minder goed zien: minder eten, agressiever
reageren,…
o Oude huid wordt eraf gestroopt. Gebeurt in één keer = indicatie gezondheid. Flarden oude
huid op nieuwe huid = alarm!
▪ hagedissen vervellen in flarden
S
6
, ADEMHALING
Reptielen = Vertebraten die ademenen door longen ( Amfibieën = geen longen)
• 1 of 2 longen: meeste slangen maar 1 long
• Zakvormige structuur
o Sponsachtige wand waar zuurstofuitwisseling plaatsvindt
o Lumen = grote dode ruimte * (pus etc moeilijk verwijderen)
• Coeloomholte: geen diafragma = geen thoracale / peritoneale holte => kunnen niet hoesten *
• Onvolledig gehemelte (ex krokodillen)
• Ligging glottis:
o Ligt sterk craniaal in de bek, goed voor intuberen / bronchiaal spoelsel
o Enkel geopend tijdens de ademhaling
• Trachea
o Trachea loopt door in de long = tracheale long
▪ Slangen!!
▪ Lucht kan langs prooi bij doorslikken
▪ Bij schildpad gesloten kraakbeenringen => nooit cuff gebruiken!
o Zwak mucociliair transport *
• Reptielen gevoelig aan ademhalingsproblemen => zijn vaak irreversiebel *
“NIEZEN”
Korst rond neus bij planteneters = normaal. Overtollige zouten uitscheiden via klieren rond de neus = niezen ze
uit. Bijvoorbeeld groene leguaan. Onregelmatige korstvorming rond bek wel abnormaal = bacteriologische
aandoening. Symmetrie = algemeen trucje bij uitmaken of iets abnormaal is.
RX = drachtige vrouwelijke schildpad. Trachea splitst vrij craniaal in 2 grote bronchen = tracheotube niet te ver
doorsteken. Long kleeft tegen carapax. Gescheiden door vlies van coeloomholte. Schuin zwemmende schildpad
= vaak probleem met de longen! Thv kop middenoor te zien.
7
