Faculteit Rechtsgeleerdheid
Opleiding Criminologische Wetenschappen
Academiejaar 2022 - 2023
KATHOLIEKE
UNIVERSITEIT
LEUVEN
INTERNATIONALE EN EUROPESE CRIMINELE
POLITIEK
NOTITIES
PROF. DR. DIRK VAN DAELE
MASTER CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN, EERSTE SEMESTER
,
,Inhoudsopgave
Deel 1 – Europese integratie buiten de Europese Unie......................................................................1
1.1 De Raad van Europa......................................................................................................................1
1.1.1 De historische achtergronden en ontwikkeling.....................................................................1
1.1.2 Het actieterrein......................................................................................................................2
1.1.3 De institutionele structuur.....................................................................................................3
1.1.4 De juridische instrumenten...................................................................................................5
1.1.5 De belangrijkste verwezenlijkingen.......................................................................................5
1.2 De Benelux....................................................................................................................................6
1.2.1 De historische achtergronden en ontwikkeling.....................................................................6
1.2.2 Het actieterrein......................................................................................................................6
1.2.3 De institutionele structuur.....................................................................................................7
1.2.4 De juridische instrumenten...................................................................................................9
1.2.5 De belangrijkste verwezenlijkingen.......................................................................................9
Deel 2 – Europese integratie in de Europese Unie...........................................................................12
2.1 De uitgangspunten.....................................................................................................................12
2.2 De verdere ontwikkeling van het integratiespoor......................................................................13
2.2.1 De Europese Akte................................................................................................................13
2.2.2 Schengen.............................................................................................................................14
2.2.3 Het Verdrag van Maastricht.................................................................................................15
2.2.4 Het Verdrag van Amsterdam...............................................................................................16
2.2.5 Het Verdrag van Nice...........................................................................................................16
2.2.6 Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon................................................16
Deel 3 – De institutionele structuur van de Europese Unie..............................................................19
3.1 De Europese Raad.......................................................................................................................19
3.2 De Europese Commissie.............................................................................................................20
3.3 De Raad......................................................................................................................................22
3.4 Het Europees Parlement.............................................................................................................24
3.5 Het Hof van Justitie van de Europese Unie.................................................................................24
Deel 4 – Het Unierecht: kenmerken en bronnen..............................................................................27
4.1 Het supranationaal karakter van het Unierecht.........................................................................27
4.1.1 Supranationaliteit: begrip en kenmerken............................................................................27
, 4.1.2 De voorrang van het Unierecht............................................................................................29
4.1.3 De rechtstreekse werking van het Unierecht.......................................................................30
4.2 De bronnen van het Unierecht...................................................................................................30
4.2.1 Het primair Unierecht..........................................................................................................31
4.2.2 Het afgeleid / secundair Unierecht......................................................................................31
4.2.3 Hiërarchie van de rechtsnormen.........................................................................................33
Deel 5 – Unierecht en strafrecht......................................................................................................35
5.1 Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon............................................35
5.1.1 Het uitgangspunt.................................................................................................................35
5.1.2 De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht............................................................36
5.1.3 De positieve werking van het Gemeenschapsrecht.............................................................37
5.1.4 De Gemeenschapstrouw......................................................................................................37
5.1.5 De rechtspraak van het Hof van Justitie...............................................................................37
5.2 Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon..........................................................42
Deel 6 – De strafrechtelijke samenwerking in het kader van de ruimte van vrijheid, veiligheid en
recht................................................................................................................................................45
6.1 De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht....................................................45
6.2 De institutionele structuur en het besluitvormingsproces.........................................................46
6.2.1 Het uitgangspunt.................................................................................................................46
6.2.2 De Europese Raad................................................................................................................46
6.2.3 De Europese Commissie......................................................................................................47
6.2.4 De JBZ-Raad.........................................................................................................................48
6.2.5 Het Europees Parlement......................................................................................................52
6.2.6 De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie.................................53
6.3 De juridische instrumenten........................................................................................................54
6.3.1 De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler......................................................54
6.3.2 De huidige juridische instrumenten.....................................................................................57
6.4 Het gevoerde beleid...................................................................................................................57
6.4.1 De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere Programma, het Haags Programma,
het Stockholm Programma en de Europese Veiligheidsagenda...................................................57
6.4.2 De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken
binnen de Europese Unie.............................................................................................................62
6.4.3 Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraffen.......................................64
6.4.4 Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking....................................66
1
Opleiding Criminologische Wetenschappen
Academiejaar 2022 - 2023
KATHOLIEKE
UNIVERSITEIT
LEUVEN
INTERNATIONALE EN EUROPESE CRIMINELE
POLITIEK
NOTITIES
PROF. DR. DIRK VAN DAELE
MASTER CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN, EERSTE SEMESTER
,
,Inhoudsopgave
Deel 1 – Europese integratie buiten de Europese Unie......................................................................1
1.1 De Raad van Europa......................................................................................................................1
1.1.1 De historische achtergronden en ontwikkeling.....................................................................1
1.1.2 Het actieterrein......................................................................................................................2
1.1.3 De institutionele structuur.....................................................................................................3
1.1.4 De juridische instrumenten...................................................................................................5
1.1.5 De belangrijkste verwezenlijkingen.......................................................................................5
1.2 De Benelux....................................................................................................................................6
1.2.1 De historische achtergronden en ontwikkeling.....................................................................6
1.2.2 Het actieterrein......................................................................................................................6
1.2.3 De institutionele structuur.....................................................................................................7
1.2.4 De juridische instrumenten...................................................................................................9
1.2.5 De belangrijkste verwezenlijkingen.......................................................................................9
Deel 2 – Europese integratie in de Europese Unie...........................................................................12
2.1 De uitgangspunten.....................................................................................................................12
2.2 De verdere ontwikkeling van het integratiespoor......................................................................13
2.2.1 De Europese Akte................................................................................................................13
2.2.2 Schengen.............................................................................................................................14
2.2.3 Het Verdrag van Maastricht.................................................................................................15
2.2.4 Het Verdrag van Amsterdam...............................................................................................16
2.2.5 Het Verdrag van Nice...........................................................................................................16
2.2.6 Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon................................................16
Deel 3 – De institutionele structuur van de Europese Unie..............................................................19
3.1 De Europese Raad.......................................................................................................................19
3.2 De Europese Commissie.............................................................................................................20
3.3 De Raad......................................................................................................................................22
3.4 Het Europees Parlement.............................................................................................................24
3.5 Het Hof van Justitie van de Europese Unie.................................................................................24
Deel 4 – Het Unierecht: kenmerken en bronnen..............................................................................27
4.1 Het supranationaal karakter van het Unierecht.........................................................................27
4.1.1 Supranationaliteit: begrip en kenmerken............................................................................27
, 4.1.2 De voorrang van het Unierecht............................................................................................29
4.1.3 De rechtstreekse werking van het Unierecht.......................................................................30
4.2 De bronnen van het Unierecht...................................................................................................30
4.2.1 Het primair Unierecht..........................................................................................................31
4.2.2 Het afgeleid / secundair Unierecht......................................................................................31
4.2.3 Hiërarchie van de rechtsnormen.........................................................................................33
Deel 5 – Unierecht en strafrecht......................................................................................................35
5.1 Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon............................................35
5.1.1 Het uitgangspunt.................................................................................................................35
5.1.2 De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht............................................................36
5.1.3 De positieve werking van het Gemeenschapsrecht.............................................................37
5.1.4 De Gemeenschapstrouw......................................................................................................37
5.1.5 De rechtspraak van het Hof van Justitie...............................................................................37
5.2 Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon..........................................................42
Deel 6 – De strafrechtelijke samenwerking in het kader van de ruimte van vrijheid, veiligheid en
recht................................................................................................................................................45
6.1 De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht....................................................45
6.2 De institutionele structuur en het besluitvormingsproces.........................................................46
6.2.1 Het uitgangspunt.................................................................................................................46
6.2.2 De Europese Raad................................................................................................................46
6.2.3 De Europese Commissie......................................................................................................47
6.2.4 De JBZ-Raad.........................................................................................................................48
6.2.5 Het Europees Parlement......................................................................................................52
6.2.6 De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie.................................53
6.3 De juridische instrumenten........................................................................................................54
6.3.1 De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler......................................................54
6.3.2 De huidige juridische instrumenten.....................................................................................57
6.4 Het gevoerde beleid...................................................................................................................57
6.4.1 De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere Programma, het Haags Programma,
het Stockholm Programma en de Europese Veiligheidsagenda...................................................57
6.4.2 De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken
binnen de Europese Unie.............................................................................................................62
6.4.3 Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraffen.......................................64
6.4.4 Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking....................................66
1
