Samenvatting Biologie Nectar Hoofdstuk 4

Biologie H4
4.1 – Nieuw leven
Bevruchting
Tijdens de ovulatie (eisprong) komt een eicel uit een van beide ovaria (eierstokken) in een eileider.
Daar kan de bevruchting plaatsvinden.
Stappen van de bevruchting:
1. Een paar zaadcellen dringt door de laag follikelcellen heen en maakt contact met de zona
pellucida (doorzichtige eiwitlaag).
2. De eerste zaadcel die contact maakt met het celmembraan van de eicel versmelt met het
celmembraan, zijn kern gaat naar binnen. Tegelijk verandert de zona pellucida in een voor
zaadcellen ondoordringbare laag, het ‘bevruchtingsmembraan’. Het DNA uit de zaadcel van
de vader komt in de celkern van de eicel bij dat van de moeder.
De bevruchting is afgerond, er is een zygote (bevruchte eicel) gevormd.

Innesteling en ontwikkeling
o Na ongeveer dertig uur vinden de eerste delingen plaats, de klievingsdelingen, delingen
waarbij geen plasmagroei optreedt.
o Na ongeveer drie dagen is de zygote uitgegroeid tot een embryo van zestien cellen.
o Trilharen aan de binnenkant van de eileiders vervoeren de zygote in ongeveer vijf dagen naar
de baarmoeder.
o Na vijf dagen bestaat het embryo uit zo’n honderd cellen. Een of twee dagen later vindt de
innesteling plaats, het ingroeien van het embryo in het baarmoederslijmvlies.
o Het embryo bestaat dan uit een blaasje, een blastula. De buitenste laag van het blaasje heet
de trofoblast. Binnenin bevat het een klompje cellen, de embryoblast. Hieruit ontstaan de
kiemschijf en de blastocyste, die het dooierblaasje levert.
o De trofoblast produceert verschillende stoffen, onder andere het hormoon HCG. De
trofoblast vormt uitstulpingen: vlokken die tussen de cellen van het baarmoederslijmvlies
ingroeien. Zij vormen het embryonale deel van de placenta.
o De cellen van de kiemschijf groeien uit tot het kind. Cellen tussen de trofoblast en de
kiemschijf vormen de hechtsteel: begin van de navelstreng.
o Aan beide zijden van de kiemschijf ontstaat een holte. Een kleine, de holte van het
dooierblaasje. Een grote, amnionholte. Het dooierblaasje vormt de eerste bloedcellen.
o De amnionholte vult uiteindelijk de gehele blastulaholte. Hij is gevuld met vruchtwater dat
het embryo beschermt.
o Het embryo is nu omgeven door vruchtwater binnen twee vruchtvliezen, het amnion en het
chorion (afkomstig van de trofoblast).

Van embryo tot foetus
Drie weken na de bevruchting is het bloedvatenstelsel van het embryo gevormd. Via de navelstreng
gaat bloed van het embryo naar de placenta.
In de placenta omspoelt de met bloed gevulde vlokken van het embryo. De bloedsomlopen blijven
strikt gescheiden, de uitwisseling van stoffen gaat via de celmembranen van de vlokken.
De navelstreng bevat één ader en twee slagaders, die onderdeel zijn van de bloedsomloop van het
embryo.
Na acht weken zijn alle organen aangelegd, het embryo heet nu een foetus. Soms volgt een spontane
abortus: een miskraam. Het lichaam van de moeder stoot de foetus af.

Ontwikkeling geslachtsorganen



1

, Na zes weken is het geslacht nog onduidelijk. Bij beide seksen ontstaan eerst de gangen van Wolff en
Müller en de genitale knop en groeve.
Meisjes hebben in hun celkern tweemaal een X-chromosoom. Jongens hebben een X-chromosoom
en een Y-chromosoom. Op het Y-chromosoom ligt het SRY-gen. Dat gen activeert en remt een hele
reeks andere genen. Daardoor ontwikkelen zich omstreeks de zesde week bij embryo’s met het SRY-
gen de testes (zaadballen). Deze embryo’s worden jongens. De gangen van Wolff groeien uit tot de
zaadleiders. De genitale knop wordt de eikel. De randen van de genitale groeve groeien aaneen en
vormen de balzak.
Zonder de activiteit van het SRY-gen wordt een embryo een meisje. Dan groeien de gangen van
Müller zich uit tot eileiders. Uitwending groeit de genitale knop uit tot de clitoris (kittelaar). De
randen van de genitale groeve worden de buitenste schaamlippen. De binnenste schaamlippen en
de schacht van de penis hebben dezelfde oorsprong.

Leefstijl
De leefstijl van een zwangere vrouw heeft een grote invloed op haar ongeboren kind. Vooral in de
eerste acht weken is het embryo kwetsbaar. Wanneer de moeder rookt, medicijnen of drugs
gebruikt, komen er lichaamsvreemde stoffen in de foetus terecht. Stress heeft vergelijkbare
gevolgen als roken. Goede voeding is ook van belang.

Vrouwelijke geslachtsorganen
In de puberteit groeien, onder invloed van hormonen, de geslachtsorganen uit tot hun ‘volwassen’
bouw.
o In de ovaria vindt de ontwikkeling van eicellen plaats. Elke maand ontwikkelt zich in een van
beide eierstokken een eicel.
o Een eileider vangt de eicel op die vrijkomt bij de ovulatie. Na 24 uur sterft een onbevruchte
eicel af, de wand van de eileider neemt de resten op.
o De gespierde baarmoeder is aan de binnenkant bekleed met baarmoederslijmvlies, dit wordt
elke maand opnieuw gevormd voor een mogelijke zwangerschap en afgestoten bij een
menstruatie.
o De vagina vormt de toegang tot de baarmoeder. Ze is bekleed met slijmvlies die de
vermenigvuldiging van ongewenste bacteriën voorkomt.
o De buitenste en binnenste schaamlippen vormen een bedekking en bescherming voor de
vagina.
De ingang van de vagina heeft een soepel randje weefsel, het ‘maagdenvlies’. Vooraan tussen de
binnenste schaamlippen licht de clitoris. Prikkeling van de clitoris kan tot een orgasme leiden,
waarbij spieren in de baarmoeder samentrekken.

Mannelijke geslachtsorganen
Bij jongens verandert in de puberteit onder andere de grootte van de balzak, zaadballen en penis.
o Beide zaadballen (testes) bestaan uit sterk gekronkelde zaadbuisjes.
o De zaadballen zijn voor de geboorte afgedaald in het scrotum (balzak). Bij kou trekken
onderhuidse spiertjes in de balzak de zaadballen tegen het warme lichaam. Zo blijft de
temperatuur altijd twee graden lager dan lichaamstemperatuur voor optimale productie van
zaadcellen.
o Vanaf de puberteit maken de zaadbuisjes, gesitueerd in de zaadballen, zaadcellen.
o De zaadbuisjes van beide zaadballen monden uit in een bijbal. Die slaat de zaadcellen op tot
een zaadlozing optreedt. Na een maand breekt het lichaam de zaadcellen af als ze nog niet
zijn geloosd.
o Een penis bevat zwellichamen, die zich vullen met bloed bij seksuele opwinding, waardoor
de penis stijf wordt: een erectie.
o De eikel, het gevoeligste deel van de penis, ligt aan het uiteinde onder de voorhuid.

2