Ethologie van varkens
Leerstof: Chapter 15: behaviour of pigs. Te bekijken video: http://www.youtube.com/watch?
v=_ixJXruwWOY + extra video’s (niet voor ex).
Evolutie en domesticatie
Er is 2 à 3 keer zo veel variatie in het genoom als bij de mens, hierdoor is er een toename van fokkerij—
opportuniteiten. In de 18de eeuw werden de fokkerijen meer georganiseerd en er waren een aantal
fenotypische veranderingen: gedrag, lichaamscompositie, reproductie, haarkleur, etc.
In de 18de en 19de eeuw werden Chinese varkens gebruikt om Europese rassen te verbeteren. Vroeger
waren de mensen meer gefocust op vet, het was energierijk voedsel en het werd gebruikt als talg voor
kaarsen.
Sinds 1950’ was er een snelle magere vleesaanzet (eiwitrijk en vleesarm) en een grotere reproductie veel
belangrijker. Varkens werden langer, ze hebben 4 ruggenwervels meer t.o.v. wilde zwijnen. De nutritionele
behoeften voor de lichaamsonderhoud stegen, maar ze hebben te kleine kraamkooien. Er is een jaarlijkse
stijging in groeisnelheid: +5kg per varken per dag.
Maar: selectie op snelle en efficiënte groei is mogelijk geassocieerd met een toename van agressie en
staartbijten stijgt.
Vrijlevende varkens
Sinds de domesticatie is geen gedragspatroon verdwenen (geen kwalitatieve wijzigingen) er zijn wel
kwantitatieve wijzigingen. Gedomesticeerde varkens zijn: minder actief/ minder agressief/ minder in staat
om actief variatie in hun dieet te brengen/ minder behoedzaam voor mogelijke predatoren.
Selectie van kenmerken voor een beter welzijn van varkens
Code of good practice for farm animals breeding and reproduction.
10 selectie kenmerken:
Langleefbaarheid zeug ( groei en magerheid)
Aantal spenen
Moedereigenschappen zeug (maternaal gedrag)
Vitaliteit van de biggen
Overleving van de biggen
Stressbestendigheid
Afwezigheid van aangeboren defecten
Kwaliteit van het pootgestel
Ziekteresistentie
Robuustheid
Maar:
Soms geen makkelijke fenotypische eigenschappen (bv moedereigenschappen)
Sols lage overerving (h2) (bv langleefbaarheid, pootkwaliteit)
Soms is het erg afhankelijk van de omgeving
,Sensorische systemen en basis communicatie
Zintuigen: geur
Varkensgenoom: grootste repertoire van functionele geur-receptor genen van alle dieren waarbij het is
uitgezocht. Ze hebben een zeer goede reukzin nodig voor het vinden van voedsel, detecteren fan prooien,
markeren van een leefgebied, sociale communicatie, etc.
Reukzin van wilde zwijnen is groter dan die van gedomesticeerde varkens. De geur ontwikkelt zich heel
vroeg, pasgeboren biggen zijn mobiel, want ze moeten chemische signalen bv de geur van de moeder en
de speen; voor individuele herkenning.
De snuit (wroetschijf) is sterk zintuigelijk ontwikkeld. Varkens “gapen” eerder dan flehmen omdat hun
vomeronasaal orgaan aan de ingang van de mondzijde zich bevindt en niet aan de neuszijde.
Door gebruik te maken van synthetisch gemaakte maternale feromonen (PAP) daalt de agressie en stijgt de
gewicht toename.
Zeugen herkennen intacte beren op afstand via de berengeur. Het is een secretie van de preputiale klier +
androgene metabolieten in de speeksel die bestaat uit moleculen (androstenon, androstenol, quinoline.
De drie moleculen samen stimuleren het seksuele gedrag van een zeug meer dan de combinatie van twee.
De berengeur bevindt zich in de speeksel van een beer:
Hypothalamus: GnRh hypofyse: LH en FSH leydigcellen van testis androstenon bloedbaan
speeksel vet urine.
Skatol (darm-fecale geur) -> opgeslagen in de vetweefsel.
Castratie werd gebruikt als een quick fix, maar het werd wettelijk verboden in 2018.
Alternatieven:
Immuno-castratie: 2x (3weken en 5 maanden), er is nog Beren worden in toom samen gehouden tot de
slacht en zonder een zeug in de buurt, hierdoor is er minder agressie en minder geur.
Er is aan aantasting van de reukvermogen bij een te hoge concentratie van [NH 3].
Chronische blootstelling met 0-40 ppm NH3, 10ppm is al een aversie voor varkens. Varkens die leven in een
omgeving met 40 ppm tijdens een langere tijd hebben het moeilijker en hebben meer pogingen nodig om
een steeds kleinere concentratie van een testgeur te detecteren om een beloning te krijgen (in open lucht)
t.o.v. dieren die in een frisse lucht leven.
, Hoe kan men een geur testen bij varkens
Er werd getest of dieren een geur kunnen detecteren of geuren tussen elkaar kunnen discrimineren. Het is
gebaseerd op een natuurlijke predispositie om nieuwe geuren te onderzoeken:
1 geur (gewennings-stimulus) herhaaldelijk gepresenteerd interesse daalt.
Testen van een geur met een stijgende concentratie:
interesse van het dier daalt als het dier het verschil met de gewennings-stimulus niet kan detecteren
(verdere gewenning),
interesse van het dier stijgt als het dier het verschil met de gewennings-stimulus wel kan detecteren
(ontwenning)
klassieke geconditioneerde operante opdracht: discriminatie van bv ratten.
Zintuigen: smaak
Varkensgenoom: ze hebben weinig smaakreceptor-genen en hierdoor kunnen ze voedsel eten dat
onsmakelijk is voor de mens (afval).
Ze hebben 5 typen smaakpapillen. Is de smaaksensatie bij varkens is ongeveer gelijk aan die van de mens
(zuur, zout, zoet, bitter, umami)?
Ze houden van zoet, vlees en kaas. Ze houden niet van bitter, maar hebben een grotere tolerantie voor
bittere smaken dan de mens. Mss kunnen ze een model zijn voor smaakreceptoren bij de mens (~omnivoor
dieet).
Er worden zoete smaakstoffen in het voedsel van de moeder gedaan om interesse in vast voeder aan te
wakkeren bij het spenen. Het is een prenatale blootstelling aan geuren en smaken. Er wordt bv. anijs
toegevoegd aan het voer van een hoog drachtige zeug zodat de smaak van het voedsel mee in het
vruchtwater is. Het kan neofobie voor voer met een gelijkaardige geur/ smaak en stress tijdens het spenen
verminderen.
Zie: http://www.youtube.com/watch?v=-fzMcAotPvo / https://www.youtube.com/watch?v=UlGZzP7w0Oc
/ https://www.youtube.com/watch?v=_lVWQWb6nBU
Leerstof: Chapter 15: behaviour of pigs. Te bekijken video: http://www.youtube.com/watch?
v=_ixJXruwWOY + extra video’s (niet voor ex).
Evolutie en domesticatie
Er is 2 à 3 keer zo veel variatie in het genoom als bij de mens, hierdoor is er een toename van fokkerij—
opportuniteiten. In de 18de eeuw werden de fokkerijen meer georganiseerd en er waren een aantal
fenotypische veranderingen: gedrag, lichaamscompositie, reproductie, haarkleur, etc.
In de 18de en 19de eeuw werden Chinese varkens gebruikt om Europese rassen te verbeteren. Vroeger
waren de mensen meer gefocust op vet, het was energierijk voedsel en het werd gebruikt als talg voor
kaarsen.
Sinds 1950’ was er een snelle magere vleesaanzet (eiwitrijk en vleesarm) en een grotere reproductie veel
belangrijker. Varkens werden langer, ze hebben 4 ruggenwervels meer t.o.v. wilde zwijnen. De nutritionele
behoeften voor de lichaamsonderhoud stegen, maar ze hebben te kleine kraamkooien. Er is een jaarlijkse
stijging in groeisnelheid: +5kg per varken per dag.
Maar: selectie op snelle en efficiënte groei is mogelijk geassocieerd met een toename van agressie en
staartbijten stijgt.
Vrijlevende varkens
Sinds de domesticatie is geen gedragspatroon verdwenen (geen kwalitatieve wijzigingen) er zijn wel
kwantitatieve wijzigingen. Gedomesticeerde varkens zijn: minder actief/ minder agressief/ minder in staat
om actief variatie in hun dieet te brengen/ minder behoedzaam voor mogelijke predatoren.
Selectie van kenmerken voor een beter welzijn van varkens
Code of good practice for farm animals breeding and reproduction.
10 selectie kenmerken:
Langleefbaarheid zeug ( groei en magerheid)
Aantal spenen
Moedereigenschappen zeug (maternaal gedrag)
Vitaliteit van de biggen
Overleving van de biggen
Stressbestendigheid
Afwezigheid van aangeboren defecten
Kwaliteit van het pootgestel
Ziekteresistentie
Robuustheid
Maar:
Soms geen makkelijke fenotypische eigenschappen (bv moedereigenschappen)
Sols lage overerving (h2) (bv langleefbaarheid, pootkwaliteit)
Soms is het erg afhankelijk van de omgeving
,Sensorische systemen en basis communicatie
Zintuigen: geur
Varkensgenoom: grootste repertoire van functionele geur-receptor genen van alle dieren waarbij het is
uitgezocht. Ze hebben een zeer goede reukzin nodig voor het vinden van voedsel, detecteren fan prooien,
markeren van een leefgebied, sociale communicatie, etc.
Reukzin van wilde zwijnen is groter dan die van gedomesticeerde varkens. De geur ontwikkelt zich heel
vroeg, pasgeboren biggen zijn mobiel, want ze moeten chemische signalen bv de geur van de moeder en
de speen; voor individuele herkenning.
De snuit (wroetschijf) is sterk zintuigelijk ontwikkeld. Varkens “gapen” eerder dan flehmen omdat hun
vomeronasaal orgaan aan de ingang van de mondzijde zich bevindt en niet aan de neuszijde.
Door gebruik te maken van synthetisch gemaakte maternale feromonen (PAP) daalt de agressie en stijgt de
gewicht toename.
Zeugen herkennen intacte beren op afstand via de berengeur. Het is een secretie van de preputiale klier +
androgene metabolieten in de speeksel die bestaat uit moleculen (androstenon, androstenol, quinoline.
De drie moleculen samen stimuleren het seksuele gedrag van een zeug meer dan de combinatie van twee.
De berengeur bevindt zich in de speeksel van een beer:
Hypothalamus: GnRh hypofyse: LH en FSH leydigcellen van testis androstenon bloedbaan
speeksel vet urine.
Skatol (darm-fecale geur) -> opgeslagen in de vetweefsel.
Castratie werd gebruikt als een quick fix, maar het werd wettelijk verboden in 2018.
Alternatieven:
Immuno-castratie: 2x (3weken en 5 maanden), er is nog Beren worden in toom samen gehouden tot de
slacht en zonder een zeug in de buurt, hierdoor is er minder agressie en minder geur.
Er is aan aantasting van de reukvermogen bij een te hoge concentratie van [NH 3].
Chronische blootstelling met 0-40 ppm NH3, 10ppm is al een aversie voor varkens. Varkens die leven in een
omgeving met 40 ppm tijdens een langere tijd hebben het moeilijker en hebben meer pogingen nodig om
een steeds kleinere concentratie van een testgeur te detecteren om een beloning te krijgen (in open lucht)
t.o.v. dieren die in een frisse lucht leven.
, Hoe kan men een geur testen bij varkens
Er werd getest of dieren een geur kunnen detecteren of geuren tussen elkaar kunnen discrimineren. Het is
gebaseerd op een natuurlijke predispositie om nieuwe geuren te onderzoeken:
1 geur (gewennings-stimulus) herhaaldelijk gepresenteerd interesse daalt.
Testen van een geur met een stijgende concentratie:
interesse van het dier daalt als het dier het verschil met de gewennings-stimulus niet kan detecteren
(verdere gewenning),
interesse van het dier stijgt als het dier het verschil met de gewennings-stimulus wel kan detecteren
(ontwenning)
klassieke geconditioneerde operante opdracht: discriminatie van bv ratten.
Zintuigen: smaak
Varkensgenoom: ze hebben weinig smaakreceptor-genen en hierdoor kunnen ze voedsel eten dat
onsmakelijk is voor de mens (afval).
Ze hebben 5 typen smaakpapillen. Is de smaaksensatie bij varkens is ongeveer gelijk aan die van de mens
(zuur, zout, zoet, bitter, umami)?
Ze houden van zoet, vlees en kaas. Ze houden niet van bitter, maar hebben een grotere tolerantie voor
bittere smaken dan de mens. Mss kunnen ze een model zijn voor smaakreceptoren bij de mens (~omnivoor
dieet).
Er worden zoete smaakstoffen in het voedsel van de moeder gedaan om interesse in vast voeder aan te
wakkeren bij het spenen. Het is een prenatale blootstelling aan geuren en smaken. Er wordt bv. anijs
toegevoegd aan het voer van een hoog drachtige zeug zodat de smaak van het voedsel mee in het
vruchtwater is. Het kan neofobie voor voer met een gelijkaardige geur/ smaak en stress tijdens het spenen
verminderen.
Zie: http://www.youtube.com/watch?v=-fzMcAotPvo / https://www.youtube.com/watch?v=UlGZzP7w0Oc
/ https://www.youtube.com/watch?v=_lVWQWb6nBU
