Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Geld – een bron van misverstand.............................................................................................. 3
Hoofdstuk 2: Banken en hun taken................................................................................................................ 3
2.1 De definitie van een bank...............................................................................................................................3
2.2 Bancaire taken................................................................................................................................................3
2.4 Banken en risico’s...........................................................................................................................................4
2.6 Een simpele bankbalans.................................................................................................................................4
2.8 Enkele ratios’s: solvabiliteit en liquiditeit.......................................................................................................4
Eenvoudige bankbalans....................................................................................................................................5
Hoofdstuk 3: Geld: wat is het, wat doet het en waarom heeft het waarde?....................................................6
3 Inleiding.........................................................................................................................................................6
3.1 Geld is boven alles een afspraak................................................................................................................6
3.6 Het meten van de geldhoeveelheid is belangrijk.......................................................................................7
Hoofdstuk 4: Geldstelsels............................................................................................................................... 9
4.2: De werking van geldstandaarden..............................................................................................................9
Hoofdstuk 5: Van goud naar papier.............................................................................................................. 11
5.1 De gouden standaard...............................................................................................................................11
5.2 Het stelsel van Bretton Woods.................................................................................................................11
5.4 Het papieren stelsel..................................................................................................................................12
Hoofdstuk 6: Het geldscheppingsproces nader beschouwd...........................................................................12
6.1: Van metaal naar papier...............................................................................................................................12
6.2 De creatie van giraal geld & 6.3 Geldschepping door algemene banken....................................................13
6.4 De overheid als gelschepper: monetaire financiering..................................................................................14
Hoofdstuk 7: Het geldscheppingsproces geformaliseerd: de geldmultiplicator..............................................14
7.1 Nogmaals de basisgeldhoeveelheid en de geldmultiplicator...................................................................14
Hoofdstuk 8: Monetaire theorie: de vraag naar geld en monetaire transmissie.............................................16
8.1 De vraag naar geld.......................................................................................................................................16
8.2 Monetaire transmissie..................................................................................................................................16
Hoofdstuk 9: Monetair beleid...................................................................................................................... 17
Inleiding..............................................................................................................................................................17
9.2 De inrichting van het monetaire beleid........................................................................................................17
Box 9.1............................................................................................................................................................17
Box 9.2............................................................................................................................................................17
9.4 De uitvoering van conventioneel monetair beleid........................................................................................17
Box 9.6............................................................................................................................................................18
Hoofdstuk 10: Geld en prijzen: het belang van prijsstabiliteit.......................................................................18
10.3 Oorzaken van inflatie en deflatie................................................................................................................18
1
, 10.4 De relatie tussen de geldhoeveelheid en het prijspeil................................................................................18
Hoofdstuk 11: De voor- en nadelen van fractional reserve banking...............................................................20
Inleiding..............................................................................................................................................................20
11.3 Biedt het huidige stelsel de banken onevenredig grote voordelen?..........................................................20
Hoofdstuk 13: Europese monetaire integratie.............................................................................................. 20
13.1 De euro: een goed idee of niet?..................................................................................................................20
13.2 Europese economische integratie in vogelvlucht.......................................................................................21
13.4 De euro.......................................................................................................................................................22
13.6 Is de eurozone een optimaal valutagebied?..........................................................................................23
Voorbeeldsommen:........................................................................................................................................23
Hoofdstuk 15: Rente, wisselkoersen en de betalingsbalans..........................................................................26
15.2 Achtergrond................................................................................................................................................26
15.3 Wat bepaalt de vraag naar en het aanbod van obligaties?.......................................................................26
15.8 Wisselkoersbeleid.......................................................................................................................................27
15.9 De betalingsbalans.....................................................................................................................................27
2
, Hoofdstuk 1: Geld – een bron van misverstand
Over geld bestaan verschillende misverstanden:
Een van de grootste misstanden is dat men denkt dat geld door de overheid of centrale bank
in omloop wordt gebracht. Echter wordt het overgrote deel (giraal) geld door banken in
omloop gebracht;
- Veel bankiers zijn zich niet bewust dat hun bank een grote rol kan spelen bij de
geldvoorziening. Zij denken dat banken boven alles intermediairs zijn die spaargeld
aantrekken en weer uitzetten als lening;
Hoofdstuk 2: Banken en hun taken
2.1 De definitie van een bank
De twee belangrijkste functies van een bank:
- Zij trekken middelen aan in de vorm van al of niet direct opvraagbare deposito’s;
- Gebruiken die om krediet mee te verstrekken.
2.2 Bancaire taken
Banken hebben verschillende taken:
- Faciliteren van betalingsverkeer: afwikkelen van girale en chartale betalingsverkeer,
wat inhoudt dat klanten betalingen zouden moeten kunnen uitvoeren;
- Intermediairs: banken zijn belangrijke intermediairs tussen overschot- en
tekorthuishoudingen. Vraag komt vanuit economie (opstartende bedrijven,
hypotheken) en aanbod van Centrale Bank;
- Beheren van risico’s: banken moeten risico’s beheren. Dit gaat om krediet- of
debiteurenrisico (krijg je je geld) en het opvraagbaarheids- of liquiditeitsrisico (geld
dat in activa zit);
- Transformatiefuncties: banken overbruggen verschillen tussen geldgevers en -
nemers. Gaat om transformatie van omvang (klein, groot), plaats (regio’s, landen,
dorpen) en looptijd (korte of lange termijn;
- Geldschepping: het in omloop brengen van geld (M1):
o Primaire banken: banken die giraal geld in omloop brengen;
o Secundaire banken: banken die geen giraal geld creëren en allen als
intermediair tussen spaarders en leners.
Direct financiering = spaarders lenen het geld rechtstreeks uit aan mensen of bedrijven die
geld willen lenen of rechtstreeks een aandeel te kopen. Bijvoorbeeld ouders die geld lenen
aan kinderen of crowdfunding, zie figuur 1.
Indirecte financiering = overschotshuidhoudingen stallen hun overtollige middelen bij een
intermediaire instellingen, die het weer doorsluist naar huishoudingen met tekorten, zoals bij
een bank of beleggingsfonds.
Figuur 1: Directe financiering
3
Hoofdstuk 1: Geld – een bron van misverstand.............................................................................................. 3
Hoofdstuk 2: Banken en hun taken................................................................................................................ 3
2.1 De definitie van een bank...............................................................................................................................3
2.2 Bancaire taken................................................................................................................................................3
2.4 Banken en risico’s...........................................................................................................................................4
2.6 Een simpele bankbalans.................................................................................................................................4
2.8 Enkele ratios’s: solvabiliteit en liquiditeit.......................................................................................................4
Eenvoudige bankbalans....................................................................................................................................5
Hoofdstuk 3: Geld: wat is het, wat doet het en waarom heeft het waarde?....................................................6
3 Inleiding.........................................................................................................................................................6
3.1 Geld is boven alles een afspraak................................................................................................................6
3.6 Het meten van de geldhoeveelheid is belangrijk.......................................................................................7
Hoofdstuk 4: Geldstelsels............................................................................................................................... 9
4.2: De werking van geldstandaarden..............................................................................................................9
Hoofdstuk 5: Van goud naar papier.............................................................................................................. 11
5.1 De gouden standaard...............................................................................................................................11
5.2 Het stelsel van Bretton Woods.................................................................................................................11
5.4 Het papieren stelsel..................................................................................................................................12
Hoofdstuk 6: Het geldscheppingsproces nader beschouwd...........................................................................12
6.1: Van metaal naar papier...............................................................................................................................12
6.2 De creatie van giraal geld & 6.3 Geldschepping door algemene banken....................................................13
6.4 De overheid als gelschepper: monetaire financiering..................................................................................14
Hoofdstuk 7: Het geldscheppingsproces geformaliseerd: de geldmultiplicator..............................................14
7.1 Nogmaals de basisgeldhoeveelheid en de geldmultiplicator...................................................................14
Hoofdstuk 8: Monetaire theorie: de vraag naar geld en monetaire transmissie.............................................16
8.1 De vraag naar geld.......................................................................................................................................16
8.2 Monetaire transmissie..................................................................................................................................16
Hoofdstuk 9: Monetair beleid...................................................................................................................... 17
Inleiding..............................................................................................................................................................17
9.2 De inrichting van het monetaire beleid........................................................................................................17
Box 9.1............................................................................................................................................................17
Box 9.2............................................................................................................................................................17
9.4 De uitvoering van conventioneel monetair beleid........................................................................................17
Box 9.6............................................................................................................................................................18
Hoofdstuk 10: Geld en prijzen: het belang van prijsstabiliteit.......................................................................18
10.3 Oorzaken van inflatie en deflatie................................................................................................................18
1
, 10.4 De relatie tussen de geldhoeveelheid en het prijspeil................................................................................18
Hoofdstuk 11: De voor- en nadelen van fractional reserve banking...............................................................20
Inleiding..............................................................................................................................................................20
11.3 Biedt het huidige stelsel de banken onevenredig grote voordelen?..........................................................20
Hoofdstuk 13: Europese monetaire integratie.............................................................................................. 20
13.1 De euro: een goed idee of niet?..................................................................................................................20
13.2 Europese economische integratie in vogelvlucht.......................................................................................21
13.4 De euro.......................................................................................................................................................22
13.6 Is de eurozone een optimaal valutagebied?..........................................................................................23
Voorbeeldsommen:........................................................................................................................................23
Hoofdstuk 15: Rente, wisselkoersen en de betalingsbalans..........................................................................26
15.2 Achtergrond................................................................................................................................................26
15.3 Wat bepaalt de vraag naar en het aanbod van obligaties?.......................................................................26
15.8 Wisselkoersbeleid.......................................................................................................................................27
15.9 De betalingsbalans.....................................................................................................................................27
2
, Hoofdstuk 1: Geld – een bron van misverstand
Over geld bestaan verschillende misverstanden:
Een van de grootste misstanden is dat men denkt dat geld door de overheid of centrale bank
in omloop wordt gebracht. Echter wordt het overgrote deel (giraal) geld door banken in
omloop gebracht;
- Veel bankiers zijn zich niet bewust dat hun bank een grote rol kan spelen bij de
geldvoorziening. Zij denken dat banken boven alles intermediairs zijn die spaargeld
aantrekken en weer uitzetten als lening;
Hoofdstuk 2: Banken en hun taken
2.1 De definitie van een bank
De twee belangrijkste functies van een bank:
- Zij trekken middelen aan in de vorm van al of niet direct opvraagbare deposito’s;
- Gebruiken die om krediet mee te verstrekken.
2.2 Bancaire taken
Banken hebben verschillende taken:
- Faciliteren van betalingsverkeer: afwikkelen van girale en chartale betalingsverkeer,
wat inhoudt dat klanten betalingen zouden moeten kunnen uitvoeren;
- Intermediairs: banken zijn belangrijke intermediairs tussen overschot- en
tekorthuishoudingen. Vraag komt vanuit economie (opstartende bedrijven,
hypotheken) en aanbod van Centrale Bank;
- Beheren van risico’s: banken moeten risico’s beheren. Dit gaat om krediet- of
debiteurenrisico (krijg je je geld) en het opvraagbaarheids- of liquiditeitsrisico (geld
dat in activa zit);
- Transformatiefuncties: banken overbruggen verschillen tussen geldgevers en -
nemers. Gaat om transformatie van omvang (klein, groot), plaats (regio’s, landen,
dorpen) en looptijd (korte of lange termijn;
- Geldschepping: het in omloop brengen van geld (M1):
o Primaire banken: banken die giraal geld in omloop brengen;
o Secundaire banken: banken die geen giraal geld creëren en allen als
intermediair tussen spaarders en leners.
Direct financiering = spaarders lenen het geld rechtstreeks uit aan mensen of bedrijven die
geld willen lenen of rechtstreeks een aandeel te kopen. Bijvoorbeeld ouders die geld lenen
aan kinderen of crowdfunding, zie figuur 1.
Indirecte financiering = overschotshuidhoudingen stallen hun overtollige middelen bij een
intermediaire instellingen, die het weer doorsluist naar huishoudingen met tekorten, zoals bij
een bank of beleggingsfonds.
Figuur 1: Directe financiering
3
