Samenvatting Didactiek
Module eerste leerjaar
1 Executieve functies
Executieve functies= denkprocessen in de hersenen die belangrijk zijn voor het
denken en voor het uitvoeren van sociaal, efficiënt en doelgericht gedrag.
Denken Uitvoeren
Werkgeheugen Responsinhibitie
Planning en organisatie Emotieregulatie
(Time management) Volgehouden aandacht
Metacognitie Taakinitiatie
(Doelgericht gedrag)
Flexibiliteit
Innerlijke spraak
Doorzettingsvermogen
1.1 Belang en invloed EF
De EF bepalen in hoge mate je schoolsucces, dat komt omdat de EF helpen met
het vertonen van doelgericht gedrag. Kinderen worden geboren met het
vermogen om EF te ontwikkelen. De mate waarin deze zich ontwikkelen hangt af
van genetische en omgevingsfactoren.
Kleuterleeftijd is de meest kritische periode voor de ontwikkeling van deze
functies, tegen het eind van de adolescentiefase kunnen jongeren dankzij deze
executieve functies redelijk zelfstandig functioneren. Dit proces kan ook
vertraagd verlopen, maar ook niet plaatsvinden.
1.2 Bespreking van de verschillende EF
Responsinhibitie
vermogen om je gedrag te remmen
Werkgeheugen
de vaardigheid om info in het geheugen te houden bij het uitvoeren van
andere taken
Emoties reguleren
gedrag en emoties controleren en aanpassen aan de situatie
Volgehouden aandacht
vaardigheid om aandacht te blijven schenken: belonend werken
Taakinitiatie
vermogen om zonder dralen aan een taak te beginnen op tijd en efficiënt.
Planning en organisatie
vaardigheid om een plan te maken en een doel te bereiken en om op de
hoogte te blijven van informatie en materialen.
Flexibiliteit
vaardigheid om plannen te herzien, vlot kunnen aanpassen en wisselen
van regels in nieuwe situaties.
Metacognitie
nadenken over je eigen handelen en denken.
Innerlijke spraak
vermogen om gedrag te sturen, soort stappenplan volgen
Doorzettingsvermogen
1
, 1.3 Maatregelen om de EF te versterken
1.1.1 Strategie 1: ingrijpen op het niveau van het individu
Aanleren of verfijnen van de vaardigheden: eerst instructies, geleidelijk zaken
weglaten tot het kind in staat is het zelf te doen. Je kunt leerlingen motiveren om
de EF te gebruiken aan de hand van beloningssystemen. Hierbij moet de
inspanning geleidelijk worden opgevoerd. vb. dikke duimenkaart, stickers,..
1.1.2 Strategie 2: ingrijpen op het niveau van de omgeving
Omstandigheden of situaties buiten het kind worden veranderd om diens
executieve functies te verbeteren of om de gevolgen van zwakke executieve
functies te verminderen. De leerling heeft nood aan medeleerlingen, leerkracht,
leeromgeving,…
1.1.3 Strategie 3: zelfmonitoring en zelfevaluatie
Naast aanpassing van de omgeving, strategieën voor aanleren van functies en
motivationele systemen toepassen, moeten we ook de betrokkenheid van de
leerling vergroten. Dit door samen met de leerling te reflecteren bij elke stap.
2 Aanvankelijk schrijven
2.1 Link ZILL-leerplan
Domein: Persoonsgebonden ontwikkeling
Ontwikkelveld: Motorische en zintuiglijke ontwikkeling
Ontwikkelthema: Klein-motorisch bewegen
Generiek doel: MZkm4 Vloeiend schrijven
2.2 Kenmerken van een goede zit- en schrijfhouding
Beide voeten op de grond
Benen vormen hoek van 90°
Oogafstand: 25 à 30 cm
Romp niet tegen tafelrand
Schouders ongeveer evenwijdig met tafelrand
Onderarm volledig op schrijflak
Bovenlichaam licht vooroverbuigen en hoofd licht gebogen
Pink en handrand op het blad steunen en andere hand steunt ook op het
schrijfblad.
Linkshandigen: de elleboog van de schrijfarm dicht tegen je lichaam. Linkerhand
blijft beneden de schrijflijn, buig je pols niet.
2.3 Kenmerken van een goede (3-punts)pengreep
Pen vasthouden op ongeveer 2cm boven de penpunt. Duim en wijsvinger
omklemmen lichtjes de pen die op het onderste kootje van de middelvinger rust.
De vingers zijn licht gebogen
De middenvinger ondersteunt bij het schrijven.
De wijsvinger is de meest sturende vinger.
De duim draagt zorg voor schrijfmateriaal dat langs de wijsvinger gelegd
en gehouden kan worden.
2
Module eerste leerjaar
1 Executieve functies
Executieve functies= denkprocessen in de hersenen die belangrijk zijn voor het
denken en voor het uitvoeren van sociaal, efficiënt en doelgericht gedrag.
Denken Uitvoeren
Werkgeheugen Responsinhibitie
Planning en organisatie Emotieregulatie
(Time management) Volgehouden aandacht
Metacognitie Taakinitiatie
(Doelgericht gedrag)
Flexibiliteit
Innerlijke spraak
Doorzettingsvermogen
1.1 Belang en invloed EF
De EF bepalen in hoge mate je schoolsucces, dat komt omdat de EF helpen met
het vertonen van doelgericht gedrag. Kinderen worden geboren met het
vermogen om EF te ontwikkelen. De mate waarin deze zich ontwikkelen hangt af
van genetische en omgevingsfactoren.
Kleuterleeftijd is de meest kritische periode voor de ontwikkeling van deze
functies, tegen het eind van de adolescentiefase kunnen jongeren dankzij deze
executieve functies redelijk zelfstandig functioneren. Dit proces kan ook
vertraagd verlopen, maar ook niet plaatsvinden.
1.2 Bespreking van de verschillende EF
Responsinhibitie
vermogen om je gedrag te remmen
Werkgeheugen
de vaardigheid om info in het geheugen te houden bij het uitvoeren van
andere taken
Emoties reguleren
gedrag en emoties controleren en aanpassen aan de situatie
Volgehouden aandacht
vaardigheid om aandacht te blijven schenken: belonend werken
Taakinitiatie
vermogen om zonder dralen aan een taak te beginnen op tijd en efficiënt.
Planning en organisatie
vaardigheid om een plan te maken en een doel te bereiken en om op de
hoogte te blijven van informatie en materialen.
Flexibiliteit
vaardigheid om plannen te herzien, vlot kunnen aanpassen en wisselen
van regels in nieuwe situaties.
Metacognitie
nadenken over je eigen handelen en denken.
Innerlijke spraak
vermogen om gedrag te sturen, soort stappenplan volgen
Doorzettingsvermogen
1
, 1.3 Maatregelen om de EF te versterken
1.1.1 Strategie 1: ingrijpen op het niveau van het individu
Aanleren of verfijnen van de vaardigheden: eerst instructies, geleidelijk zaken
weglaten tot het kind in staat is het zelf te doen. Je kunt leerlingen motiveren om
de EF te gebruiken aan de hand van beloningssystemen. Hierbij moet de
inspanning geleidelijk worden opgevoerd. vb. dikke duimenkaart, stickers,..
1.1.2 Strategie 2: ingrijpen op het niveau van de omgeving
Omstandigheden of situaties buiten het kind worden veranderd om diens
executieve functies te verbeteren of om de gevolgen van zwakke executieve
functies te verminderen. De leerling heeft nood aan medeleerlingen, leerkracht,
leeromgeving,…
1.1.3 Strategie 3: zelfmonitoring en zelfevaluatie
Naast aanpassing van de omgeving, strategieën voor aanleren van functies en
motivationele systemen toepassen, moeten we ook de betrokkenheid van de
leerling vergroten. Dit door samen met de leerling te reflecteren bij elke stap.
2 Aanvankelijk schrijven
2.1 Link ZILL-leerplan
Domein: Persoonsgebonden ontwikkeling
Ontwikkelveld: Motorische en zintuiglijke ontwikkeling
Ontwikkelthema: Klein-motorisch bewegen
Generiek doel: MZkm4 Vloeiend schrijven
2.2 Kenmerken van een goede zit- en schrijfhouding
Beide voeten op de grond
Benen vormen hoek van 90°
Oogafstand: 25 à 30 cm
Romp niet tegen tafelrand
Schouders ongeveer evenwijdig met tafelrand
Onderarm volledig op schrijflak
Bovenlichaam licht vooroverbuigen en hoofd licht gebogen
Pink en handrand op het blad steunen en andere hand steunt ook op het
schrijfblad.
Linkshandigen: de elleboog van de schrijfarm dicht tegen je lichaam. Linkerhand
blijft beneden de schrijflijn, buig je pols niet.
2.3 Kenmerken van een goede (3-punts)pengreep
Pen vasthouden op ongeveer 2cm boven de penpunt. Duim en wijsvinger
omklemmen lichtjes de pen die op het onderste kootje van de middelvinger rust.
De vingers zijn licht gebogen
De middenvinger ondersteunt bij het schrijven.
De wijsvinger is de meest sturende vinger.
De duim draagt zorg voor schrijfmateriaal dat langs de wijsvinger gelegd
en gehouden kan worden.
2
