MODULE 3: DE MAATSCHAPPELIJKE ROL EN BETEKENIS VAN
ONDERWIJS: BENADERINGEN EN TOETSSTENEN
1. INLEIDING
Onderwijs = impact op leerlingen (wil leren van leerlingen mogelijk maken)
Onderwijs ook deel van samenleving —> wederzijdse invloed onderwijs & samenleving
Samenleving:
- verwachtingen naar doelen onderwijs
- verwachtingen naar hoe leren concreet gestalte moet krijgen
- Maatschappelijke tendensen (taal, cultuur, nieuwe technologieën) komen klas binnen
- Groepen in samenleving willen grip krijgen op wat in onderwijs (niet) gebeurt (vb bepaalde
vakken verdedigen ten koste van andere)
Onderwijs:
- meebouwen aan betere samenleving
- Samenleving in stand houden tegen economische/culturele ontwikkelingen
Belangrijkste theoretische benaderingen die complexe relatie onderwijs-samenleving
bestuderen:
- Functioneel-sociologische
- Sociaal-economische
- Cultureel-sociologische
- Con ict-sociologische
- Schoolpedagogische
Vragen per benadering:
- wat is de opvatting over onderwijs (speci eke visie op leren & onderwijzen)
- wat is de opvatting over de relatie onderwijs-samenleving (maatschappelijke rol van
onderwijs & maatschappelijke betekenis voor samenleving)
- wat is de opvatting over het curriculum
- wat is de opvatting over de leerkracht
Zo kennis & inzicht opdoen om zelf invloeden en verwachtingen te herkennen, bestuderen &
aftoetsen aan gewenste relatie onderwijs-samenleving
—> normativiteit = uitspraak over wat hoort of wat wenselijk is
—> belangrijk normativiteit te expliciteren & beargumenteerd mee aan slag te gaan
Afhankelijk van waar normativiteit gesitueerd is —> onderscheid maken tussen interne en
externe benaderingen
fl fi
, - Externe benaderingen vertrekken vanuit samenleving (functioneel-sociologische, sociaal-
economische, cultureel-antropologische, kritisch-sociologische benadering
—> de niëren naliteit en inzet van buitenaf; leren op school als middel & instrument om
extern bepaalde naliteit & inzet te realiseren
—> normatieve inzet bepaald buiten het onderwijs: vanuit samenleving
- Interne, school-pedagogische benaderingen, vertrekken vanuit het onderwijs
—> schools leren verbonden met interne, eigen naliteit en inzet
—> verduidelijking van interne normativiteit relevant voor (maatschappelijke) beslissingen
over vormgeving onderwijs & wijze waarop leerkrachten school kunnen/mogen maken
Sleutel guren Opvatting over Opvatting Opvatting over Curriculum/ Leerkracht
samenleving over relatie inhouden
onderwijs onderwijs-
samenleving
Functioneel- - Durkheim Samenleving als Onderwijs als Functioneel/ Waarden en Methodische
sociologische - Parsons geheel van socialiseren reproducerend normen professional
benadering deelsystemen die
functies hebben
(analogie vh lichaam)
Cultureel- - Hirsch Samenleving als Onderwijs als Initiëren/ - Culturele Voorbeeld vd
sociologische geheel van cultiveren integreren (in de canon cultuur-
benadering betekenisverbanden cultuur) - Zeden & gemeenscha
(analogie vd taal) gewoonten p
Con ict- - Bourdieu & Samenleving als Onderwijs als - Con ict/ - Niet langer Kritische &
sociologische Passeron machtsstrijd tussen bewustmaken emanciperend middel om transformatie
benadering verschillende (produceren - Productief & ongelijke ve
- Apple groepen/belangen van bewustmaken maatschappel intellectueel
- Giroux (analogie vh rechtvaardige d ijke toestand
- Freire strijdtoneel) samenleving) te
bestendigen
- Via
democratisch
overleg
Sociaal- - Schultz Samenleving als - Onderwijs Kwali ceren/ - Menselijke Manager
economische - Becker infrastructuur voor als investerend kapitaal
benadering productie & produceren - Inzetbare
uitwisseling van - investering competenties
diensten en in menselijk
goederen (analogie kapitaal
vd markt)
School- - Dewey Samenleving als plek - Onderwijs Voorbereiden/ Wereld, Pedagogisch
pedagogische - Mollenhauer die omgaat met als vormen/ vernieuwend grammatica’s e
benadering - Hannah Arendt nieuwkomers scholing verantwoord
- Furedi (analogie vd wereld) - Schools elijkheid
- Biestra leren
flfi fifi fi fi fi
, 2. FUNCTIONEEL-SOCIOLOGISCHE BENADERING
Gemeenschappelijke kenmerken van verschillende sociologische benaderingen op onderwijs:
- hun focus op aspecten van het menselijk samenleven (verbonden met vraag hoe
maatschappelijke orde tot stand komt)
- Betekenis van onderwijs in en voor dat samenleven bestuderen
Functioneel-sociologische benadering:
Functionalistische invalshoek —> maatschappelijke rol van onderwijs bekijken vanuit functie(s)
die het onderwijs heeft voor het maatschappelijk leven
Emile Durkheim: één vd grondleggers van deze benadering
- onderwijs als georganiseerde en en geprofessionaliseerde socialisatie
—> doelgerichte, systematisch georganiseerde en door beroepskrachten uitgevoerde
overdracht van cultuuraspecten die een deelname aan het maatschappelijke leven moeten
garanderen
- Vorm & inhoud van die socialisatie evolueert naargelang veranderingen in samenleving
Onderwijs twee functies:
1. bijbrengen van een geestelijke en lichamelijke ingesteldheid die de maatschappij
onontbeerlijk acht voor ieder van haar leden
2. Bijbrengen van die geestelijke en lichamelijke eigenschappen die de speci eke sociale
groep (kaste, klasse, familie, beroepsgroep) als noodzakelijk beschouwt voor degenen die
deel uitmaken van deze groep
Socialisatie
—> ten dienste van algemene cultuuroverdracht die iedereen in staat stelt in een maatschappij
te leven
—> in teken van een speci eke cultuuroverdracht in functie van het deel uitmaken van een
bepaalde groep in die ruimtere samenleving
Volgende omschrijving Durkheim:
Educatie is de invloed die uitgeoefend wordt door de volwassen generaties op die generaties
die nog niet rijp zijn voor het maatschappelijk leven. Zij heeft als doel het kind bepaalde
lichamelijke, intellectuele en zedelijke eigenschappen bij te brengen die de politieke
maatschappij in haar geheel, en het speciale milieu waarvoor het in het bijzonder voorbestemd
is, van hem eisen.
—> functie van educatie: bij de nieuwe generatie vermogens en eigenschappen ontwikkelen die
nodig zijn om de samenleving en speci eke groepen daarbinnen in stand te houden
fi fi fi
ONDERWIJS: BENADERINGEN EN TOETSSTENEN
1. INLEIDING
Onderwijs = impact op leerlingen (wil leren van leerlingen mogelijk maken)
Onderwijs ook deel van samenleving —> wederzijdse invloed onderwijs & samenleving
Samenleving:
- verwachtingen naar doelen onderwijs
- verwachtingen naar hoe leren concreet gestalte moet krijgen
- Maatschappelijke tendensen (taal, cultuur, nieuwe technologieën) komen klas binnen
- Groepen in samenleving willen grip krijgen op wat in onderwijs (niet) gebeurt (vb bepaalde
vakken verdedigen ten koste van andere)
Onderwijs:
- meebouwen aan betere samenleving
- Samenleving in stand houden tegen economische/culturele ontwikkelingen
Belangrijkste theoretische benaderingen die complexe relatie onderwijs-samenleving
bestuderen:
- Functioneel-sociologische
- Sociaal-economische
- Cultureel-sociologische
- Con ict-sociologische
- Schoolpedagogische
Vragen per benadering:
- wat is de opvatting over onderwijs (speci eke visie op leren & onderwijzen)
- wat is de opvatting over de relatie onderwijs-samenleving (maatschappelijke rol van
onderwijs & maatschappelijke betekenis voor samenleving)
- wat is de opvatting over het curriculum
- wat is de opvatting over de leerkracht
Zo kennis & inzicht opdoen om zelf invloeden en verwachtingen te herkennen, bestuderen &
aftoetsen aan gewenste relatie onderwijs-samenleving
—> normativiteit = uitspraak over wat hoort of wat wenselijk is
—> belangrijk normativiteit te expliciteren & beargumenteerd mee aan slag te gaan
Afhankelijk van waar normativiteit gesitueerd is —> onderscheid maken tussen interne en
externe benaderingen
fl fi
, - Externe benaderingen vertrekken vanuit samenleving (functioneel-sociologische, sociaal-
economische, cultureel-antropologische, kritisch-sociologische benadering
—> de niëren naliteit en inzet van buitenaf; leren op school als middel & instrument om
extern bepaalde naliteit & inzet te realiseren
—> normatieve inzet bepaald buiten het onderwijs: vanuit samenleving
- Interne, school-pedagogische benaderingen, vertrekken vanuit het onderwijs
—> schools leren verbonden met interne, eigen naliteit en inzet
—> verduidelijking van interne normativiteit relevant voor (maatschappelijke) beslissingen
over vormgeving onderwijs & wijze waarop leerkrachten school kunnen/mogen maken
Sleutel guren Opvatting over Opvatting Opvatting over Curriculum/ Leerkracht
samenleving over relatie inhouden
onderwijs onderwijs-
samenleving
Functioneel- - Durkheim Samenleving als Onderwijs als Functioneel/ Waarden en Methodische
sociologische - Parsons geheel van socialiseren reproducerend normen professional
benadering deelsystemen die
functies hebben
(analogie vh lichaam)
Cultureel- - Hirsch Samenleving als Onderwijs als Initiëren/ - Culturele Voorbeeld vd
sociologische geheel van cultiveren integreren (in de canon cultuur-
benadering betekenisverbanden cultuur) - Zeden & gemeenscha
(analogie vd taal) gewoonten p
Con ict- - Bourdieu & Samenleving als Onderwijs als - Con ict/ - Niet langer Kritische &
sociologische Passeron machtsstrijd tussen bewustmaken emanciperend middel om transformatie
benadering verschillende (produceren - Productief & ongelijke ve
- Apple groepen/belangen van bewustmaken maatschappel intellectueel
- Giroux (analogie vh rechtvaardige d ijke toestand
- Freire strijdtoneel) samenleving) te
bestendigen
- Via
democratisch
overleg
Sociaal- - Schultz Samenleving als - Onderwijs Kwali ceren/ - Menselijke Manager
economische - Becker infrastructuur voor als investerend kapitaal
benadering productie & produceren - Inzetbare
uitwisseling van - investering competenties
diensten en in menselijk
goederen (analogie kapitaal
vd markt)
School- - Dewey Samenleving als plek - Onderwijs Voorbereiden/ Wereld, Pedagogisch
pedagogische - Mollenhauer die omgaat met als vormen/ vernieuwend grammatica’s e
benadering - Hannah Arendt nieuwkomers scholing verantwoord
- Furedi (analogie vd wereld) - Schools elijkheid
- Biestra leren
flfi fifi fi fi fi
, 2. FUNCTIONEEL-SOCIOLOGISCHE BENADERING
Gemeenschappelijke kenmerken van verschillende sociologische benaderingen op onderwijs:
- hun focus op aspecten van het menselijk samenleven (verbonden met vraag hoe
maatschappelijke orde tot stand komt)
- Betekenis van onderwijs in en voor dat samenleven bestuderen
Functioneel-sociologische benadering:
Functionalistische invalshoek —> maatschappelijke rol van onderwijs bekijken vanuit functie(s)
die het onderwijs heeft voor het maatschappelijk leven
Emile Durkheim: één vd grondleggers van deze benadering
- onderwijs als georganiseerde en en geprofessionaliseerde socialisatie
—> doelgerichte, systematisch georganiseerde en door beroepskrachten uitgevoerde
overdracht van cultuuraspecten die een deelname aan het maatschappelijke leven moeten
garanderen
- Vorm & inhoud van die socialisatie evolueert naargelang veranderingen in samenleving
Onderwijs twee functies:
1. bijbrengen van een geestelijke en lichamelijke ingesteldheid die de maatschappij
onontbeerlijk acht voor ieder van haar leden
2. Bijbrengen van die geestelijke en lichamelijke eigenschappen die de speci eke sociale
groep (kaste, klasse, familie, beroepsgroep) als noodzakelijk beschouwt voor degenen die
deel uitmaken van deze groep
Socialisatie
—> ten dienste van algemene cultuuroverdracht die iedereen in staat stelt in een maatschappij
te leven
—> in teken van een speci eke cultuuroverdracht in functie van het deel uitmaken van een
bepaalde groep in die ruimtere samenleving
Volgende omschrijving Durkheim:
Educatie is de invloed die uitgeoefend wordt door de volwassen generaties op die generaties
die nog niet rijp zijn voor het maatschappelijk leven. Zij heeft als doel het kind bepaalde
lichamelijke, intellectuele en zedelijke eigenschappen bij te brengen die de politieke
maatschappij in haar geheel, en het speciale milieu waarvoor het in het bijzonder voorbestemd
is, van hem eisen.
—> functie van educatie: bij de nieuwe generatie vermogens en eigenschappen ontwikkelen die
nodig zijn om de samenleving en speci eke groepen daarbinnen in stand te houden
fi fi fi
