Sociaal recht
INLEIDING..........................................................................................................................................3
WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?..................................................................................................................3
GESCHIEDENIS VAN DE BELGISCHE SOCIALE ZEKERHEID..................................................................................4
ENKELE KENMERKEN.............................................................................................................................5
STELSELS VAN SOCIALE ZEKERHEID............................................................................................................5
STRUCTUUR VAN DE SOCIALE ZEKERHEID....................................................................................................6
ONDERWERPING AAN DE SOCIALE ZEKERHEID.............................................................................................6
FINANCIERING VAN DE SOCIALE ZEKERHEID.................................................................................................7
VERPLICHTINGEN VAN DE WERKGEVER......................................................................................................8
KRUISPUNTBANK VAN DE SOCIALE ZEKERHEID.............................................................................................9
HANDVEST VAN DE SOCIAAL VERZEKERDE..................................................................................................9
E-GOVERNMENT IN DE SOCIALE ZEKERHEID...............................................................................................10
STATISTIEKEN....................................................................................................................................10
SOCIALE ZEKERHEID IN INTERNATIONAAL PERSPECTIEF.................................................................................11
RSZ-BIJDRAGEN EN LOONBEREKENING............................................................................................12
SOCIALE BIJDRAGEN............................................................................................................................12
BEDRIJFSVOORHEFFING........................................................................................................................12
LOONBEGRIP.....................................................................................................................................12
LOONCOMPONENTEN..........................................................................................................................13
LOONBEREKENING..............................................................................................................................13
VOORBEELDEN LOONFICHE...................................................................................................................15
ZIEKTE-EN INVALIDITEITSVERZEKERING (ZIV)...................................................................................16
GENEESKUNDIGE VERZORGING..............................................................................................................16
ARBEIDSONGESCHIKTHEID EN MOEDERSCHAP............................................................................................24
PENSIOENEN....................................................................................................................................29
INLEIDING........................................................................................................................................29
RUSTPENSIOEN VOOR WN’S................................................................................................................30
OVERLEVINGSPENSIOEN VOOR WN’S.....................................................................................................35
GEVANGENSCHAP EN AANVERWANTEN....................................................................................................36
TOEKOMSTPERSPECTIEF.......................................................................................................................37
GROEIPAKKET..................................................................................................................................38
1
,WAT ZIT ER IN HET GROEIPAKKET?..........................................................................................................38
WAT ELK KIND KRIJGT.........................................................................................................................38
EXTRA ONDERSTEUNING VOOR SOMMIGE KINDEREN...................................................................................40
PARTICIPATIETOESLAGEN.....................................................................................................................41
GROEIPAKKET OP MAAT VAN HET GEZIN..................................................................................................41
GROEIPAKKET OP MAAT VAN HET KIND...................................................................................................42
BEDRAGEN (CIJFERS STAAN IN BOEKJE)....................................................................................................44
1) REGELING VOOR KINDEREN GEBOREN VOOR 1JAN 2019.........................................................................44
2) REGELING VOOR KINDEREN GEBOREN VANAF 2019................................................................................45
DE AANVRAAG..................................................................................................................................45
WERKLOOSHEID EN ARBEIDSVOORZIENING....................................................................................46
ADMINISTRATIEVE ORGANISATIE............................................................................................................46
WERKLOOSHEIDSUITKERINGEN VOOR VOLTIJDSWERKLOZEN..........................................................................47
WERKLOOSHEIDSUITKERINGEN BIJ EEN DEELTIJDSE BETREKKING.....................................................................52
OVERBRUGGINGSUITKERING, INSCHAKELINGSUITKERING EN BESCHERMINGSUITKERING.......................................52
UITSLUITINGEN..................................................................................................................................53
PROCEDURE......................................................................................................................................53
ARBEIDSVOORZIENING – BEVORDERING VAN DE WERKGELEGENHEID..............................................................54
PROFESSIONELE RISICO’S.................................................................................................................55
TOEPASSINGSGEBIED...........................................................................................................................55
HET ARBEIDSONGEVAL........................................................................................................................56
HET ARBEIDSWEGONGEVAL..................................................................................................................58
DE FOUT VAN HET SLACHTOFFER............................................................................................................59
VERGOEDING VAN DE SCHADE...............................................................................................................59
AANGIFTE EN PROCEDURE....................................................................................................................63
BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID..........................................................................................................63
TOEPASSINGSGEBIED...........................................................................................................................64
DE BEROEPSZIEKTE.............................................................................................................................64
VOORKOMEN VAN BEROEPSZIEKTEN EN WEDERTEWERKSTELLING...................................................................65
SCHADE EN SCHADELOOSSTELLING..........................................................................................................66
AANGIFTE VAN BEROEPSZIEKTEN............................................................................................................67
2
,Inleiding
Wat is sociale zekerheid?
Definitie: “geheel van maatregelen en instellingen die aan elke burger voldoende bestaansmiddelen
waarborgen wanneer zijn bestaanszekerheid wordt bedreigd ten gevolge van bepaalde risico’s”
Sociale risico’s kunnen de bestaanszekerheid van de burger aantasten door
- Het inkomen te verminderen: Sociale zekerheid vangt dan het inkomensverlies op
- De uitgaven te vermeerderen: Sociale zekerheid zal deze kosten (gedeeltelijk) opvangen of
terugbetalen
Sociale zekerheid strikte zin Sociale verzekeringen: 7 takken
- Ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Arbeidsongevallenverzekering
- Beroepsziekteverzekering
- Werkloosheid
- Gezinsbijslag
- Rust- en overlevingspensioen
- Jaarlijkse vakantie
Sociale zekerheid ruime zin sociale bijstand (of “residuaire regelingen”)
- Maatschappelijke integratie
- Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
- Vlaamse sociale bescherming(Federale)
- tegemoetkomingen aan gehandicapten
bescherming bieden tegen bestaansonzekerheid (niet sociale zekerheid) Vlaamse bijstand aan
persoon
- veel gelijkenissen sociale zekerheid
- bespreken 2 regelingen:
o Vlaamse sociale bescherming
o Persoonsvolgende budgetten aan personen met een handicap
3
, Geschiedenis van de Belgische sociale zekerheid
Middeleeuwen: standenmaatschappij, armoede= straf van god, armoede geen sociaal prop
Midden 19e eeuw: voedselcrisis, stijgende voedselprijzen, opkomst fabrieken
Industriële revolutie: eerste vakbonden, ontwik socialisme, karl marx brussel netwerk arbeidsorg
1791-1866: coalitieverbod: maatschappijen onderlinge bijstand gedoogd (veel armoede)
1842: eerste vakbond ALCIT (vereniging van typografen in Brussel)
1857: broederlijke maatschappij der wevers & maatschappij der noodlijdende broeders (spinners)
1886: eerste sociale maatregelen na grote sociale onrust wg’s moet wn’s in geld betalen
1890: eerste werklozenkassen
1901: “Ghent systeem” = tussenniveaus van vakbondige instanties om uitkeringen uit te betalen
1903: wet op de arbeidsongevallen
1925: verplicht pensioensysteem voor arbeiders en bedienden uit de privésector
1930: wet op de kinderbijslag
1944: Henri Fuss: “Sociale zekerheid is een noodzakelijke basis voor vrede op lange termijn”
- "Ontwerp van Overeenkomst tot Sociale Solidariteit“
o Systeem van verplichte sociale verzekeringen voor alle WN’s
o 5 sectoren (Rust- en overlevingspensioenen, ZIV, Werkloosheid, Gezinsbijslagen, Jaarlijkse vakantie)
- Inning bijdragen door nationaal repartitiefonds (latere RSZ)
o Globale bijdrage van 23,5% van het loon (8% ten laste van WN en 15,5% ten laste van WG)
- Optrekken uitkeringen tot "redelijk" niveau
o Bij arbeidsongeschiktheid: 60% van het loon, verminderd tot 50% na 1 jaar
o Gezondheidszorgen werden uitgebreid tot gezinsleden
o Pensioenen werden opgetrokken tot 50% van het gemiddeld loon
- Tijdens Ardennenoffensief wordt "Besluitwet op de sociale zekerheid“ ondertekend
Naoorlogse periode: Verandering visie taak SZ: van bestrijding armoede naar behoud
welvaartsniveau
- Sociale uitkeringen wijzigen: éénzelfde bedrag voor iedereen naar percentage van het eigen loon
- Pensioenstelsel
o Van kapitalisatie naar repartitie
o 75% van het gemiddeld loon voor gezinshoofden - 60% voor de anderen
ZIV: afspraken over tarieven van artsen
Ontstaan sociale zekerheid voor zelfstandigen
1949: toelage voor “moeder aan de haard” (afgeschaft in 1957)
1952: algemene koppeling van de lonen en uitkeringen aan de consumptieprijsindex
1974: Wet op het bestaansminimum & Invoering brugpensioen
1994: Invoering art. 23 GW (sociale grondrechten)& Invoering Bijzondere Bijdrage voor de Sociale
Zekerheid (BBSZ)
2012: degressiviteit van de werkloosheidsuitkeringen: niveau van het loonplafond & percentage
daalt
2015 - 2019: tax shift
2016: invoering re-integratietraject
4
INLEIDING..........................................................................................................................................3
WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?..................................................................................................................3
GESCHIEDENIS VAN DE BELGISCHE SOCIALE ZEKERHEID..................................................................................4
ENKELE KENMERKEN.............................................................................................................................5
STELSELS VAN SOCIALE ZEKERHEID............................................................................................................5
STRUCTUUR VAN DE SOCIALE ZEKERHEID....................................................................................................6
ONDERWERPING AAN DE SOCIALE ZEKERHEID.............................................................................................6
FINANCIERING VAN DE SOCIALE ZEKERHEID.................................................................................................7
VERPLICHTINGEN VAN DE WERKGEVER......................................................................................................8
KRUISPUNTBANK VAN DE SOCIALE ZEKERHEID.............................................................................................9
HANDVEST VAN DE SOCIAAL VERZEKERDE..................................................................................................9
E-GOVERNMENT IN DE SOCIALE ZEKERHEID...............................................................................................10
STATISTIEKEN....................................................................................................................................10
SOCIALE ZEKERHEID IN INTERNATIONAAL PERSPECTIEF.................................................................................11
RSZ-BIJDRAGEN EN LOONBEREKENING............................................................................................12
SOCIALE BIJDRAGEN............................................................................................................................12
BEDRIJFSVOORHEFFING........................................................................................................................12
LOONBEGRIP.....................................................................................................................................12
LOONCOMPONENTEN..........................................................................................................................13
LOONBEREKENING..............................................................................................................................13
VOORBEELDEN LOONFICHE...................................................................................................................15
ZIEKTE-EN INVALIDITEITSVERZEKERING (ZIV)...................................................................................16
GENEESKUNDIGE VERZORGING..............................................................................................................16
ARBEIDSONGESCHIKTHEID EN MOEDERSCHAP............................................................................................24
PENSIOENEN....................................................................................................................................29
INLEIDING........................................................................................................................................29
RUSTPENSIOEN VOOR WN’S................................................................................................................30
OVERLEVINGSPENSIOEN VOOR WN’S.....................................................................................................35
GEVANGENSCHAP EN AANVERWANTEN....................................................................................................36
TOEKOMSTPERSPECTIEF.......................................................................................................................37
GROEIPAKKET..................................................................................................................................38
1
,WAT ZIT ER IN HET GROEIPAKKET?..........................................................................................................38
WAT ELK KIND KRIJGT.........................................................................................................................38
EXTRA ONDERSTEUNING VOOR SOMMIGE KINDEREN...................................................................................40
PARTICIPATIETOESLAGEN.....................................................................................................................41
GROEIPAKKET OP MAAT VAN HET GEZIN..................................................................................................41
GROEIPAKKET OP MAAT VAN HET KIND...................................................................................................42
BEDRAGEN (CIJFERS STAAN IN BOEKJE)....................................................................................................44
1) REGELING VOOR KINDEREN GEBOREN VOOR 1JAN 2019.........................................................................44
2) REGELING VOOR KINDEREN GEBOREN VANAF 2019................................................................................45
DE AANVRAAG..................................................................................................................................45
WERKLOOSHEID EN ARBEIDSVOORZIENING....................................................................................46
ADMINISTRATIEVE ORGANISATIE............................................................................................................46
WERKLOOSHEIDSUITKERINGEN VOOR VOLTIJDSWERKLOZEN..........................................................................47
WERKLOOSHEIDSUITKERINGEN BIJ EEN DEELTIJDSE BETREKKING.....................................................................52
OVERBRUGGINGSUITKERING, INSCHAKELINGSUITKERING EN BESCHERMINGSUITKERING.......................................52
UITSLUITINGEN..................................................................................................................................53
PROCEDURE......................................................................................................................................53
ARBEIDSVOORZIENING – BEVORDERING VAN DE WERKGELEGENHEID..............................................................54
PROFESSIONELE RISICO’S.................................................................................................................55
TOEPASSINGSGEBIED...........................................................................................................................55
HET ARBEIDSONGEVAL........................................................................................................................56
HET ARBEIDSWEGONGEVAL..................................................................................................................58
DE FOUT VAN HET SLACHTOFFER............................................................................................................59
VERGOEDING VAN DE SCHADE...............................................................................................................59
AANGIFTE EN PROCEDURE....................................................................................................................63
BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID..........................................................................................................63
TOEPASSINGSGEBIED...........................................................................................................................64
DE BEROEPSZIEKTE.............................................................................................................................64
VOORKOMEN VAN BEROEPSZIEKTEN EN WEDERTEWERKSTELLING...................................................................65
SCHADE EN SCHADELOOSSTELLING..........................................................................................................66
AANGIFTE VAN BEROEPSZIEKTEN............................................................................................................67
2
,Inleiding
Wat is sociale zekerheid?
Definitie: “geheel van maatregelen en instellingen die aan elke burger voldoende bestaansmiddelen
waarborgen wanneer zijn bestaanszekerheid wordt bedreigd ten gevolge van bepaalde risico’s”
Sociale risico’s kunnen de bestaanszekerheid van de burger aantasten door
- Het inkomen te verminderen: Sociale zekerheid vangt dan het inkomensverlies op
- De uitgaven te vermeerderen: Sociale zekerheid zal deze kosten (gedeeltelijk) opvangen of
terugbetalen
Sociale zekerheid strikte zin Sociale verzekeringen: 7 takken
- Ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Arbeidsongevallenverzekering
- Beroepsziekteverzekering
- Werkloosheid
- Gezinsbijslag
- Rust- en overlevingspensioen
- Jaarlijkse vakantie
Sociale zekerheid ruime zin sociale bijstand (of “residuaire regelingen”)
- Maatschappelijke integratie
- Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
- Vlaamse sociale bescherming(Federale)
- tegemoetkomingen aan gehandicapten
bescherming bieden tegen bestaansonzekerheid (niet sociale zekerheid) Vlaamse bijstand aan
persoon
- veel gelijkenissen sociale zekerheid
- bespreken 2 regelingen:
o Vlaamse sociale bescherming
o Persoonsvolgende budgetten aan personen met een handicap
3
, Geschiedenis van de Belgische sociale zekerheid
Middeleeuwen: standenmaatschappij, armoede= straf van god, armoede geen sociaal prop
Midden 19e eeuw: voedselcrisis, stijgende voedselprijzen, opkomst fabrieken
Industriële revolutie: eerste vakbonden, ontwik socialisme, karl marx brussel netwerk arbeidsorg
1791-1866: coalitieverbod: maatschappijen onderlinge bijstand gedoogd (veel armoede)
1842: eerste vakbond ALCIT (vereniging van typografen in Brussel)
1857: broederlijke maatschappij der wevers & maatschappij der noodlijdende broeders (spinners)
1886: eerste sociale maatregelen na grote sociale onrust wg’s moet wn’s in geld betalen
1890: eerste werklozenkassen
1901: “Ghent systeem” = tussenniveaus van vakbondige instanties om uitkeringen uit te betalen
1903: wet op de arbeidsongevallen
1925: verplicht pensioensysteem voor arbeiders en bedienden uit de privésector
1930: wet op de kinderbijslag
1944: Henri Fuss: “Sociale zekerheid is een noodzakelijke basis voor vrede op lange termijn”
- "Ontwerp van Overeenkomst tot Sociale Solidariteit“
o Systeem van verplichte sociale verzekeringen voor alle WN’s
o 5 sectoren (Rust- en overlevingspensioenen, ZIV, Werkloosheid, Gezinsbijslagen, Jaarlijkse vakantie)
- Inning bijdragen door nationaal repartitiefonds (latere RSZ)
o Globale bijdrage van 23,5% van het loon (8% ten laste van WN en 15,5% ten laste van WG)
- Optrekken uitkeringen tot "redelijk" niveau
o Bij arbeidsongeschiktheid: 60% van het loon, verminderd tot 50% na 1 jaar
o Gezondheidszorgen werden uitgebreid tot gezinsleden
o Pensioenen werden opgetrokken tot 50% van het gemiddeld loon
- Tijdens Ardennenoffensief wordt "Besluitwet op de sociale zekerheid“ ondertekend
Naoorlogse periode: Verandering visie taak SZ: van bestrijding armoede naar behoud
welvaartsniveau
- Sociale uitkeringen wijzigen: éénzelfde bedrag voor iedereen naar percentage van het eigen loon
- Pensioenstelsel
o Van kapitalisatie naar repartitie
o 75% van het gemiddeld loon voor gezinshoofden - 60% voor de anderen
ZIV: afspraken over tarieven van artsen
Ontstaan sociale zekerheid voor zelfstandigen
1949: toelage voor “moeder aan de haard” (afgeschaft in 1957)
1952: algemene koppeling van de lonen en uitkeringen aan de consumptieprijsindex
1974: Wet op het bestaansminimum & Invoering brugpensioen
1994: Invoering art. 23 GW (sociale grondrechten)& Invoering Bijzondere Bijdrage voor de Sociale
Zekerheid (BBSZ)
2012: degressiviteit van de werkloosheidsuitkeringen: niveau van het loonplafond & percentage
daalt
2015 - 2019: tax shift
2016: invoering re-integratietraject
4
