Gedragsverandering
Hoorcollege 1
1. Waarom doe je wat je doet?
▪ Nature (aangeboren) - nurture (opvoeding)
▪ Leerprocessen = reageren op situaties
▪ Situaties actief vorm geven = beïnvloeden van gedrag
• Behoeften (Maslow)
• Doelen (Lewin-veldtheorie)
• Attituden (consistentie)
▪ Gedragsverandering verklaren door verschillende theorieën:
• Behoeftepiramide Maslow
• De veldtheorie van Lewin
• De consistentietheorie
• Cognitieve dissonantie
• Innovatieve theorie
• ...
1.1 Behoefte piramide Maslow.
▪ Specifieke behoeften = ik wil een zwarte glanzende piano van het merk Yamaha en het type U3
▪ Algemene behoeften = ik wil graag een muziekinstrument leren bespelen
▪ Behoeften in de vorm van wensen = de piano
▪ Behoeften waaraan voldaan moet worden = eten, drinken, ...
▪ Concrete behoeften = ik wil graag een ijsje
▪ Abstracte behoeften = ik wil graag maatschappelijk succes bereiken
▪ Behoeften waaraan onmiddellijk voorzien moet worden = drinken als je uitgedroogd bent
▪ Behoeften waaraan op lange termijn moet worden voldaan = stabiel gezinsleven
▪ Behoeften piramide van Maslow:
▪ Maslow (1908-1970) stelt dat deze behoeften voor iedereen even belangrijk zijn
▪ En de hiërarchie is voor alle mensen gelijk
▪ Voorspellen wat een persoon gaat doen is niet mogelijk, er zijn verschillende behoeften die kunnen
spelen
▪ Iemands gedrag wordt niet alleen geleid door zijn behoeften, doel weten is belangrijk om gedrag te
kunnen voorspellen
▪ Kritiek:
• Wat met ‘ander gedrag’ dat niet in het model past?
• Is de hiërarchie voor alle mensen gelijk?
, • Blijft bij eenzelfde persoon de hiërarchie steeds dezelfde?
• Wat met tegengestelde behoeften (binnen dezelfde categorie)?
1.2 De veldtheorie van Lewin.
▪ = eenvoudige theorie over verandering
▪ In het psychologisch werkveld spelen 2 soorten krachten
• Veranderingskrachten
o Krachten richting de verandering (voordelen)
• Weerstandskrachten
o Krachten richting het behoud van de oude situatie (nadelen)
▪ Stabiele situatie = wanneer er evenwicht is tussen deze tegengestelde krachten
▪ Verandering kan optreden wanneer er in 1 of meer van de krachten iets wijzigt
▪ Afname van een weerstandskracht heeft meer effect dan toename van een veranderingskracht
• Doordat in het eerste geval de totale spanning vermindert, in 2e toeneemt
1.3 De consistentietheorie.
▪ Attituden
• = een houding die je tegenover iets of iemand inneemt
o Geneigdheid om ongunstig of gunstig te beoordelen
• = Evaluatieve oordelen over situaties, gebeurtenissen, personen, gedrag,..
o Wat je werkelijk vindt
• Attitudes kunnen een indicatie voor gedrag zijn wanneer de tijd tussen het meten van de
attitude en het gedrag kort is
▪ 3 componenten van attituden:
• Cognitieve component (verstand)
• Affectieve component (gevoel)
• Gedragscomponent (gedrag)
! Attitude bestaat dus uit al het kennen, voelen en doen van mensen !
▪ Evenwicht binnen dezelfde attitude:
• = Mensen streven naar consistentie (evenwicht) tussen de 3 componenten van een attitude
! Verandering ontstaat door inconsistentie van een attitude !
2
, ▪ Evenwicht tussen attitudes:
1.4 Cognitieve dissonantietheorie (Festinger).
▪ Mensen streven naar evenwicht tussen de verschillende delen van hun wereld
▪ Cognitie = alles wat iemand vindt, weet of denkt
▪ Een psychologische term voor de onaangename spanning die iemand ervaart bij tegenstrijdige
overtuigingen, ideeën of opvattingen. Of bij handelen dat in strijd is met de eigen overtuiging
▪ Men spreekt van cognitieve dissonantie wanneer 2 of meerdere cognities in strijd zijn met elkaar
• Bv: ik wil een hamburger, maar ik wil ook afvallen
▪ Dissonantie reduceren door:
• Selectieve waarneming
• Alleen horen en zien wat je wil zien, wat meestal positief is
• Rationalisatie
• Goedpraten van gemaakte keuzes en genomen beslissingen
1.5 De innovatieve theorie.
▪ Is een veranderingstheorie zonder een psychologische invalshoek
▪ Houdt zich bezig met hoe vernieuwingen hun weg vinden binnen de samenleving
▪ Het gaat om veranderen van individuele attitudes die er gezamenlijk het slagen of falen van een
vernieuwing in een groep of de maatschappij kunnen zorgen
▪ Belang eigenschappen van geslaagde innovaties
• Slaagkans is groter naarmate een innovatie meer relatief voordeel biedt en meer
compatibel, minder complex, beter te testen en beter waarneembaar is
o Relatief voordeel: iets nieuws staat in competitie met wat al bestaat dus het moet
verbeteringen brengen
➢ Kan ook symbolisch doordat iemand die iets nieuws aanheeft, net op de
markt, wordt aangezien als iemand die helemaal mee met de tijd is.
Voordeel is dan verhoging van aanzien of status
o Compatibel: verenigbaar met wat er al is
➢ Verenigbaarheid van bestaande waarden en normen, eerdere ervaringen
en behoeften van de doelgroep
o Minder complex/eenvoud: innovatie wordt eerder aanvaard wanneer dit makkelijk
is toe te passen
o Testbaarheid: mate waarin je deze (nieuwe producten of ideeën) kan blijven
uitoefenen
➢ Als je er door de test minder risico mee loopt ga je er sneller toe overgaan
o Waarneembaarheid van het effect: als gevolgen van een vernieuwing gemakkelijker
door anderen waarneembaar zijn, meer kans om te slagen
➢ Waarneembaarheid is een voorwaarde voor de snelheid waarmee
innovatie in de hele samenleving doordringt
▪ 5 verschillende groepen:
o Innovatoren, pioniers, voorlopers, achterlopers, achterblijvers
3
Hoorcollege 1
1. Waarom doe je wat je doet?
▪ Nature (aangeboren) - nurture (opvoeding)
▪ Leerprocessen = reageren op situaties
▪ Situaties actief vorm geven = beïnvloeden van gedrag
• Behoeften (Maslow)
• Doelen (Lewin-veldtheorie)
• Attituden (consistentie)
▪ Gedragsverandering verklaren door verschillende theorieën:
• Behoeftepiramide Maslow
• De veldtheorie van Lewin
• De consistentietheorie
• Cognitieve dissonantie
• Innovatieve theorie
• ...
1.1 Behoefte piramide Maslow.
▪ Specifieke behoeften = ik wil een zwarte glanzende piano van het merk Yamaha en het type U3
▪ Algemene behoeften = ik wil graag een muziekinstrument leren bespelen
▪ Behoeften in de vorm van wensen = de piano
▪ Behoeften waaraan voldaan moet worden = eten, drinken, ...
▪ Concrete behoeften = ik wil graag een ijsje
▪ Abstracte behoeften = ik wil graag maatschappelijk succes bereiken
▪ Behoeften waaraan onmiddellijk voorzien moet worden = drinken als je uitgedroogd bent
▪ Behoeften waaraan op lange termijn moet worden voldaan = stabiel gezinsleven
▪ Behoeften piramide van Maslow:
▪ Maslow (1908-1970) stelt dat deze behoeften voor iedereen even belangrijk zijn
▪ En de hiërarchie is voor alle mensen gelijk
▪ Voorspellen wat een persoon gaat doen is niet mogelijk, er zijn verschillende behoeften die kunnen
spelen
▪ Iemands gedrag wordt niet alleen geleid door zijn behoeften, doel weten is belangrijk om gedrag te
kunnen voorspellen
▪ Kritiek:
• Wat met ‘ander gedrag’ dat niet in het model past?
• Is de hiërarchie voor alle mensen gelijk?
, • Blijft bij eenzelfde persoon de hiërarchie steeds dezelfde?
• Wat met tegengestelde behoeften (binnen dezelfde categorie)?
1.2 De veldtheorie van Lewin.
▪ = eenvoudige theorie over verandering
▪ In het psychologisch werkveld spelen 2 soorten krachten
• Veranderingskrachten
o Krachten richting de verandering (voordelen)
• Weerstandskrachten
o Krachten richting het behoud van de oude situatie (nadelen)
▪ Stabiele situatie = wanneer er evenwicht is tussen deze tegengestelde krachten
▪ Verandering kan optreden wanneer er in 1 of meer van de krachten iets wijzigt
▪ Afname van een weerstandskracht heeft meer effect dan toename van een veranderingskracht
• Doordat in het eerste geval de totale spanning vermindert, in 2e toeneemt
1.3 De consistentietheorie.
▪ Attituden
• = een houding die je tegenover iets of iemand inneemt
o Geneigdheid om ongunstig of gunstig te beoordelen
• = Evaluatieve oordelen over situaties, gebeurtenissen, personen, gedrag,..
o Wat je werkelijk vindt
• Attitudes kunnen een indicatie voor gedrag zijn wanneer de tijd tussen het meten van de
attitude en het gedrag kort is
▪ 3 componenten van attituden:
• Cognitieve component (verstand)
• Affectieve component (gevoel)
• Gedragscomponent (gedrag)
! Attitude bestaat dus uit al het kennen, voelen en doen van mensen !
▪ Evenwicht binnen dezelfde attitude:
• = Mensen streven naar consistentie (evenwicht) tussen de 3 componenten van een attitude
! Verandering ontstaat door inconsistentie van een attitude !
2
, ▪ Evenwicht tussen attitudes:
1.4 Cognitieve dissonantietheorie (Festinger).
▪ Mensen streven naar evenwicht tussen de verschillende delen van hun wereld
▪ Cognitie = alles wat iemand vindt, weet of denkt
▪ Een psychologische term voor de onaangename spanning die iemand ervaart bij tegenstrijdige
overtuigingen, ideeën of opvattingen. Of bij handelen dat in strijd is met de eigen overtuiging
▪ Men spreekt van cognitieve dissonantie wanneer 2 of meerdere cognities in strijd zijn met elkaar
• Bv: ik wil een hamburger, maar ik wil ook afvallen
▪ Dissonantie reduceren door:
• Selectieve waarneming
• Alleen horen en zien wat je wil zien, wat meestal positief is
• Rationalisatie
• Goedpraten van gemaakte keuzes en genomen beslissingen
1.5 De innovatieve theorie.
▪ Is een veranderingstheorie zonder een psychologische invalshoek
▪ Houdt zich bezig met hoe vernieuwingen hun weg vinden binnen de samenleving
▪ Het gaat om veranderen van individuele attitudes die er gezamenlijk het slagen of falen van een
vernieuwing in een groep of de maatschappij kunnen zorgen
▪ Belang eigenschappen van geslaagde innovaties
• Slaagkans is groter naarmate een innovatie meer relatief voordeel biedt en meer
compatibel, minder complex, beter te testen en beter waarneembaar is
o Relatief voordeel: iets nieuws staat in competitie met wat al bestaat dus het moet
verbeteringen brengen
➢ Kan ook symbolisch doordat iemand die iets nieuws aanheeft, net op de
markt, wordt aangezien als iemand die helemaal mee met de tijd is.
Voordeel is dan verhoging van aanzien of status
o Compatibel: verenigbaar met wat er al is
➢ Verenigbaarheid van bestaande waarden en normen, eerdere ervaringen
en behoeften van de doelgroep
o Minder complex/eenvoud: innovatie wordt eerder aanvaard wanneer dit makkelijk
is toe te passen
o Testbaarheid: mate waarin je deze (nieuwe producten of ideeën) kan blijven
uitoefenen
➢ Als je er door de test minder risico mee loopt ga je er sneller toe overgaan
o Waarneembaarheid van het effect: als gevolgen van een vernieuwing gemakkelijker
door anderen waarneembaar zijn, meer kans om te slagen
➢ Waarneembaarheid is een voorwaarde voor de snelheid waarmee
innovatie in de hele samenleving doordringt
▪ 5 verschillende groepen:
o Innovatoren, pioniers, voorlopers, achterlopers, achterblijvers
3
