Ondernemingsrecht
Hoofdstuk 1 | Ondernemingsvormen
Onderneming
Ondernemingen zijn gericht op winst, het behalen van economische voordelen.
De wens tot winstgerichtheid heeft voor de opzet en inrichting van het ondernemingsrecht
een belangrijk gevolg. Het ondernemingsrecht dient zo te zijn ingericht dat het ruimte laat
voor het maken van winst.
Personenvennootschappen zijn samenwerkingsovereenkomsten. Ze hebben geen
rechtspersoonlijkheid en zijn daarmee ook geen rechtssubject.
Wij spreken van ondernemingsvormen en wij bedoelen dan eigenlijk te zeggen dat die
rechtsvormen meestal een onderneming drijven. Stichting en verenigingen zijn hier een
uitzondering op. Zij mogen bijvoorbeeld geen wistuitkeringen doen (art 2:26 en 2:285 BW).
Het begrip onderneming komen wij vooral ook tegen in het kader van de WOR, de wet op de
ondernemingsraden. Daarbij moet je goed ketten op het begrippenkader dat in de WOR
wordt gehanteerd. Want in art 2 van de WOR staat: de ondernemer die een onderneming in
stand houdt waarin in de regels ten minste 50 personen werkzaam zijn, is in het beginsel van
het goed functioneren van die onderneming in al haar doelstellingen verplicht om ten
behoeve van het overleg met een de vertegenwoordiging van de in de onderneming
werkzame personen en ondernemingsraad in te stellen en jegens deze raad de
voorschriften, gelden bij of krachtens deze wet, na te leven.
De begrippen onderneming en ondernemer zijn erg belangrijk. Deze zijn terug te vinden in
art 1 WOR. En de WOR zegt dan;
Ondernemer: de natuurlijk persoon of de rechtspersoon die een onderneming in stand houdt
(onder d). in het schema hierboven is dat dan de BV.
Onderneming: elk in de maatschappij als zelfstandige eenheid optredend organisatorisch
verband waarin krachtens arbeidsovereenkomst of krachtens publiekrechtelijke aanstelling
arbeid wordt verricht (onder c).
Besloten vennootschap
Art. 2:175 BW — omschrijving van een BV.
Kenmerkend: een of meer overdraagbare aandelen verdeeld kapitaal. Men kan slechts in
een bv participeren via een aandeel in haar kapitaal; kapitaalvennootschappen.
Functies van een aandeel
1. Een middel om vermogen aan te trekken. De aandeelhouder brengt vermogen in de bv.
Hij krijgt als tegenprestatie een of meer aandelen. Deze inbrengverplichting brengt met
zich mee dat de aandeelhouder vermogen aan de bv ter beschikking moet stellen, in
beginsel ter grootte van het nominale bedrag waarvoor hij aandelen neemt.
2. Aan het aandeel is doorgaans stemrecht in de aandeelhoudersvergadering verbonden
(art. 2:228 BW). Met het aandeel kan zeggenschap in de bv worden uitgeoefend. Het
aandeel heeft dan dus zeggenschapsfunctie. Hoe meer aandelen iemand heeft, hoe
meer stemmen in de aandeelhoudersvergadering. De bv heeft een plutocratisch karakter:
hoe meer aandelen iemand houdt, des te machtiger hij is in de
1
,Ondernemingsrecht
aandeelhoudersvergadering en daarmee in de vennootschap. Dit kan echter in de
statuten van de bv anders worden geregeld (art. 2:228 lid 4 BW).
3. Het aandeel vervult vaak een winstverdelingsfunctie: in beginsel heeft ieder aandeel
recht op een gedeelte van de winst (art. 2:216 BW). De winstuitkering op een aandeel =
dividend. Hoe meer aandelen men bezit, des te groter is in beginsel het winstrecht van
de betrokkene (afwijkingen: art. 2:216 lid 6 en 7 BW)
Beslotenheid bv
Dit houdt in dat de door haar uitgegeven aandelen op naam staan en overdracht ervan niet
vrijelijk kan plaatsvinden.
Art. 2:195 lid 1 BW - een aandeelhouder die zijn aandelen wil overdragen dient zijn over te
dragen aandelen aan de medeaandeelhouders aan te bieden.
In de wet zijn betrekkelijk uitvoerige voorschriften te vinden die aanduiden binnen welke
grenzen de vrije overdraagbaarheid in de statuten beperkt kan worden (art. 2:195 BW) —>
dit typen voorschriften wordt blokkeringsregelingen genoemd. Dit heeft tot gevolg dat
aandelen in een bv niet zonder mee vrij verhandelbaar zijn.
Alle houders van aandelen in een bv dienen te worden opgenomen in een register dat het
bestuur van de bv moet bijhouden (art. 2:194 BW). De bv weet zo wie haar aandeelhouders
zijn.
Aansprakelijkheid
De bv is de populairste rechtsvorm in Nederland. Dit komt vooral omdat de aandeelhouders
in beginsel niet aansprakelijk zijn voor hetgeen in naam van de bv is verricht (art. 2:175 BW).
Het gevolg hiervan is dat als een bv failliet gaat, schuldeisers van de bv onbetaald kunnen
blijven. Correctie hiervan is mogelijk op grond van bestuurdersaansprakelijkheid.
Andere toepasselijke bepalingen
Algemene bepalingen Boek 2 BW - art. 2:1-15 BW, art. 2:308-333l BW, art. 2:334a-334ii BW,
art. 2:335-339 BGW. art. 2:360-446 BW.
Naamloze vennootschap
Nv is vooral geschikt voor grote ondernemingen. Dit hangt samen met de omstandigheid dat
grote ondernemingen voor het aantrekken van vermogen vaak van de diensten van de
effectenbeurs gebruikmaken. Via Euronext Amsterdam kan een nv aandelen doen
verhandelen. Het verhandelen van aandelen is alleen mogelijk als de desbetreffende nv een
beursnotering heeft.
Het minimumkapitaal van een nv bedraagt 45.000 euro - art. 2:67 lid 2 BW. Dit maakt de nv-
vorm voor kleinere ondernemingen minder aantrekkelijk.
Een Nv kent een in aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal (art. 2:64 BW). Daarmee
wijkt de nv af van de bv.
Net als de bv is de nv een kapitaalassociatie. Het aandeel vervult bij een nv dezelfde functies
als bij een bv.
Bij een nv hoeven de aandelen niet op naam te staan. Een nv mag ook aandelen van
toonder uitgeven. De namen van houders van toonderaandelen worden niet in een
aandeelhoudersregister opgenomen. Als gevolg hiervan kan bij een nv makkelijk een situatie
2
,Ondernemingsrecht
bestaan dat zij niet weten wie haar aandeelhouders zijn, Vandaar de naam naamloze
vennootschap.
Echter mag de nv wel degelijk aandelen op naam uitgeven art. 2:82 BW. Als een nv
aandelen op naam uitgeeft, moet het bestuur een register bijhouden met de namen van de
aandeelhouders op naam art. 2:85 BW.
Maatschap
= een obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee of meer personen.
Het sluiten van een maatschapsovereenkomst is in beginsel vormvrij.
De maatschap is gericht op het door middel van samenwerking behalen van
vermogensrechtelijk voordeel dat aan de vennoten ten goede komt. De maatschap heeft
dus, net als de bv en de nv, een winstverdelingsdoel.
Bij een maatschap wil men samenwerken voor gemeenschappelijke rekening tot een
gemeenschappelijk doel.
Omdat iets niet uit het niets kan voortkomen, is ieder der vennoten gehouden iets in te
brengen, dat wil zeggen een waarde aan de maatschap ter beschikking stellen. Deze
inbreng kan een gebouw of arbeid zijn.
Vennootschap onder firma
Als een maatschap onder een gemeenschappelijke naam een onderneming of bedrijf
uitoefent, gelden voor haar naast art. 7A: 1655-1688 BW art. 16-34 K. De maatschap wordt
dan een vof genoemd.
Het belang hiervan is vooral dat de vof hoofdelijke verbondenheid kent voor verbintenissen
van de vof (art. 16 K), terwijl voor de gewone maatschap een minder streng
aansprakelijkheidsregime geldt.: de maten zijn voor gelijke delen aansprakelijk voor de
verbintenissen van de maatschap (art. 7A:1680 BW)
Samenwerkingsvereiste maatschap en vof: de vennoten dienen op voet van gelijkheid
samen te werken. Zo mag een vennoot niet in een positie van ondergeschiktheid verkeren
ten opzichte van een andere vennoot want dat zou te veel op het bestaan van een
arbeidsovereenkomst wijzen. Ook zal samenwerking vaak overleg impliceren over de wijze
waarop de gezamenlijke activiteit wordt beoefenend.
Stille maatschap
In het geval van een stille maatschap blijkt naar buiten toe doorgaans niets van een
gezamenlijke beroeps- of bedrijfsuitoefening. Stille maatschappen komen bijvoorbeeld voor
in de agrarische sector: zoon neemt het bedrijf van vader over.
Openbare maatschap
Een gezamenlijke uitoefening van een beroep kan voor derden op een wel duidelijke wijze
naar buiten, onder gemeenschappelijke naam worden uitgeoefend.
Beroeps- en bedrijfsuitoefening
Onderscheid is van belang omdat voor de gemeenschappelijke bedrijfsuitoefening onder
gemeenschappelijke naam als gevolg van het wettelijke regime voor de vof strengere
aansprakelijkheidsregels gelden dan voor beroepsuitoefening.
Voor het onderscheid zijn de verkeersopvattingen beslissend.
3
, Ondernemingsrecht
Beroepsuitoefening wijst op persoonlijke dienstverrichting. De persoonlijke kwaliteiten van de
dienstverrichter staan voorop. Een beroepsbeoefenaar wordt geacht het welzijn van zijn
client te behartigen.
- Advocaat, medicus, notaris, accountant.
De diensten die de beroepsuitoefenaar verricht veronderstellen een zekere mate van
vertrouwelijkheid tussen de client en de beroepsuitoefenaar. Er geldt vaak een zogenoemd
beroepsgeheim.
In het geval van bedrijfsuitoefening is er in mindere mate sprake van vertrouwelijkheid.
- Bakker, slager, schilder
Bij bedrijven staan persoonlijke dienstverrichting en vertrouwelijkheid minder voorop.
Bedrijfsbeoefenaar gaat vaker transacties aan met derden dan beroepsbeoefenaren.
Ter bevordering van een soepel lopend handelsverkeer kan het zinvol zijn om deze derden
een wat sterkere verhaal positie te geven op het privévermogen van de vennoten van een
vof.
Onderscheid tussen een beroep en bedrijf vervaagd.
- Beroepsbeoefenaars maken steeds meer gebruik van een bv-vorm
Verschillen maatschap en vof
Maatschap
- Beroep, bijv. artsen, notarissen, advocaten, tandartsen
- Vennoten hebben volmacht nodig voor vertegenwoordiging medevennoten, art
7A:1679 BW
- Vennoten zijn in beginsel voor gelijke delen verbonden voor vennootschapsschulden,
art 7A:1679 en 1680 BW
VOF
- Bedrijf, bijv. loodgietersbedrijf, schildersbedrijf
- Iedere vennoot ontleent aan de wet vertegenwoordigingsbevoegdheid, art 17 K
- Vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk voor vennootschapsschulden, art 18 K
Verschillen nv/bv en maatschap/vof
Aansprakelijkheid
Bij bv/nv zijn de aandeelhouders in beginsel niet aansprakelijk voor hetgeen in naam van de
bv/nv is verricht (art. 2:64 BW).
- Bij maatschap/vof gelden strengere aansprakelijkheidsregels
Jaarrekening
De nv/bv moeten een jaarrekening opmaken, vaststellen en openbaar maken.
- Deze verplichting geldt niet voor een maatschap/vof
Opzeggen
Een aandeelhouder kan een kapitaalvennootschap niet opzeggen.
- Een vennoot van een personenvennootschap kan dit wel.
Organisatiestructuur
De wetgever schrijft voor dat een nv/bv steeds 2 organen dienen te hebben (duale
organisatiestructuur): aandeelhoudersvergadering en het bestuur met andere
bevoegdheden. Daar kunnen op grond van de statuten nog andere organen aan worden
toegevoegd: art. 2:140/250 BW (raad van commissarissen of art. 2:78a/189a BW
(vergadering van een bijzondere groep aandeelhouders.
4
Hoofdstuk 1 | Ondernemingsvormen
Onderneming
Ondernemingen zijn gericht op winst, het behalen van economische voordelen.
De wens tot winstgerichtheid heeft voor de opzet en inrichting van het ondernemingsrecht
een belangrijk gevolg. Het ondernemingsrecht dient zo te zijn ingericht dat het ruimte laat
voor het maken van winst.
Personenvennootschappen zijn samenwerkingsovereenkomsten. Ze hebben geen
rechtspersoonlijkheid en zijn daarmee ook geen rechtssubject.
Wij spreken van ondernemingsvormen en wij bedoelen dan eigenlijk te zeggen dat die
rechtsvormen meestal een onderneming drijven. Stichting en verenigingen zijn hier een
uitzondering op. Zij mogen bijvoorbeeld geen wistuitkeringen doen (art 2:26 en 2:285 BW).
Het begrip onderneming komen wij vooral ook tegen in het kader van de WOR, de wet op de
ondernemingsraden. Daarbij moet je goed ketten op het begrippenkader dat in de WOR
wordt gehanteerd. Want in art 2 van de WOR staat: de ondernemer die een onderneming in
stand houdt waarin in de regels ten minste 50 personen werkzaam zijn, is in het beginsel van
het goed functioneren van die onderneming in al haar doelstellingen verplicht om ten
behoeve van het overleg met een de vertegenwoordiging van de in de onderneming
werkzame personen en ondernemingsraad in te stellen en jegens deze raad de
voorschriften, gelden bij of krachtens deze wet, na te leven.
De begrippen onderneming en ondernemer zijn erg belangrijk. Deze zijn terug te vinden in
art 1 WOR. En de WOR zegt dan;
Ondernemer: de natuurlijk persoon of de rechtspersoon die een onderneming in stand houdt
(onder d). in het schema hierboven is dat dan de BV.
Onderneming: elk in de maatschappij als zelfstandige eenheid optredend organisatorisch
verband waarin krachtens arbeidsovereenkomst of krachtens publiekrechtelijke aanstelling
arbeid wordt verricht (onder c).
Besloten vennootschap
Art. 2:175 BW — omschrijving van een BV.
Kenmerkend: een of meer overdraagbare aandelen verdeeld kapitaal. Men kan slechts in
een bv participeren via een aandeel in haar kapitaal; kapitaalvennootschappen.
Functies van een aandeel
1. Een middel om vermogen aan te trekken. De aandeelhouder brengt vermogen in de bv.
Hij krijgt als tegenprestatie een of meer aandelen. Deze inbrengverplichting brengt met
zich mee dat de aandeelhouder vermogen aan de bv ter beschikking moet stellen, in
beginsel ter grootte van het nominale bedrag waarvoor hij aandelen neemt.
2. Aan het aandeel is doorgaans stemrecht in de aandeelhoudersvergadering verbonden
(art. 2:228 BW). Met het aandeel kan zeggenschap in de bv worden uitgeoefend. Het
aandeel heeft dan dus zeggenschapsfunctie. Hoe meer aandelen iemand heeft, hoe
meer stemmen in de aandeelhoudersvergadering. De bv heeft een plutocratisch karakter:
hoe meer aandelen iemand houdt, des te machtiger hij is in de
1
,Ondernemingsrecht
aandeelhoudersvergadering en daarmee in de vennootschap. Dit kan echter in de
statuten van de bv anders worden geregeld (art. 2:228 lid 4 BW).
3. Het aandeel vervult vaak een winstverdelingsfunctie: in beginsel heeft ieder aandeel
recht op een gedeelte van de winst (art. 2:216 BW). De winstuitkering op een aandeel =
dividend. Hoe meer aandelen men bezit, des te groter is in beginsel het winstrecht van
de betrokkene (afwijkingen: art. 2:216 lid 6 en 7 BW)
Beslotenheid bv
Dit houdt in dat de door haar uitgegeven aandelen op naam staan en overdracht ervan niet
vrijelijk kan plaatsvinden.
Art. 2:195 lid 1 BW - een aandeelhouder die zijn aandelen wil overdragen dient zijn over te
dragen aandelen aan de medeaandeelhouders aan te bieden.
In de wet zijn betrekkelijk uitvoerige voorschriften te vinden die aanduiden binnen welke
grenzen de vrije overdraagbaarheid in de statuten beperkt kan worden (art. 2:195 BW) —>
dit typen voorschriften wordt blokkeringsregelingen genoemd. Dit heeft tot gevolg dat
aandelen in een bv niet zonder mee vrij verhandelbaar zijn.
Alle houders van aandelen in een bv dienen te worden opgenomen in een register dat het
bestuur van de bv moet bijhouden (art. 2:194 BW). De bv weet zo wie haar aandeelhouders
zijn.
Aansprakelijkheid
De bv is de populairste rechtsvorm in Nederland. Dit komt vooral omdat de aandeelhouders
in beginsel niet aansprakelijk zijn voor hetgeen in naam van de bv is verricht (art. 2:175 BW).
Het gevolg hiervan is dat als een bv failliet gaat, schuldeisers van de bv onbetaald kunnen
blijven. Correctie hiervan is mogelijk op grond van bestuurdersaansprakelijkheid.
Andere toepasselijke bepalingen
Algemene bepalingen Boek 2 BW - art. 2:1-15 BW, art. 2:308-333l BW, art. 2:334a-334ii BW,
art. 2:335-339 BGW. art. 2:360-446 BW.
Naamloze vennootschap
Nv is vooral geschikt voor grote ondernemingen. Dit hangt samen met de omstandigheid dat
grote ondernemingen voor het aantrekken van vermogen vaak van de diensten van de
effectenbeurs gebruikmaken. Via Euronext Amsterdam kan een nv aandelen doen
verhandelen. Het verhandelen van aandelen is alleen mogelijk als de desbetreffende nv een
beursnotering heeft.
Het minimumkapitaal van een nv bedraagt 45.000 euro - art. 2:67 lid 2 BW. Dit maakt de nv-
vorm voor kleinere ondernemingen minder aantrekkelijk.
Een Nv kent een in aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal (art. 2:64 BW). Daarmee
wijkt de nv af van de bv.
Net als de bv is de nv een kapitaalassociatie. Het aandeel vervult bij een nv dezelfde functies
als bij een bv.
Bij een nv hoeven de aandelen niet op naam te staan. Een nv mag ook aandelen van
toonder uitgeven. De namen van houders van toonderaandelen worden niet in een
aandeelhoudersregister opgenomen. Als gevolg hiervan kan bij een nv makkelijk een situatie
2
,Ondernemingsrecht
bestaan dat zij niet weten wie haar aandeelhouders zijn, Vandaar de naam naamloze
vennootschap.
Echter mag de nv wel degelijk aandelen op naam uitgeven art. 2:82 BW. Als een nv
aandelen op naam uitgeeft, moet het bestuur een register bijhouden met de namen van de
aandeelhouders op naam art. 2:85 BW.
Maatschap
= een obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee of meer personen.
Het sluiten van een maatschapsovereenkomst is in beginsel vormvrij.
De maatschap is gericht op het door middel van samenwerking behalen van
vermogensrechtelijk voordeel dat aan de vennoten ten goede komt. De maatschap heeft
dus, net als de bv en de nv, een winstverdelingsdoel.
Bij een maatschap wil men samenwerken voor gemeenschappelijke rekening tot een
gemeenschappelijk doel.
Omdat iets niet uit het niets kan voortkomen, is ieder der vennoten gehouden iets in te
brengen, dat wil zeggen een waarde aan de maatschap ter beschikking stellen. Deze
inbreng kan een gebouw of arbeid zijn.
Vennootschap onder firma
Als een maatschap onder een gemeenschappelijke naam een onderneming of bedrijf
uitoefent, gelden voor haar naast art. 7A: 1655-1688 BW art. 16-34 K. De maatschap wordt
dan een vof genoemd.
Het belang hiervan is vooral dat de vof hoofdelijke verbondenheid kent voor verbintenissen
van de vof (art. 16 K), terwijl voor de gewone maatschap een minder streng
aansprakelijkheidsregime geldt.: de maten zijn voor gelijke delen aansprakelijk voor de
verbintenissen van de maatschap (art. 7A:1680 BW)
Samenwerkingsvereiste maatschap en vof: de vennoten dienen op voet van gelijkheid
samen te werken. Zo mag een vennoot niet in een positie van ondergeschiktheid verkeren
ten opzichte van een andere vennoot want dat zou te veel op het bestaan van een
arbeidsovereenkomst wijzen. Ook zal samenwerking vaak overleg impliceren over de wijze
waarop de gezamenlijke activiteit wordt beoefenend.
Stille maatschap
In het geval van een stille maatschap blijkt naar buiten toe doorgaans niets van een
gezamenlijke beroeps- of bedrijfsuitoefening. Stille maatschappen komen bijvoorbeeld voor
in de agrarische sector: zoon neemt het bedrijf van vader over.
Openbare maatschap
Een gezamenlijke uitoefening van een beroep kan voor derden op een wel duidelijke wijze
naar buiten, onder gemeenschappelijke naam worden uitgeoefend.
Beroeps- en bedrijfsuitoefening
Onderscheid is van belang omdat voor de gemeenschappelijke bedrijfsuitoefening onder
gemeenschappelijke naam als gevolg van het wettelijke regime voor de vof strengere
aansprakelijkheidsregels gelden dan voor beroepsuitoefening.
Voor het onderscheid zijn de verkeersopvattingen beslissend.
3
, Ondernemingsrecht
Beroepsuitoefening wijst op persoonlijke dienstverrichting. De persoonlijke kwaliteiten van de
dienstverrichter staan voorop. Een beroepsbeoefenaar wordt geacht het welzijn van zijn
client te behartigen.
- Advocaat, medicus, notaris, accountant.
De diensten die de beroepsuitoefenaar verricht veronderstellen een zekere mate van
vertrouwelijkheid tussen de client en de beroepsuitoefenaar. Er geldt vaak een zogenoemd
beroepsgeheim.
In het geval van bedrijfsuitoefening is er in mindere mate sprake van vertrouwelijkheid.
- Bakker, slager, schilder
Bij bedrijven staan persoonlijke dienstverrichting en vertrouwelijkheid minder voorop.
Bedrijfsbeoefenaar gaat vaker transacties aan met derden dan beroepsbeoefenaren.
Ter bevordering van een soepel lopend handelsverkeer kan het zinvol zijn om deze derden
een wat sterkere verhaal positie te geven op het privévermogen van de vennoten van een
vof.
Onderscheid tussen een beroep en bedrijf vervaagd.
- Beroepsbeoefenaars maken steeds meer gebruik van een bv-vorm
Verschillen maatschap en vof
Maatschap
- Beroep, bijv. artsen, notarissen, advocaten, tandartsen
- Vennoten hebben volmacht nodig voor vertegenwoordiging medevennoten, art
7A:1679 BW
- Vennoten zijn in beginsel voor gelijke delen verbonden voor vennootschapsschulden,
art 7A:1679 en 1680 BW
VOF
- Bedrijf, bijv. loodgietersbedrijf, schildersbedrijf
- Iedere vennoot ontleent aan de wet vertegenwoordigingsbevoegdheid, art 17 K
- Vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk voor vennootschapsschulden, art 18 K
Verschillen nv/bv en maatschap/vof
Aansprakelijkheid
Bij bv/nv zijn de aandeelhouders in beginsel niet aansprakelijk voor hetgeen in naam van de
bv/nv is verricht (art. 2:64 BW).
- Bij maatschap/vof gelden strengere aansprakelijkheidsregels
Jaarrekening
De nv/bv moeten een jaarrekening opmaken, vaststellen en openbaar maken.
- Deze verplichting geldt niet voor een maatschap/vof
Opzeggen
Een aandeelhouder kan een kapitaalvennootschap niet opzeggen.
- Een vennoot van een personenvennootschap kan dit wel.
Organisatiestructuur
De wetgever schrijft voor dat een nv/bv steeds 2 organen dienen te hebben (duale
organisatiestructuur): aandeelhoudersvergadering en het bestuur met andere
bevoegdheden. Daar kunnen op grond van de statuten nog andere organen aan worden
toegevoegd: art. 2:140/250 BW (raad van commissarissen of art. 2:78a/189a BW
(vergadering van een bijzondere groep aandeelhouders.
4
