Schakeljaar pedagogische wetenschappen:
Orthopedagogiek Leerstoornissen
Docent: Els Gadeyne
Student: Anika
Universiteit KU Leuven
Leerjaar: 2022-2023
1
, Leerstof
} Slides hoorcolleges
} Boek: Als leren pijn doet
Reader:
} Kinderen en jongen met een leerstoornis
} Dyslexie: een beknopt wetenschappelijk overzicht
} Leesproblemen
} H1: p.17-34
} H2: p. 35-62
} H8: p.216-251
} H9: p. 252-272
} Problemen met gevorderde spellers
} H1: p.15-28
} Uit: Henneman, K. (1994). Problemen van gevorderde spellers.
Signalering, diagnostiek en begeleiding. Bussum: Dick Coutinho. (Boek
niet halen)
} Technisch lezen en spellen
} P. 71-91
} Rekenen
} H2:p. 48-79
} H3: p.92-116
} Website Prodiagnostiek -> protocol wiskunde -> theoretisch deel: p. 4-
18 (https://www.prodiagnostiek.be/materiaal/WISKUNDE_theorie.pdf)
} Attestering
} P. 11-19
Hoofdstuk 1 Leerproblemen versus leerstoornis
Leerprobleem versus leerstoornis
Leerproblemen zijn geen gedragsproblemen, taalstoornissen, taalbeperkingen,
motorische beperkingen.
Problemen die personen ondervinden bij het leren van cognitieve schoolse
vaardigheden
• Lezen
• Spellen
• Rekenen
ADHD, dyspraxie, dysfasie, … zijn dus geen leerproblemen/-stoornissen
Leren
Om tot leren te komen is een stimulerende omgeving van belang en individu
factoren. Er moet een match zijn tussen beide onderstaande omgevingen.
Brede leeromgeving: thuisomgeving, cultuurfactoren, maatschappelijke factoren,
gezinsfactoren waarin je opgroeit.
Enge leeromgeving: de plek waar men je wat aanleert. Bv de klas, leermethode,
docent.
Zone van naaste ontwikkeling – Vygotsky
2
,Algemene mogelijkheden en beperkingen: grotere factoren die van invloed
kunnen zijn op verschillende vormen van het leren. Bv. Gezichtsvermogen helpt bij
heel veel vormen van leren, intelligentie helpt bij veel vormen van leren
Specifieke mogelijkheden en beperkingen: kleinere vaardigheden die van invloed
kunnen zijn op het deelse leren en niet op verschillende leeronderdelen. Bv.
fonologische vaardigheden, werkgeheugen, getalbegrip. Als problemen zich
bevinden in het individu dan mogelijk een leerstoornis. (cognitieve processen)
Leerstoornis = leerproblemen die specifieke oorzaak hebben gelegen binnen
individu. Synoniem: primaire leerproblemen.
Primair en secundair geen indicatie van belang of ernst!!
Leerstoornis
Om een leerstoornis vast te kunnen stellen dienen de volgende criteria gevolgd te
worden:
} Achterstandscriterium: in hoeverre sprake van een achterstand. Cut off z
score = < -2. Achterstand beschrijvend redeneren
} Hardnekkigheidscriterium: ondanks inzet extra hulp en ondersteuning blijft
probleem bestaan. Ondersteuning moet systematische en volgens basis
didactiek zijn aangeboden. Voorkeur meerdere metingen doen om zeker te
zijn van resultaten
} Exclusiviteitscriterium: nagaan of er andere factoren zijn die mogelijk de
leerprestaties kunnen beïnvloeden. Vaststellen comorbiditeit
} Discrepantiecritium: wordt niet meer gebruikt
Classificatie
Voor de classificatie heb je twee indelingen, namelijk:
} Beschrijvende indeling
} Leesstoornis (dyslexie)
} Spellingsstoornis (dysorthografie)
} Rekenstoornis (dyscalculie)
} Causale indeling
} Verbale leerstoornis
3
, } Niet verbale leerstoornis
Definitie dyslexie
Dyslexie is een specifieke leerstoornis die zich kenmerkt door een hardnekkig
probleem in het aanleren van accuraat en vlot lezen en/of spellen op woordniveau.
Dat niet het gevolg is van omgevingsfactoren en/of een lichamelijke, neurologische of
algemene verstandelijke beperking.
} Achterstandcriterium: kind scoort lager dan op grond van leeftijd verwacht
mag worden op lezen en/of spellen op woordniveau.
} De hardnekkigheid van het probleem moet ten minste 6 maanden aanwezig
zijn en tevens het uitsluiten van comorbiditeiten is van belang.
Definitie dyscalculie
Dyscalculie is een stoornis die gekenmerkt wordt door hardnekkige problemen met
het vlot/accuraat oproepen van rekenfeiten en/of het leren en vlot/accuraat
toepassen van rekenprocedures.
} Achterstandcriterium: kind scoort lager dan op grond van leeftijd verwacht
mag worden op bij oproepen en of toepassen van rekenfeiten/
rekenprocedures.
} De hardnekkigheid van het probleem blijft bestaan, ondanks na herhaald
oefenen.
DSM diagnose specifieke leerstoornis
Moeite met het aanleren en gebruiken van schoolse vaardigheden, zoals blijkt uit de
persisterende aanwezigheid van minstens een van de volgende symptomen
gedurende minstens zes maanden, ondanks interventies gericht op deze
moeilijkheden
} Onnauwkeurig of langzaam en moeizaam lezen van woorden (accuratesse /
vloeiendheid of snelheid)
} Moeite om de betekenis te begrijpen van wat wordt gelezen (begrijpend lezen)
} Moeite met spelling
} Moeite om zich schriftelijk uit te drukken
} Moeite met het zich eigen maken van gevoel voor en feiten rond getallen of
berekeningen
} Moeite met wiskundig/cijfermatig redeneren
Dyslexie: moeite met 1 en/of 3
Dyscalculie: moeite met 5
Comorbiditeit
Comorbiditeit: twee stoornissen die tegelijk in even grote mate in percentielen voor
komt.
} Als je dyslexie hebt, is de kans ook groter dat je dyscalculie hebben en vice
versa.
} Leerstoornissen gaan vaker samen met gedrag en emotionele problemen.
Heel vaak ADHD samen met leerstoornis en ook een samenhang tussen
leerstoornis en een depressie. Bij dit laatste kan wijten aan dat kinderen een
soort rouwverwerking aangaan als ze weten dat ze een stoornis hebben (niet
volledig verklaard vanuit wetenschap).
4
Orthopedagogiek Leerstoornissen
Docent: Els Gadeyne
Student: Anika
Universiteit KU Leuven
Leerjaar: 2022-2023
1
, Leerstof
} Slides hoorcolleges
} Boek: Als leren pijn doet
Reader:
} Kinderen en jongen met een leerstoornis
} Dyslexie: een beknopt wetenschappelijk overzicht
} Leesproblemen
} H1: p.17-34
} H2: p. 35-62
} H8: p.216-251
} H9: p. 252-272
} Problemen met gevorderde spellers
} H1: p.15-28
} Uit: Henneman, K. (1994). Problemen van gevorderde spellers.
Signalering, diagnostiek en begeleiding. Bussum: Dick Coutinho. (Boek
niet halen)
} Technisch lezen en spellen
} P. 71-91
} Rekenen
} H2:p. 48-79
} H3: p.92-116
} Website Prodiagnostiek -> protocol wiskunde -> theoretisch deel: p. 4-
18 (https://www.prodiagnostiek.be/materiaal/WISKUNDE_theorie.pdf)
} Attestering
} P. 11-19
Hoofdstuk 1 Leerproblemen versus leerstoornis
Leerprobleem versus leerstoornis
Leerproblemen zijn geen gedragsproblemen, taalstoornissen, taalbeperkingen,
motorische beperkingen.
Problemen die personen ondervinden bij het leren van cognitieve schoolse
vaardigheden
• Lezen
• Spellen
• Rekenen
ADHD, dyspraxie, dysfasie, … zijn dus geen leerproblemen/-stoornissen
Leren
Om tot leren te komen is een stimulerende omgeving van belang en individu
factoren. Er moet een match zijn tussen beide onderstaande omgevingen.
Brede leeromgeving: thuisomgeving, cultuurfactoren, maatschappelijke factoren,
gezinsfactoren waarin je opgroeit.
Enge leeromgeving: de plek waar men je wat aanleert. Bv de klas, leermethode,
docent.
Zone van naaste ontwikkeling – Vygotsky
2
,Algemene mogelijkheden en beperkingen: grotere factoren die van invloed
kunnen zijn op verschillende vormen van het leren. Bv. Gezichtsvermogen helpt bij
heel veel vormen van leren, intelligentie helpt bij veel vormen van leren
Specifieke mogelijkheden en beperkingen: kleinere vaardigheden die van invloed
kunnen zijn op het deelse leren en niet op verschillende leeronderdelen. Bv.
fonologische vaardigheden, werkgeheugen, getalbegrip. Als problemen zich
bevinden in het individu dan mogelijk een leerstoornis. (cognitieve processen)
Leerstoornis = leerproblemen die specifieke oorzaak hebben gelegen binnen
individu. Synoniem: primaire leerproblemen.
Primair en secundair geen indicatie van belang of ernst!!
Leerstoornis
Om een leerstoornis vast te kunnen stellen dienen de volgende criteria gevolgd te
worden:
} Achterstandscriterium: in hoeverre sprake van een achterstand. Cut off z
score = < -2. Achterstand beschrijvend redeneren
} Hardnekkigheidscriterium: ondanks inzet extra hulp en ondersteuning blijft
probleem bestaan. Ondersteuning moet systematische en volgens basis
didactiek zijn aangeboden. Voorkeur meerdere metingen doen om zeker te
zijn van resultaten
} Exclusiviteitscriterium: nagaan of er andere factoren zijn die mogelijk de
leerprestaties kunnen beïnvloeden. Vaststellen comorbiditeit
} Discrepantiecritium: wordt niet meer gebruikt
Classificatie
Voor de classificatie heb je twee indelingen, namelijk:
} Beschrijvende indeling
} Leesstoornis (dyslexie)
} Spellingsstoornis (dysorthografie)
} Rekenstoornis (dyscalculie)
} Causale indeling
} Verbale leerstoornis
3
, } Niet verbale leerstoornis
Definitie dyslexie
Dyslexie is een specifieke leerstoornis die zich kenmerkt door een hardnekkig
probleem in het aanleren van accuraat en vlot lezen en/of spellen op woordniveau.
Dat niet het gevolg is van omgevingsfactoren en/of een lichamelijke, neurologische of
algemene verstandelijke beperking.
} Achterstandcriterium: kind scoort lager dan op grond van leeftijd verwacht
mag worden op lezen en/of spellen op woordniveau.
} De hardnekkigheid van het probleem moet ten minste 6 maanden aanwezig
zijn en tevens het uitsluiten van comorbiditeiten is van belang.
Definitie dyscalculie
Dyscalculie is een stoornis die gekenmerkt wordt door hardnekkige problemen met
het vlot/accuraat oproepen van rekenfeiten en/of het leren en vlot/accuraat
toepassen van rekenprocedures.
} Achterstandcriterium: kind scoort lager dan op grond van leeftijd verwacht
mag worden op bij oproepen en of toepassen van rekenfeiten/
rekenprocedures.
} De hardnekkigheid van het probleem blijft bestaan, ondanks na herhaald
oefenen.
DSM diagnose specifieke leerstoornis
Moeite met het aanleren en gebruiken van schoolse vaardigheden, zoals blijkt uit de
persisterende aanwezigheid van minstens een van de volgende symptomen
gedurende minstens zes maanden, ondanks interventies gericht op deze
moeilijkheden
} Onnauwkeurig of langzaam en moeizaam lezen van woorden (accuratesse /
vloeiendheid of snelheid)
} Moeite om de betekenis te begrijpen van wat wordt gelezen (begrijpend lezen)
} Moeite met spelling
} Moeite om zich schriftelijk uit te drukken
} Moeite met het zich eigen maken van gevoel voor en feiten rond getallen of
berekeningen
} Moeite met wiskundig/cijfermatig redeneren
Dyslexie: moeite met 1 en/of 3
Dyscalculie: moeite met 5
Comorbiditeit
Comorbiditeit: twee stoornissen die tegelijk in even grote mate in percentielen voor
komt.
} Als je dyslexie hebt, is de kans ook groter dat je dyscalculie hebben en vice
versa.
} Leerstoornissen gaan vaker samen met gedrag en emotionele problemen.
Heel vaak ADHD samen met leerstoornis en ook een samenhang tussen
leerstoornis en een depressie. Bij dit laatste kan wijten aan dat kinderen een
soort rouwverwerking aangaan als ze weten dat ze een stoornis hebben (niet
volledig verklaard vanuit wetenschap).
4
