GEDRAGSNEUROWETENSCHAPPEN
2020 – 2021
1
,INLEIDING VAN DIT OPLEIDINGSONDERDEEL
EVALUATIE EN STUDIEMATERIAAL
Voor dit vak dien je de teksten en de slides op Canvas te hanteren. Voor dit vak is er een schriftelijk
examen dat bestaat uit 20 meerkeuzevragen.
STUDIEOBJECT VAN DE GEDRAGSNEUROWETENSCHAPPEN
Gedragsneurowetenschappen is de wetenschappelijke studie van het gedrag (in brede zin) begrepen
vanuit de werking van de hersenen, met interactie met de omgeving. Dit zowel vanuit het gezonde
brein als het beschadigde brein. We gaan ook relaties en linken liggen met bepaalde aandoeningen
zoals
• ADHD
• Autisme
• Hersenletsel
• Neurologische aandoeningen
• Psychiatrische ziektebeelden…
2
,DEEL 1: CONCEPTUEEL KADER HERSENEN-GEDRAGSRELATIE
INLEIDING
SITUERING VAN DE HERSNENEN EN HET ZENUWSTELSEL
Het zenuwstelsel kunnen we zien als een samenstelling tussen twee belangrijke delen die ervoor
gaan zorgen dat iemand bepaald gedrag gaat kunnen stellen.
• De hersenen (bovenaan)
• De ruggengraat met zenuwen
Het filmpje op de slides geeft de basis achtergrondinformatie over de complexiteit van het brein, dit
puur ter illustratie. De complexiteit van het zenuwstelsel verklaart ook hoe complex bepaalde
gedragsfuncties kunnen zijn. Maar ons brein gaat ook veranderingen in het lichaam teweegbrengen,
gedrag kunnen stellen.
FUNCTIE VAN HET MENSELIJK BREIN
Het brein is een informatie verwerkend orgaan. Het gaat de informatie verwerken en interpreteren.
Deze informatie is een bepaalde vorm van energie (druk, geluid, licht…) die de hersenen dus gaan
proberen vertalen. De omgeving zendt prikkels naar het brein.
“Het brein heeft een mond om te snoepen van de informatie”
De zintuigen zijn de hulpmiddelen waarmee het brein informatie vanuit de omgeving gaat opnemen.
Hierbij heeft het brein als doel om een beeld te creëren van wat er zich in onze omgeving afspeelt,
zodat we hierop actie kunnen voeren. Om het juiste gedrag in een bepaalde situatie te kunnen
creëren, gaat ons brein constant informatieverwerking die uit de omgeving wordt opgehaald.
VERWERKINGSCAPACITEIT
Doordat we door veel prikkels geconfronteerd worden, lijkt het dat we heel veel aan kunnen, maar
dit is echter niet zo. Onze verwerkingscapaciteit is echter wel gelimiteerd, dit is enkel moeilijk te
begrijpen voor ons.
Voorbeeld dat we veel prikkels kunnen opnemen, en hierop handelen
Wanneer je in de auto zit, kan je babbelen met je vriendin naast jou, de gps volgen, recht voor je
kijken, schakelen, gasgeven en stoppen…
Voorbeeld dat we niet alle prikkels kunnen opnemen
Kaarttruc waarbij je gefocust bent op de kaarten, maar heel de omgeving veranderd: achtergrond,
kleren van de mensen op het filmpje… Het geeft dus aan dat je brein niet alles op dezelfde moment
kan verwerken.
3
, H1: CONCEPTUEEL NEUROWETENSCHAPPELIJK KADER
INLEIDING
Als we het brein willen begrijpen, gaan we het moeten opdelen in verschillende delen. Dit helpt ons
om correct naar het brein te kijken en dit beter te begrijpen (zowel een normaal werkend brein als
een afwijkend brein). Dit gaan we op een didactische manier opdelen.
1. De endogene processen (genetisch)
De werking binnen het brein zelf, zijn de endogene processen. Hersenen hebben een bepaalde
werking binnenin. Heel deze werking (metabolisch), die sterk biologisch verankerd is aan
biologische processen, zijn de endogene processen
2. De exogene processen (omgeving)
Informatie die nodig is vanuit de omgeving is ook belangrijk. Alles buiten het brein is het
exogene proces. Alle elementen die te maken hebben met de omgeving.
3. De tijd
Van moment tot moment is het brein dynamisch doordat het dynamisch is, en aan verandering
onderhevig is. Leren bijvoorbeeld is niet anders dan veranderingen in de hersenen
teweegbrengen. Maar tijd heeft ook betrekking op de veranderingen van het brein doorheen de
levensloop van de mensen, hoe het brein groeit. Dit ook zowel over miljoenen jaren.
De tijdsafhankelijke veranderingen zijn het resultaat van de veranderingen:
- Over generaties heen = Fylogenese
- Tijdens de individuele levensloop = Ontogenese
- Van moment tot moment = Plasticiteit
SYSTEEMBIOLOGISCHE BESCHRIJVING
De beschrijvende analyse, het zenuwstelsel en de wijze waarop het een organisme stuurt is een
complexe aangelegenheid De reden hiervan ligt in de aanname dat de realiteit op verschillende
niveaus beschreven kan worden georganiseerd in gelaagde niveaus. Elk niveau ligt een ander aspect
toe, ook al zijn de verschillende niveaus onderling gerelateerd.
Een organisme kan dus systeem biologisch beschreven worden in verschillende niveaus, als deel van
complex georganiseerd geheel van waaruit een organisme als systeem is opgebouwd. Al deze
niveaus zijn ontwikkeld door een interactie tussen endogene en exogene processen doorheen de tijd.
4
2020 – 2021
1
,INLEIDING VAN DIT OPLEIDINGSONDERDEEL
EVALUATIE EN STUDIEMATERIAAL
Voor dit vak dien je de teksten en de slides op Canvas te hanteren. Voor dit vak is er een schriftelijk
examen dat bestaat uit 20 meerkeuzevragen.
STUDIEOBJECT VAN DE GEDRAGSNEUROWETENSCHAPPEN
Gedragsneurowetenschappen is de wetenschappelijke studie van het gedrag (in brede zin) begrepen
vanuit de werking van de hersenen, met interactie met de omgeving. Dit zowel vanuit het gezonde
brein als het beschadigde brein. We gaan ook relaties en linken liggen met bepaalde aandoeningen
zoals
• ADHD
• Autisme
• Hersenletsel
• Neurologische aandoeningen
• Psychiatrische ziektebeelden…
2
,DEEL 1: CONCEPTUEEL KADER HERSENEN-GEDRAGSRELATIE
INLEIDING
SITUERING VAN DE HERSNENEN EN HET ZENUWSTELSEL
Het zenuwstelsel kunnen we zien als een samenstelling tussen twee belangrijke delen die ervoor
gaan zorgen dat iemand bepaald gedrag gaat kunnen stellen.
• De hersenen (bovenaan)
• De ruggengraat met zenuwen
Het filmpje op de slides geeft de basis achtergrondinformatie over de complexiteit van het brein, dit
puur ter illustratie. De complexiteit van het zenuwstelsel verklaart ook hoe complex bepaalde
gedragsfuncties kunnen zijn. Maar ons brein gaat ook veranderingen in het lichaam teweegbrengen,
gedrag kunnen stellen.
FUNCTIE VAN HET MENSELIJK BREIN
Het brein is een informatie verwerkend orgaan. Het gaat de informatie verwerken en interpreteren.
Deze informatie is een bepaalde vorm van energie (druk, geluid, licht…) die de hersenen dus gaan
proberen vertalen. De omgeving zendt prikkels naar het brein.
“Het brein heeft een mond om te snoepen van de informatie”
De zintuigen zijn de hulpmiddelen waarmee het brein informatie vanuit de omgeving gaat opnemen.
Hierbij heeft het brein als doel om een beeld te creëren van wat er zich in onze omgeving afspeelt,
zodat we hierop actie kunnen voeren. Om het juiste gedrag in een bepaalde situatie te kunnen
creëren, gaat ons brein constant informatieverwerking die uit de omgeving wordt opgehaald.
VERWERKINGSCAPACITEIT
Doordat we door veel prikkels geconfronteerd worden, lijkt het dat we heel veel aan kunnen, maar
dit is echter niet zo. Onze verwerkingscapaciteit is echter wel gelimiteerd, dit is enkel moeilijk te
begrijpen voor ons.
Voorbeeld dat we veel prikkels kunnen opnemen, en hierop handelen
Wanneer je in de auto zit, kan je babbelen met je vriendin naast jou, de gps volgen, recht voor je
kijken, schakelen, gasgeven en stoppen…
Voorbeeld dat we niet alle prikkels kunnen opnemen
Kaarttruc waarbij je gefocust bent op de kaarten, maar heel de omgeving veranderd: achtergrond,
kleren van de mensen op het filmpje… Het geeft dus aan dat je brein niet alles op dezelfde moment
kan verwerken.
3
, H1: CONCEPTUEEL NEUROWETENSCHAPPELIJK KADER
INLEIDING
Als we het brein willen begrijpen, gaan we het moeten opdelen in verschillende delen. Dit helpt ons
om correct naar het brein te kijken en dit beter te begrijpen (zowel een normaal werkend brein als
een afwijkend brein). Dit gaan we op een didactische manier opdelen.
1. De endogene processen (genetisch)
De werking binnen het brein zelf, zijn de endogene processen. Hersenen hebben een bepaalde
werking binnenin. Heel deze werking (metabolisch), die sterk biologisch verankerd is aan
biologische processen, zijn de endogene processen
2. De exogene processen (omgeving)
Informatie die nodig is vanuit de omgeving is ook belangrijk. Alles buiten het brein is het
exogene proces. Alle elementen die te maken hebben met de omgeving.
3. De tijd
Van moment tot moment is het brein dynamisch doordat het dynamisch is, en aan verandering
onderhevig is. Leren bijvoorbeeld is niet anders dan veranderingen in de hersenen
teweegbrengen. Maar tijd heeft ook betrekking op de veranderingen van het brein doorheen de
levensloop van de mensen, hoe het brein groeit. Dit ook zowel over miljoenen jaren.
De tijdsafhankelijke veranderingen zijn het resultaat van de veranderingen:
- Over generaties heen = Fylogenese
- Tijdens de individuele levensloop = Ontogenese
- Van moment tot moment = Plasticiteit
SYSTEEMBIOLOGISCHE BESCHRIJVING
De beschrijvende analyse, het zenuwstelsel en de wijze waarop het een organisme stuurt is een
complexe aangelegenheid De reden hiervan ligt in de aanname dat de realiteit op verschillende
niveaus beschreven kan worden georganiseerd in gelaagde niveaus. Elk niveau ligt een ander aspect
toe, ook al zijn de verschillende niveaus onderling gerelateerd.
Een organisme kan dus systeem biologisch beschreven worden in verschillende niveaus, als deel van
complex georganiseerd geheel van waaruit een organisme als systeem is opgebouwd. Al deze
niveaus zijn ontwikkeld door een interactie tussen endogene en exogene processen doorheen de tijd.
4
