Samenvatting levenslooppsychologie 1e jaar toegepaste psychologie

Bouwstenen voor een
Levenslooppsychologie
Gele markeringen = mogelijke vragen

1.1 Startdefinitie ontwikkelingspsychologie
Studie v.d. evolutie v.h. normaal functioneren/gedrag v.h. individu doorheen het leven
Perspectieven / Referentiekaders
 Biologisch
 Cognitief
 Affectief/ sociaal

1.2 Historische bouwstenen: ontwikkelingspsychologie
doorheen de tijd
 Altijd al interesse in kinderen (opvoeding & onderwijs)
 Bestuderen van kinderen was altijd al aanwezig  belangrijke inzichten
 Wetenschap – te weinig gericht op achterliggende mechanismen

1.2.1 Oudheid
 Plato
o Kind wiegen  goeie atleet
o Kind verwennen  kind prikkelbaar
 Cicero
o Elk stadium heeft zijn eigenheid
 Kindertijd belangrijk  komen maatschappij ten goede

1.2.2 Middeleeuwen
 Kind = geschenk van God / erfzonde
 Miniatuurvolwassenen
 Extra werkkracht in gezin
 Weinig emotioneel investeren
o Behalve Erasmus

1.2.3 Verlichting
 Minder religie
 Geloof id. maakbaarheid v.d. samenleving vanuit rationele denken
 Sociogenese kindertijd (kindertijd wordt ontdekt als belangrijke aparte periode
in de ontwikkeling die welbepaalde benadering vraagt)

1.2.4 Moderne tijd
 Charles Darwin
 Survival of the fittest
 Biologische evolutieleer
 Babybiografieën bij eigen zoon

,Ernst Haeckel: “ De ontogenese is een recapitulatie van de fylogenese” (ontwikkeling
vd soort/mens)
De ontwikkeling van iedere individu is een versnelde herhaling (recapitulatie) van de
ontwikkeling doorheen duizenden jaren van primitieve naar ingewikkeldere
levensvormen
Genetische psychologie
 Psychologische groei is sterk parallel aan biologische groei
 Biologische mechanismen zijn sturend voor psychologische ontwikkeling
1.2.5 De recentere geschiedenis
 Overgang naar wetenschappelijke ontwikkelingspsychologie
o Meer wet. Onderzoeksmethoden & theorieën
Vorige eeuw tot nu
 Invloed samenleving (kinderarbeid of naar school gaan)
Vandaag
 Social media
 Groepsdruk
20e eeuw: Ontwikkelingspsychologie als wetenschappelijk vakgebied
Verwetenschappelijking + toonaangevende theorieën vanuit verschillende
invalshoeken:
 Psychodynamisch
 Gedragspsychologisch
 Cognitief
Ook volwassenheid & ouderdom  levensloop i.p.v. ontwikkeling
Biologische kijk op ontwikkeling minder belangrijk


1.2.6 Een stand van zaken en blik in de toekomst
Toekomst
 Samenwerkingen met bv. Genetica of sociologie
 Kennis:
o Opvoeding en onderwijs, afwijkende ontwikkelingen & preventie

1.3 Hoekstenen: basisbegrippen en -inzichten in de
psychologie
Ontwikkelingspsychologie
 Meer dan enkel beschrijven
 Werkzame processen en mechanismen verklaren
 Predictie ontwikkelingsfenomenen


Nomothetisch
 (wet – stelling)
 Observatie van grote groep mensen  wetmatigheden

,Ideografisch
Beschrijven van individu  mechanismen
Deze twee vullen elkaar aan = complementair
Ontwikkeling verloopt via processen van:
differentiatie
Verfijning van capaciteiten
Ongecontroleerde handbeweging  grijpen  pincetgreep
Integratie
Samenwerking van verschillende domeinen van functioneren
Oog-hand coördinatie = visus + motoriek
Organisatie
Complexere gedragsvormen
Tennis = lopen + zien + grijpen


structuur
Waaruit iets bestaat
Functie
Werking
Beide belangrijk en interactief + hebben invloed op elkaar


Continu
Ontwikkeling verloopt geleidelijk in een continu opbouwende lijn
 Nieuwe vaardigheid bouwt voort op vorige
 Verschillende ontwikkelingsdomeinen ontwikkelen niet synchroon
Discontinu
Ontwikkeling verloopt in sprongen met soms abrupte veranderingen
 Geheel nieuwe gedragsvaardigheden
 Stadia, fasen, kritische periodes
 Geen eenduidigheid


Ontwikkeling is…
Onomkeerbaar
 Vaardigheid verworven = voor altijd
 Uitzondering = regressie
Cumulatief
Elke nieuwe fase bevat alle voorgaande verworvenheden en is als geheel groter
dan de delen
Vb. stappen, taalontwikkeling

, 1.3.7 Ontwikkelingsdeterminanten
Ontwikkelingsdeterminanten
= bepalende factoren in de ontwikkeling
Nature Nurture
Biologische georiënteerde visie Omgevingsgeoriënteerde visie
Endogene ontwikkeling (van binnen) Exogene ontwikkeling (invloed
omgeving)
Aanleg, aangeboren eigenheid Omgevingsinvloeden
Pedagogisch pessimisme Pedagogisch optimisme
Tweeling- en adoptieonderzoek
 er is een verband tussen genen en IQ
 omgevingsfactoren iets kleinere rol
Kritiek: samen opvoeden = identieke omgevingsinvloeden?
 Interactioneel model (genen + omgeving spelen rol)


Interactionistisch model
Gevolg van geen interactie bij ontwikkeling
Gevoelige periodes
 Biologische rijping
 Noodzakelijke omgevingsinvloeden
 Ontwikkeling vaardigheden in bep. tijdsvenster
Wolfskinderen
 Opgroeien zonder menselijk contact
 Nauwelijks kennis van menselijk gedrag en taal
 Gevolg van geen interactie bij ontwikkeling


Normatieve determinanten
 Geldig voor iedereen
 Werken in op ontwikkeling van mensen uit zelfde leeftijdsgroep
Invloeden
 Leeftijdsgebonden
o Biologisch (bv.puberteit)
o Omgevingsbepaald (bv. Pensioensleeftijd vanaf 65)
 Socioculturele invloeden
o Etnische afkomst
 Historische invloeden
o Biologisch of omgeving
o Bepaald door tijdskader
Niet-normatieve determinanten
 Specifieke, persoonsgebonden factoren (vb. migratie, mishandeling)
 Zelfbepaling
o Bepalende factor naast nature en nurture
o We bepalen zelf hoe we met alle invloeden omgaan
o Zelfdeterminatievisie
o Kritiek: bepaald door omgeving? Kunnen kinderen dit?