Evolutiebiologie
& biologische classificatie
2022 – 2023
Febe De Witte
Pagina 1 van 121
,Inhoudsopgave
1. Kroniek van de evolutiegedachte .............................................................................................................. 6
1.1 Predarwiniaanse evolutiegedachte ..................................................................................................... 6
1.2 Darwin en Wallace (midden 19de eeuw)............................................................................................ 10
1.3 De erkenning van Mendel en de groei van de Nieuwe Synthese ........................................... 12
1.4 Verdere ontwikkelingen en conflicten .............................................................................................. 14
2. Micro-evolutie .................................................................................................................................................. 16
2.1 Bronnen van fenotypische variatie..................................................................................................... 17
2.2 De relatie tussen genotype en fenotype ............................................................................................ 18
a. Monogenische beïnvloeding ............................................................................................................... 18
b. Genotype én omgeving ......................................................................................................................... 20
c. Polygenische beïnvloeding ................................................................................................................. 21
d. Heritabiliteit ............................................................................................................................................. 22
2.3 Opsporen van genetische variatie ....................................................................................................... 24
a. Common garden-experimenten ........................................................................................................ 24
b. Kruisexperimenten ................................................................................................................................ 25
c. De studie van mutanten ....................................................................................................................... 26
d. Artificiële selectie ................................................................................................................................... 27
e. Studie van verwante individuen ...................................................................................................... 29
2.4 Genetische variatie in natuurlijke populaties ............................................................................... 32
a. Zéér korte inleiding tot de populatiegenetica............................................................................ 32
b. Schatten van de genetische variatie in natuurlijke populaties ......................................... 36
2.5 Oorsprong van de genetische variatie ............................................................................................... 39
a. Mutaties ...................................................................................................................................................... 39
i. Genmutaties .......................................................................................................................................... 39
ii. Chromosoommutaties ................................................................................................................... 41
b. Recombinatie ............................................................................................................................................ 42
c. Externe bronnen van genetische variatie .................................................................................... 43
Pagina 2 van 121
,2.6 Genetische drift ........................................................................................................................................... 45
a. Algemeen .................................................................................................................................................... 45
b. Founder effect .......................................................................................................................................... 48
2.7 Gene flow ........................................................................................................................................................ 49
2.8 Natuurlijke selectie.................................................................................................................................... 50
a. Definities .................................................................................................................................................... 50
b. Selectiemodellen ..................................................................................................................................... 51
c. Fitness en fitness-componenten ....................................................................................................... 52
2.9 Misvattingen i.v.m. evolutie door natuurlijke selectie ............................................................... 53
a. De eenheden van selectie: cui bono? (= Waartoe dient het?) ............................................ 53
i. Selectie binnen organismen ........................................................................................................... 55
❖ Zelfzuchtige genen ......................................................................................................................... 55
❖ Segregatie-sjoemelaars................................................................................................................. 56
❖ Cytoplasmatische conflicten ...................................................................................................... 59
❖ Conflicten tussen cellijnen ......................................................................................................... 62
ii. Selectie op het niveau van individuele organismen ........................................................ 64
iii. Familieselectie ................................................................................................................................. 64
iv. Groepselectie .................................................................................................................................... 65
b. Het perfectie-probleem: het verklaren van adaptaties .......................................................... 66
i. Toeval én selectie ................................................................................................................................ 66
ii. Het probleem van de tussenliggende schakels .................................................................. 68
❖ Evolutie van een complex geheel: Het menselijk oog...................................................... 68
❖ De vleugels van insecten.............................................................................................................. 71
❖ Het visje op het achterwerk van de gaapmossel Lampsilis .......................................... 73
iii. Exaptaties .......................................................................................................................................... 74
❖ Functionele divergentie van redundante elementen ...................................................... 75
❖ De spandrels/pendentieven van San Marco ........................................................................ 76
c. Het probleem van de onvolkomenheid (restricties/remmen aan evolutie).................... 77
i. Tijdsgebrek ............................................................................................................................................ 78
Pagina 3 van 121
, ii. Ontwikkelingsremmen (Developmental constraints) ..................................................... 79
iii. Genetische remmen ....................................................................................................................... 80
❖ De productie van ongezonde homozygoten bij mensen en kamsalamanders ....... 80
❖ Genetische correlaties .................................................................................................................. 82
iv. Fysische remmen ............................................................................................................................ 83
❖ Een wereld zonder wielen ........................................................................................................... 83
v. Historische remmen........................................................................................................................... 84
❖ Een historische constraint in de evolutie van de dactylografie ................................. 84
❖ Urogenitale omleidingen ............................................................................................................. 85
❖ Het vertebratenoog ........................................................................................................................ 86
vi. Interne conflicten ........................................................................................................................... 87
2.10 Speciatie ..................................................................................................................................................... 88
a. Allopatrische speciatie ......................................................................................................................... 89
b. Parapatrische speciatie ....................................................................................................................... 91
c. Sympatrische speciatie ........................................................................................................................ 92
d. Hybridisatie en polyploidie ................................................................................................................ 93
3. Macro-evolutie ................................................................................................................................................. 94
3.1 Snelheid van evolutie ................................................................................................................................ 95
3.2 De theorie van de onderbroken evenwichten (punctuated equilibria)............................... 97
a. Speciatiemechanismen volgens het onderbroken evenwichtsmodel ............................... 98
b. Stasis : stabiliserende selectie of evolutionaire remmen? .................................................... 99
c. Gould versus Darwin........................................................................................................................... 100
d. De feiten .................................................................................................................................................... 101
i. Caribische mosdiertjes ................................................................................................................... 101
ii. De Cenozoïsche molluscenfauna van het Turkana-bassin.......................................... 102
iii. De Cenozoïsche molluscenfauna van het Turkana-bassin.......................................... 102
3.3 Speciatie- en extinctiesnelheden ....................................................................................................... 104
3.4 Massa-extincties ........................................................................................................................................ 106
Pagina 4 van 121
,4. Classificatie en fylogenie........................................................................................................................... 108
4.1 Classificatie en nomenclatuur ............................................................................................................ 108
4.2 Het soortbegrip .......................................................................................................................................... 110
a. Het fenetische soort-concept ........................................................................................................... 110
b. Het biologische soort-concept ......................................................................................................... 111
c. Het evolutionaire soort-concept..................................................................................................... 113
4.3 Fylogenetische reconstructies ............................................................................................................ 114
4.4 Verschillende filosofieën over taxonomie ...................................................................................... 118
a. Traditionele evolutionaire taxonomie ......................................................................................... 119
b. Fylogenetische systematiek of cladisme ..................................................................................... 121
Pagina 5 van 121
,1. Kroniek van de evolutiegedachte
1.1 Predarwiniaanse evolutiegedachte
Charles Darwin
→ 1859: Schreef “On the origin of species by means of natural selection”
→ Geboorte evolutietheorie
→ Theorie:
Alle levensvormen zijn door kleine en graduele veranderingen uit 1
gemeenschappelijke voorouder gegroeid + beschreef ook de mechanismen die
deze evolutie toelieten
Maar ook VOOR Darwin speelden er natuurwetenschappers en filosofen
met dergelijke theorieën:
1) Anaximander & (leerling) Xenophanes
➔ Het eerste leven kwam voort uit de condensatie van ‘oer’-modder en water, en waren
de eersten die noties opperden over de potentiële ‘transmutatie’ van soorten’
2) Empedocles
➔ Beschreef als eerste een prototype van natuurlijke selectie.
➔ Het leven bestond aanvankelijk uit afzonderlijke organen, die zich vervolgens
willekeurig verenigden tot organismen.
➔ Vele combinaties waren zo monsterlijk/ongeschikt voor het leven dat ze stierven
3) Plato & Aristoteles
➔ Weinig of geen ruimte voor evolutie
➔ ‘Verantwoordelijk’ geacht voor lange stop in het denken over evolutietheorie
➔ Ironisch: Bijdrage Aristoteles aan de morfologie, de embryologie en de taxonomie
Pagina 6 van 121
, 4) Francis Bacon
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
5) Benoit de Maillet
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
6) Julien Offray de La Mettrie
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
7) Pierre Louis de Maupertuis
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
8) George Leclerc, Comte de Buffon
➔ Initieel tégen het idee van evolutie
➔ Zijn testresultaten deden hem twijfelen
➔ Theorie:
o In ‘De la dégéneration des animaux’: mogelijkheid dat dieren door
omgevingsfactoren zouden gedegenereerd zijn tot de veelheid van
hedendaagse soorten
9) Linneaus
➔ Vijand en tijdgenoot van George Leclerc
➔ Theorie:
o +/- dezelfde opinie als George Leclerc
o Zag wat in hybridisatie als mechanismen om soorten te genereren uit
oorspronkelijke typen
10) Denis Diderot
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
11) Immanuel Kant
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
Pagina 7 van 121
,12) Erasmus Darwin (grootvader Charles Darwin)
➔ Mogelijke bron voor (kleinzoon) Charles Darwin
➔ Nam redenering van Buffon en Linneaus over en radicaliseerde deze
➔ Schreef ‘Zoonomia’ (over menselijke fysiologie)
➔ Enkele passages over mogelijkheid van transmutatie en gemeenschappelijke
oorsprong
Vb.: Alle warmbloedige dieren zijn ontwikkeld uit een ‘levensvezel’ geschapen door
God en via opstapeling van verworven kenmerken gemodelleerd door de inwerking
van de omgeving
13) Charles lyells
➔ Mogelijke bron voor (goede vriend) Charles Darwin
➔ Schreef ‘Principles of geology’
➔ Theorie:
o Beschreef hoe normale/hedendaagse natuurverschijnselen volstonden om de
geologische geschiedenis te verklaren d.w.z. geen goddelijke tussenkomst
nodig, maar wél tijd!
➔ Verwierp berekening v. aartsbisschop James Usher (zei schepping aarde: 4004 vC)
14) Jean-Baptiste de Lamarck
➔ Mogelijke bron voor Charles Darwin
➔ Schreef ‘Histoire naturelle des animaux sans vertèbres’
➔ Ontplooide zijn theorieën vooral in “Philosophie zoologique”
➔ Theorie: Transmutatie
o Het leven was opgeborreld uit het slijk, onder invloed van mysterieuze,
krachten (elektriciteit en warmte)
o Deze innerlijke krachten (‘sentiments interieurs’) zouden ook maken dat
nakomelingen lichtjes afwijken van hun ouders
o Omdat de afwijkingen accumuleren in de tijd, ontstaan steeds complexere
organismen
o Tweede mechanisme zorgde voor een betere afstemming van de organismen
op hun omgeving: de overerving van verworven karakteristieken
Pagina 8 van 121
, o Volgens dit laatste zou het uiterlijk van individuele organismen na een tijd
veranderen door contact met ziekten en ongelukken én zou deze variatie
doorgegeven worden aan de nakomelingen
→ zelf weinig aandacht aan dit deel, maar wordt hiervoor herinnerd!
Lamarck’s “transmutatie” VS Darwin’s “evolutie”: Topologie van de stamlijnen
➔ Lamarck gelooft in de ‘ladder van de natuur’: organismen veranderen op
geprogrammeerde wijze (makkelijk naar complex)
➔ Ze vertakken niet (bij Darwin wél), maar lopen parallel tot elk zijn eigen
complexiteit heeft bereikt
➔ Gevolg: basisorganisatie (families en klassen)
➔ Variatie binnen klassen: gevolg van lokale adaptaties
➔ Lamarck kon niet aanvaarden dat soorten waren uitgestorven → conflict met
anderen in zijn tijd! (Georges Cuvier en Richard Owen)
15) Baron Georges Cuvier
➔ De ‘Aristoteles van de biologie’
➔ Verwezenlijkingen:
o Op zijn eentje de paleontologie opgestart
o De vergelijkende anatomie gesticht
o De eerste geologische kaarten opgesteld
➔ Verwierp en ridiculiseerde Lamarck’s theorie → op basis van eigen bevindingen
➔ Theorie:
o Zag geen enkele aanwijzing voor de overgang van één soort naar de andere
o Sommige soorten wél uitgestorven (het ontegensprekelijk aantonen van
extinctie was één van Cuviers vele verdiensten)
o Enorm onder de indruk van de subtiele eenheid tussen functie en vorm van
de onderdelen van organismen → gedachte van transmutatie leek onmogelijk,
de complexiteit van organismen maakte hen onveranderlijk
16) Richard Owen
➔ Mogelijke bron voor Charles Darwin: Darwin volgde zijn lezingen
➔ Akkoord met Cuvier
Pagina 9 van 121
, 1.2 Darwin en Wallace (midden 19de eeuw)
= Deelden dezelfde theorie, compleet los van elkaar!
Darwins leven:
➔ Geboren op 12 februari 1809 in Engeland
➔ Universiteit van Edinburg: geneeskunde (onafgerond)
➔ Cambridge: theologie (afgerond)
➔ 27 december 1831 – 2 oktober 1836: Expeditie met Robert FitzRoy
o Verzamelde collecties planten, dieren, fossielen en gesteenten (Zuid-Amerika
an Australië)
➔ 1837: cruciale periode! Uitsorteren van verzamelingen
o Samen met ornitholoog John Gould
o Spotlijsters (van de Galapagos-eilanden): géén variëteiten van 1 soort, maar
volwaardige species
o Idee: geografische soortvorming! → Uit dezelfde soort zijn ontstaan
o Veralgemening van deze theorie nar andere soorten
o Andere waarnemingen (Zuid-Amerikaanse rheas) sterkte dit idee
➔ 28 september 1838: wist welk mechanisme tot evolutie leidde
o Las ‘Essay on the principle of population’ van Thomas Malthus
o Passage:
“ The human population, when unchecked, goes on doubling itself every
twenty-five years, or increases in geometrical ration”
o Theorie:
▪ Elke afwijking die voordeel geeft blijft behouden in populatie
▪ Elke afwijking die nadeel geeft wordt snel geëlimineerd
➔ Theorie van evolutie door natuurlijke selectie was gevormd
➔ 1858: Darwin ontving een manuscript van Wallace met de theorie van natuurlijke
selectie
o Darwin stopte met zijn uitvoerig boek (the origin) en maakte een beknopte
publicatie
➔ Ontmoeting van Darwin en Wallace
➔ Darwin schreef ondertussen verder aan “the origin of species”
Pagina 10 van 121
& biologische classificatie
2022 – 2023
Febe De Witte
Pagina 1 van 121
,Inhoudsopgave
1. Kroniek van de evolutiegedachte .............................................................................................................. 6
1.1 Predarwiniaanse evolutiegedachte ..................................................................................................... 6
1.2 Darwin en Wallace (midden 19de eeuw)............................................................................................ 10
1.3 De erkenning van Mendel en de groei van de Nieuwe Synthese ........................................... 12
1.4 Verdere ontwikkelingen en conflicten .............................................................................................. 14
2. Micro-evolutie .................................................................................................................................................. 16
2.1 Bronnen van fenotypische variatie..................................................................................................... 17
2.2 De relatie tussen genotype en fenotype ............................................................................................ 18
a. Monogenische beïnvloeding ............................................................................................................... 18
b. Genotype én omgeving ......................................................................................................................... 20
c. Polygenische beïnvloeding ................................................................................................................. 21
d. Heritabiliteit ............................................................................................................................................. 22
2.3 Opsporen van genetische variatie ....................................................................................................... 24
a. Common garden-experimenten ........................................................................................................ 24
b. Kruisexperimenten ................................................................................................................................ 25
c. De studie van mutanten ....................................................................................................................... 26
d. Artificiële selectie ................................................................................................................................... 27
e. Studie van verwante individuen ...................................................................................................... 29
2.4 Genetische variatie in natuurlijke populaties ............................................................................... 32
a. Zéér korte inleiding tot de populatiegenetica............................................................................ 32
b. Schatten van de genetische variatie in natuurlijke populaties ......................................... 36
2.5 Oorsprong van de genetische variatie ............................................................................................... 39
a. Mutaties ...................................................................................................................................................... 39
i. Genmutaties .......................................................................................................................................... 39
ii. Chromosoommutaties ................................................................................................................... 41
b. Recombinatie ............................................................................................................................................ 42
c. Externe bronnen van genetische variatie .................................................................................... 43
Pagina 2 van 121
,2.6 Genetische drift ........................................................................................................................................... 45
a. Algemeen .................................................................................................................................................... 45
b. Founder effect .......................................................................................................................................... 48
2.7 Gene flow ........................................................................................................................................................ 49
2.8 Natuurlijke selectie.................................................................................................................................... 50
a. Definities .................................................................................................................................................... 50
b. Selectiemodellen ..................................................................................................................................... 51
c. Fitness en fitness-componenten ....................................................................................................... 52
2.9 Misvattingen i.v.m. evolutie door natuurlijke selectie ............................................................... 53
a. De eenheden van selectie: cui bono? (= Waartoe dient het?) ............................................ 53
i. Selectie binnen organismen ........................................................................................................... 55
❖ Zelfzuchtige genen ......................................................................................................................... 55
❖ Segregatie-sjoemelaars................................................................................................................. 56
❖ Cytoplasmatische conflicten ...................................................................................................... 59
❖ Conflicten tussen cellijnen ......................................................................................................... 62
ii. Selectie op het niveau van individuele organismen ........................................................ 64
iii. Familieselectie ................................................................................................................................. 64
iv. Groepselectie .................................................................................................................................... 65
b. Het perfectie-probleem: het verklaren van adaptaties .......................................................... 66
i. Toeval én selectie ................................................................................................................................ 66
ii. Het probleem van de tussenliggende schakels .................................................................. 68
❖ Evolutie van een complex geheel: Het menselijk oog...................................................... 68
❖ De vleugels van insecten.............................................................................................................. 71
❖ Het visje op het achterwerk van de gaapmossel Lampsilis .......................................... 73
iii. Exaptaties .......................................................................................................................................... 74
❖ Functionele divergentie van redundante elementen ...................................................... 75
❖ De spandrels/pendentieven van San Marco ........................................................................ 76
c. Het probleem van de onvolkomenheid (restricties/remmen aan evolutie).................... 77
i. Tijdsgebrek ............................................................................................................................................ 78
Pagina 3 van 121
, ii. Ontwikkelingsremmen (Developmental constraints) ..................................................... 79
iii. Genetische remmen ....................................................................................................................... 80
❖ De productie van ongezonde homozygoten bij mensen en kamsalamanders ....... 80
❖ Genetische correlaties .................................................................................................................. 82
iv. Fysische remmen ............................................................................................................................ 83
❖ Een wereld zonder wielen ........................................................................................................... 83
v. Historische remmen........................................................................................................................... 84
❖ Een historische constraint in de evolutie van de dactylografie ................................. 84
❖ Urogenitale omleidingen ............................................................................................................. 85
❖ Het vertebratenoog ........................................................................................................................ 86
vi. Interne conflicten ........................................................................................................................... 87
2.10 Speciatie ..................................................................................................................................................... 88
a. Allopatrische speciatie ......................................................................................................................... 89
b. Parapatrische speciatie ....................................................................................................................... 91
c. Sympatrische speciatie ........................................................................................................................ 92
d. Hybridisatie en polyploidie ................................................................................................................ 93
3. Macro-evolutie ................................................................................................................................................. 94
3.1 Snelheid van evolutie ................................................................................................................................ 95
3.2 De theorie van de onderbroken evenwichten (punctuated equilibria)............................... 97
a. Speciatiemechanismen volgens het onderbroken evenwichtsmodel ............................... 98
b. Stasis : stabiliserende selectie of evolutionaire remmen? .................................................... 99
c. Gould versus Darwin........................................................................................................................... 100
d. De feiten .................................................................................................................................................... 101
i. Caribische mosdiertjes ................................................................................................................... 101
ii. De Cenozoïsche molluscenfauna van het Turkana-bassin.......................................... 102
iii. De Cenozoïsche molluscenfauna van het Turkana-bassin.......................................... 102
3.3 Speciatie- en extinctiesnelheden ....................................................................................................... 104
3.4 Massa-extincties ........................................................................................................................................ 106
Pagina 4 van 121
,4. Classificatie en fylogenie........................................................................................................................... 108
4.1 Classificatie en nomenclatuur ............................................................................................................ 108
4.2 Het soortbegrip .......................................................................................................................................... 110
a. Het fenetische soort-concept ........................................................................................................... 110
b. Het biologische soort-concept ......................................................................................................... 111
c. Het evolutionaire soort-concept..................................................................................................... 113
4.3 Fylogenetische reconstructies ............................................................................................................ 114
4.4 Verschillende filosofieën over taxonomie ...................................................................................... 118
a. Traditionele evolutionaire taxonomie ......................................................................................... 119
b. Fylogenetische systematiek of cladisme ..................................................................................... 121
Pagina 5 van 121
,1. Kroniek van de evolutiegedachte
1.1 Predarwiniaanse evolutiegedachte
Charles Darwin
→ 1859: Schreef “On the origin of species by means of natural selection”
→ Geboorte evolutietheorie
→ Theorie:
Alle levensvormen zijn door kleine en graduele veranderingen uit 1
gemeenschappelijke voorouder gegroeid + beschreef ook de mechanismen die
deze evolutie toelieten
Maar ook VOOR Darwin speelden er natuurwetenschappers en filosofen
met dergelijke theorieën:
1) Anaximander & (leerling) Xenophanes
➔ Het eerste leven kwam voort uit de condensatie van ‘oer’-modder en water, en waren
de eersten die noties opperden over de potentiële ‘transmutatie’ van soorten’
2) Empedocles
➔ Beschreef als eerste een prototype van natuurlijke selectie.
➔ Het leven bestond aanvankelijk uit afzonderlijke organen, die zich vervolgens
willekeurig verenigden tot organismen.
➔ Vele combinaties waren zo monsterlijk/ongeschikt voor het leven dat ze stierven
3) Plato & Aristoteles
➔ Weinig of geen ruimte voor evolutie
➔ ‘Verantwoordelijk’ geacht voor lange stop in het denken over evolutietheorie
➔ Ironisch: Bijdrage Aristoteles aan de morfologie, de embryologie en de taxonomie
Pagina 6 van 121
, 4) Francis Bacon
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
5) Benoit de Maillet
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
6) Julien Offray de La Mettrie
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
7) Pierre Louis de Maupertuis
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
8) George Leclerc, Comte de Buffon
➔ Initieel tégen het idee van evolutie
➔ Zijn testresultaten deden hem twijfelen
➔ Theorie:
o In ‘De la dégéneration des animaux’: mogelijkheid dat dieren door
omgevingsfactoren zouden gedegenereerd zijn tot de veelheid van
hedendaagse soorten
9) Linneaus
➔ Vijand en tijdgenoot van George Leclerc
➔ Theorie:
o +/- dezelfde opinie als George Leclerc
o Zag wat in hybridisatie als mechanismen om soorten te genereren uit
oorspronkelijke typen
10) Denis Diderot
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
11) Immanuel Kant
➔ Nieuwe ideeën over evolutie
Pagina 7 van 121
,12) Erasmus Darwin (grootvader Charles Darwin)
➔ Mogelijke bron voor (kleinzoon) Charles Darwin
➔ Nam redenering van Buffon en Linneaus over en radicaliseerde deze
➔ Schreef ‘Zoonomia’ (over menselijke fysiologie)
➔ Enkele passages over mogelijkheid van transmutatie en gemeenschappelijke
oorsprong
Vb.: Alle warmbloedige dieren zijn ontwikkeld uit een ‘levensvezel’ geschapen door
God en via opstapeling van verworven kenmerken gemodelleerd door de inwerking
van de omgeving
13) Charles lyells
➔ Mogelijke bron voor (goede vriend) Charles Darwin
➔ Schreef ‘Principles of geology’
➔ Theorie:
o Beschreef hoe normale/hedendaagse natuurverschijnselen volstonden om de
geologische geschiedenis te verklaren d.w.z. geen goddelijke tussenkomst
nodig, maar wél tijd!
➔ Verwierp berekening v. aartsbisschop James Usher (zei schepping aarde: 4004 vC)
14) Jean-Baptiste de Lamarck
➔ Mogelijke bron voor Charles Darwin
➔ Schreef ‘Histoire naturelle des animaux sans vertèbres’
➔ Ontplooide zijn theorieën vooral in “Philosophie zoologique”
➔ Theorie: Transmutatie
o Het leven was opgeborreld uit het slijk, onder invloed van mysterieuze,
krachten (elektriciteit en warmte)
o Deze innerlijke krachten (‘sentiments interieurs’) zouden ook maken dat
nakomelingen lichtjes afwijken van hun ouders
o Omdat de afwijkingen accumuleren in de tijd, ontstaan steeds complexere
organismen
o Tweede mechanisme zorgde voor een betere afstemming van de organismen
op hun omgeving: de overerving van verworven karakteristieken
Pagina 8 van 121
, o Volgens dit laatste zou het uiterlijk van individuele organismen na een tijd
veranderen door contact met ziekten en ongelukken én zou deze variatie
doorgegeven worden aan de nakomelingen
→ zelf weinig aandacht aan dit deel, maar wordt hiervoor herinnerd!
Lamarck’s “transmutatie” VS Darwin’s “evolutie”: Topologie van de stamlijnen
➔ Lamarck gelooft in de ‘ladder van de natuur’: organismen veranderen op
geprogrammeerde wijze (makkelijk naar complex)
➔ Ze vertakken niet (bij Darwin wél), maar lopen parallel tot elk zijn eigen
complexiteit heeft bereikt
➔ Gevolg: basisorganisatie (families en klassen)
➔ Variatie binnen klassen: gevolg van lokale adaptaties
➔ Lamarck kon niet aanvaarden dat soorten waren uitgestorven → conflict met
anderen in zijn tijd! (Georges Cuvier en Richard Owen)
15) Baron Georges Cuvier
➔ De ‘Aristoteles van de biologie’
➔ Verwezenlijkingen:
o Op zijn eentje de paleontologie opgestart
o De vergelijkende anatomie gesticht
o De eerste geologische kaarten opgesteld
➔ Verwierp en ridiculiseerde Lamarck’s theorie → op basis van eigen bevindingen
➔ Theorie:
o Zag geen enkele aanwijzing voor de overgang van één soort naar de andere
o Sommige soorten wél uitgestorven (het ontegensprekelijk aantonen van
extinctie was één van Cuviers vele verdiensten)
o Enorm onder de indruk van de subtiele eenheid tussen functie en vorm van
de onderdelen van organismen → gedachte van transmutatie leek onmogelijk,
de complexiteit van organismen maakte hen onveranderlijk
16) Richard Owen
➔ Mogelijke bron voor Charles Darwin: Darwin volgde zijn lezingen
➔ Akkoord met Cuvier
Pagina 9 van 121
, 1.2 Darwin en Wallace (midden 19de eeuw)
= Deelden dezelfde theorie, compleet los van elkaar!
Darwins leven:
➔ Geboren op 12 februari 1809 in Engeland
➔ Universiteit van Edinburg: geneeskunde (onafgerond)
➔ Cambridge: theologie (afgerond)
➔ 27 december 1831 – 2 oktober 1836: Expeditie met Robert FitzRoy
o Verzamelde collecties planten, dieren, fossielen en gesteenten (Zuid-Amerika
an Australië)
➔ 1837: cruciale periode! Uitsorteren van verzamelingen
o Samen met ornitholoog John Gould
o Spotlijsters (van de Galapagos-eilanden): géén variëteiten van 1 soort, maar
volwaardige species
o Idee: geografische soortvorming! → Uit dezelfde soort zijn ontstaan
o Veralgemening van deze theorie nar andere soorten
o Andere waarnemingen (Zuid-Amerikaanse rheas) sterkte dit idee
➔ 28 september 1838: wist welk mechanisme tot evolutie leidde
o Las ‘Essay on the principle of population’ van Thomas Malthus
o Passage:
“ The human population, when unchecked, goes on doubling itself every
twenty-five years, or increases in geometrical ration”
o Theorie:
▪ Elke afwijking die voordeel geeft blijft behouden in populatie
▪ Elke afwijking die nadeel geeft wordt snel geëlimineerd
➔ Theorie van evolutie door natuurlijke selectie was gevormd
➔ 1858: Darwin ontving een manuscript van Wallace met de theorie van natuurlijke
selectie
o Darwin stopte met zijn uitvoerig boek (the origin) en maakte een beknopte
publicatie
➔ Ontmoeting van Darwin en Wallace
➔ Darwin schreef ondertussen verder aan “the origin of species”
Pagina 10 van 121
