Psychopathologie en Psychiatrie
Docenten: Pascal Sienaert (coördinator): volwassenen- en ouderenpsychiatrie &
Marina Danckaerts: kinder- en jeugdpsychiatrie.
Student: Anika Hoekman
Academiejaar: 2022/2023
Studie: Schakeljaar Pedagogische Wetenschappen
1
,Cursusstof
} HC slides
} Volwassenen- en ouderen: Sienaert P: Handboek Psychopathologie. 2e editie. Tielt,
LannooCampus; 2019.
} Kinder- en jeugd: Ter ondersteuning (niet verplicht): Verhulst F (red): Leerboek
kinder- en jeugdpsychiatrie. Van Gorcum 2020
} Wetenschappelijke artikelen
Toets
Schriftelijk examen, 40 meerkeuzevragen.
Examen juni 2023.
2
,Classificatiesystemen
Volgens Hippocrates van Kos kan het karakter van personen herleid worden vanuit het lichamelijke
vocht:
} Slijm: rustig en kalm
} Melancholisch: zwartgallig
} Sanguin (bloed): vurig, energiek
} Gele gal: driftig
Madness
Beschrijft gedrag(sverandering) wat door buitenaf wordt beïnvloed. Zoals giftige stoffen krijgen en
bezeten zijn door demonen.
Thomas Sydenham is de vader van de classificatie leer. Hij beschreef het concept dat afzonderlijke
ziekten eigen symptomen, verloop en prognose hebben.
Medisch model
Het ziektebegrip werd beïnvloed door twee ontdekkingen:
} Correlatie tussen klinisch syndroom met post-mortem afwijkingen
} Ontdekking van micro-organismen als ziekteverwekkers, microbetheorie
Somatogene hypothese
Psychiatrische ziekte heeft een biologische oorzaak.
Eind 18e eeuw – begin 19e eeuw oprichting asielen.
1844: Ontstaan statistical classi fication of institutionalised mental patients. Dit was een voorloper
van de DSM maar nog beperkt aantal diagnoses, o,a manie en melancholia.
Kraepelin: 1833
Hij groepeerde ziektebeelden obv gemeenschappelijke patronen van symptomen (syndroom). Hij
classificeerde aan de hand van afzonderlijke entiteiten, dat elke ziekte een eigen biologische oorzaak
heeft en prognose gericht (geneeslijk onderscheiden van ongeneselijk)
Begin 20e eeuw nam de nood aan classificatie toe. Er ontstonden meer ambulante
psychotherapeutische praktijken. Ook kwam meer aandacht voor niet – psychotische aandoeningen,
zoals persoonlijkheidsproblematiek.
International Classification of Diseases 6: 1948
Ontstaan voor classificeren en diagnosticeren van psychiatrische stoornissen.
In 2022 is ICD 11.
1952; DSM I
De DSM I is gebaseerd op etiologische theorieën. Vanuit gaande van beperking van het brein
functioneren en de psychoanalyse. Naar aanleiding van de eerste DSM kwam er steeds meer nood
aan medicatie. Behoefte aan verband tussen diagnose en behandeling.
1968; DSM II
Ging uit van de psycho-analyse. Nadruk kwam te liggen op context en ervaringen uit de jeugd.
Psychobioloog Van Meyer ging uit van biologisch reductionisme: invloed van sociale en
psychologische factoren.
3
, Tot 1965 bleek diagnostiek subjectief. Meer nood aan internationale afspraken voor diagnostiek.
Meer eenduidige diagnostische criteria.
1980; DSM III
DSM 3 was atheoretisch. Ging niet meer uit van psycho-analytisch denken. Maar ging uit van dat
gedrag observeerbaar, descriptief, categoriaal onderscheiden kan worden.
Verdere herzieningen:
1987 DSM-III-R
1994 DSM-IV
2000 DSM-IV-TR
2013 DSM-5
2022 DSM-5-TR
Diagnose
Het doel van een diagnose is het vaststellen van symptomen.
Symptoom: ziekteteken. Een teken dat er een ziekte is.
Hoofdstuk 1 Psychotische stoornissen
John Nash, wiskundige. Op zijn 30ste kreeg hij paranoide schizofrenie.
Partieel herstel: gedeeltelijk herstel.
Psychose
Men verliest het contact met de realiteit en verbrokkelen psychisch functioneren. Verder is er geen
tot beperkt wisselend ziekte inzicht.
} Iets zien of denken wat er niet is.
} Bv het zien van een persoon in een ruimte (hallucineren)
} Men neemt aannames aan en kunnen hier moeilijk van afkomen.
Gevoel van verbrokkelen en verlies van handelen, plannen en impulscontrole.
Patogonisch
Geen sprake meer van realiteitsbesef bij een psychose, men gelooft wat hij of zij ziet of geloofd. Net
zoals bij een depressie, men ziet dan alles zwart. Of net als bij een eetstoornis. Men ziet dan in de
realiteit ook een verstoord lichaamsbeeld dan werkelijk is.
Psychotische episode sprake van, 2 of meer symptomen aanwezig. Waarvan tenminste 1 van de
eerste drie:
1. Wanen
2. Hallucinaties
3. Onsamenhangende spraak
4. Ernstig chaotisch gedrag
5. negatieve symptomen
Positieve symptomen: verstoring of overmaat van het dagelijks functioneren. Zoals hallucinaties,
wanen en chaotisch gedrag. (symptomen 1 – 5 hierboven). Excess genoemd.
Negatieve symptomen: verminderen of verdwijnen van normaal intellectueel, sociaal, emotioneel
functioneren. Deficit genoemd.
Wanen
Is een inhoudelijke denkstoornis.
4
Docenten: Pascal Sienaert (coördinator): volwassenen- en ouderenpsychiatrie &
Marina Danckaerts: kinder- en jeugdpsychiatrie.
Student: Anika Hoekman
Academiejaar: 2022/2023
Studie: Schakeljaar Pedagogische Wetenschappen
1
,Cursusstof
} HC slides
} Volwassenen- en ouderen: Sienaert P: Handboek Psychopathologie. 2e editie. Tielt,
LannooCampus; 2019.
} Kinder- en jeugd: Ter ondersteuning (niet verplicht): Verhulst F (red): Leerboek
kinder- en jeugdpsychiatrie. Van Gorcum 2020
} Wetenschappelijke artikelen
Toets
Schriftelijk examen, 40 meerkeuzevragen.
Examen juni 2023.
2
,Classificatiesystemen
Volgens Hippocrates van Kos kan het karakter van personen herleid worden vanuit het lichamelijke
vocht:
} Slijm: rustig en kalm
} Melancholisch: zwartgallig
} Sanguin (bloed): vurig, energiek
} Gele gal: driftig
Madness
Beschrijft gedrag(sverandering) wat door buitenaf wordt beïnvloed. Zoals giftige stoffen krijgen en
bezeten zijn door demonen.
Thomas Sydenham is de vader van de classificatie leer. Hij beschreef het concept dat afzonderlijke
ziekten eigen symptomen, verloop en prognose hebben.
Medisch model
Het ziektebegrip werd beïnvloed door twee ontdekkingen:
} Correlatie tussen klinisch syndroom met post-mortem afwijkingen
} Ontdekking van micro-organismen als ziekteverwekkers, microbetheorie
Somatogene hypothese
Psychiatrische ziekte heeft een biologische oorzaak.
Eind 18e eeuw – begin 19e eeuw oprichting asielen.
1844: Ontstaan statistical classi fication of institutionalised mental patients. Dit was een voorloper
van de DSM maar nog beperkt aantal diagnoses, o,a manie en melancholia.
Kraepelin: 1833
Hij groepeerde ziektebeelden obv gemeenschappelijke patronen van symptomen (syndroom). Hij
classificeerde aan de hand van afzonderlijke entiteiten, dat elke ziekte een eigen biologische oorzaak
heeft en prognose gericht (geneeslijk onderscheiden van ongeneselijk)
Begin 20e eeuw nam de nood aan classificatie toe. Er ontstonden meer ambulante
psychotherapeutische praktijken. Ook kwam meer aandacht voor niet – psychotische aandoeningen,
zoals persoonlijkheidsproblematiek.
International Classification of Diseases 6: 1948
Ontstaan voor classificeren en diagnosticeren van psychiatrische stoornissen.
In 2022 is ICD 11.
1952; DSM I
De DSM I is gebaseerd op etiologische theorieën. Vanuit gaande van beperking van het brein
functioneren en de psychoanalyse. Naar aanleiding van de eerste DSM kwam er steeds meer nood
aan medicatie. Behoefte aan verband tussen diagnose en behandeling.
1968; DSM II
Ging uit van de psycho-analyse. Nadruk kwam te liggen op context en ervaringen uit de jeugd.
Psychobioloog Van Meyer ging uit van biologisch reductionisme: invloed van sociale en
psychologische factoren.
3
, Tot 1965 bleek diagnostiek subjectief. Meer nood aan internationale afspraken voor diagnostiek.
Meer eenduidige diagnostische criteria.
1980; DSM III
DSM 3 was atheoretisch. Ging niet meer uit van psycho-analytisch denken. Maar ging uit van dat
gedrag observeerbaar, descriptief, categoriaal onderscheiden kan worden.
Verdere herzieningen:
1987 DSM-III-R
1994 DSM-IV
2000 DSM-IV-TR
2013 DSM-5
2022 DSM-5-TR
Diagnose
Het doel van een diagnose is het vaststellen van symptomen.
Symptoom: ziekteteken. Een teken dat er een ziekte is.
Hoofdstuk 1 Psychotische stoornissen
John Nash, wiskundige. Op zijn 30ste kreeg hij paranoide schizofrenie.
Partieel herstel: gedeeltelijk herstel.
Psychose
Men verliest het contact met de realiteit en verbrokkelen psychisch functioneren. Verder is er geen
tot beperkt wisselend ziekte inzicht.
} Iets zien of denken wat er niet is.
} Bv het zien van een persoon in een ruimte (hallucineren)
} Men neemt aannames aan en kunnen hier moeilijk van afkomen.
Gevoel van verbrokkelen en verlies van handelen, plannen en impulscontrole.
Patogonisch
Geen sprake meer van realiteitsbesef bij een psychose, men gelooft wat hij of zij ziet of geloofd. Net
zoals bij een depressie, men ziet dan alles zwart. Of net als bij een eetstoornis. Men ziet dan in de
realiteit ook een verstoord lichaamsbeeld dan werkelijk is.
Psychotische episode sprake van, 2 of meer symptomen aanwezig. Waarvan tenminste 1 van de
eerste drie:
1. Wanen
2. Hallucinaties
3. Onsamenhangende spraak
4. Ernstig chaotisch gedrag
5. negatieve symptomen
Positieve symptomen: verstoring of overmaat van het dagelijks functioneren. Zoals hallucinaties,
wanen en chaotisch gedrag. (symptomen 1 – 5 hierboven). Excess genoemd.
Negatieve symptomen: verminderen of verdwijnen van normaal intellectueel, sociaal, emotioneel
functioneren. Deficit genoemd.
Wanen
Is een inhoudelijke denkstoornis.
4
