samenvatting van de hoorcolleges van het vak ethisch en juridisch reflecteren

Hoorcollege 1: Aansprakelijkheid in de gezondheidszorg
Ik voel mij verantwoordelijk, maar ik ben niet aansprakelijk  als ik schade aanricht, moet ik
die 100% compenseren
Aansprakelijkheidsdomeinen:
- Contractuele aansprakelijkheid
o Bv: Installateur Dovy Keukens, keuken wordt niet goed geïnstalleerd
o Bv: afspraak bij chirurg
- Extracontractuele/ buiten/ fout/ aquiliaans aansprakelijkheid
o Bv: je rijdt iemand aan
o Bv: op spoedopname komt een behandelingsfout tot stand  fout van de
individuele beroepsbeoefenaar
Prioriteit:
- Bij voorrang moet eerst de contractuele aansprakelijkheid worden uitgeput:
o Contractuele aansprakelijkheid kan je ook contractueel beperken
o Fout aansprakelijkheid kan je niet beperken.
- Bv: Vloer wordt gelegd en de verkeerde tegels worden gelegd van verkeerde
diameter (contractuele aansprakelijkheid) en daarnaast is het niet waterpas (fout
aansprakelijkheid, inbreuk op de zorgvuldigheidsnorm)
Beperken van de aansprakelijkheid:
- Exoneratie !!
o = zuiver contractueel kan je de aansprakelijkheid volledig beperken
o Ik heb de last van mij afgelegd
o Je kan contractueel je aansprakelijkheid beperken tot een bepaald bedrag
o  Je kan de schade dan terugbetalen tot zover de aansprakelijkheid loopt
Fout aansprakelijkheid = moeilijker dan contractueel aansprakelijkheid
- Schade = makkelijk aan te tonen
- Fout = moeilijk aan te tonen, want een fout = moeilijk te beoordelen voor een
buitenstaander
- Causaal/oorzakelijk verband tussen schade en fout: een ergotherapeutische fout
wordt enkel gezien door een andere ergotherapeut
Wettelijke cumulatieve voorwaarde:
- Als 1 van de 3 niet bewezen kan worden dan kan je niet aansprakelijk gehouden
worden

Kern van beide systemen
- Om onder aquiliaans aansprakelijkheidsrecht vergoeding te krijgen moet patiënt
bewijs leveren van:
o Fout van (individueel aanwijsbare) beroepsbeoefenaar
o Schade
o Causaal verband tussen schade en fout

, - Nadelen
o Zeer zware bewijslast
 Gezondheidsrecht: alle schade = aantasting van u lichamelijke of
psychische integriteit.
o Gebruik van strafrechtelijke procedures om bewijsproblemen te omzeilen
 Oplossen van bewijslast: overdragen naar gerechtelijke instanties 
strafklacht indienen
o Langdurige (en dure) procedures
o Veel betwisting over aanrekening van fouten
 Wie is er verantwoordelijk? Wie is aansprakelijk voor fouten van
derden?
 Als je een fout hebt gemaakt in professioneel handelen dan kan je
strafrechtelijk vervolgt worden
o Zeer gering preventief effect
 De wettelijke regeling zorgt niet voor een pedagogisch effect
 Voorzichtig zijn zal dus niet helpen
 Anders zouden we aan defensieve gezondheidszorg doen

3 vormen van aansprakelijkheid
- Civielrechtelijke = burgerrechtelijke aansprakelijkheid
- Strafrechtelijke
- Tuchtrechtelijke
Verschillende:
- Beoordelingsnormen
- Beoordelingsorganen
- Sancties

Strafrechtelijke aansprakelijkheid
- Gebaseerd op opleggen van straf
o Soms koppeling van schadeblootstelling
- Op grond van strafwet (art. 418-420 Sw.)
- Voor strafrechter = correctionele rechtbank
o Strafrechter kan zich maar uitspreken over 1 van de 2 aansprakelijkheden
o Bv: dader wordt vrijgesproken voor strafrechtelijk aansprakelijkheid, dus kan
hem niet veroordelen op civielrechtelijke aansprakelijkheid
- Leidt tot strafrechtelijke sancties

Civielrechtelijke aansprakelijkheid = burgerrechtelijke aansprakelijkheid
- Gebaseerd op compensatie voor aangerichte schade
o Contractuele aansprakelijkheid
o Extracontractuele/buiten/fout/aquiliaans aansprakelijkheid
- Op grond van Burgerlijk Wetboek (art. 1382 e.v. B.W.)
- Voor civiele rechter = burgerlijke rechtbank
- Leidt tot schadevergoeding

, Tuchtrechtelijke aansprakelijkheid
- Kan enkel als je onder een tuchtregeling valt: advocaten, notaris, architecten, artsen,
… maar geen tandartsen
o Beroepsbeoefenaars die een vrij beroep beoefenen
o Ambtenaren vallen ook onder de tuchtregeling van hun statuut
o Ze kunnen tuchtsancties krijgen
o Werknemers waarbij een tuchtregelement in het arbeidsregelement is
opgenomen.
- Op grond van (niet gecodificeerde) deontologische normen
- Voor Orde der Artsen
- Leidt tot tuchtsancties

 cumulatie van 3 aansprakelijkheidsstelsel = mogelijk !

Belang en gevaar van de strafrechtelijke aansprakelijkheid
- Patiënten kiezen vrij vaak voor strafrechtelijke procedure
o Omwille van moeilijkheden bij bewijsvoering
o Uit verontwaardiging of wraakzucht
- Procedure treft arts zwaarder
o Niet tegensprekelijke expertise is zeer gevaarlijk =zich niet kunnen verdedigen
 Wel evolutie naar vorm van tegenspraak sinds arrest Mantovanelli
(EHRM)
o Mogelijk negatieve publiciteit
o Morele impact van veroordeling

3 basisvoorwaarden voor aansprakelijkheid (en analogie in civiele en
penale beoordeling)
Fout – schade – causaal verband
- Fout (civiel
o = ‘gebrek aan voorzichtigheid en voorzorg’
o  strafrechtelijk
- Schade (civiel)
o = slagen en verwondingen of dood
o  strafrechtelijk
- Causaal verband
o = fout die enkel leidt tot verlies van genezingskansen
 Kan niet leiden tot straf  causaal verband moet zeker zijn
 Wel tot (partiële) schadevergoeding
 Verlies van genezings- of overlevingskansen = vergoedbaar 
amputatie-arrest: Cass. 1984, genuanceerd in 2005 door voorwaarden
inzake bewijs