Samenvatting H12-H15 van 'A History of Western Society'

Hoofdstuk 12: European Society in the Age of the Renaissance
12.1: Wealth & Power in Renaissance Italy: how did politics and economics
shape the Renaissance?

Economische groei legde de basis voor politieke macht. Rijken wilden hun rijkdom & macht
tonen d.m.v. kunst, die vaak was geïnspireerd op de oudheid.

12.1.1: Trade & Prosperity
 Bloeiende handel in Italiaanse stadsstaten  welvaart, groei
o Florence bijvoorbeeld; was een strategisch handelsknooppunt. Handelaars
leenden & investeerden  domineerden bankwezen  investeerden winst in
de stad zelf  zij kregen meer macht + de stad werd welvarend en in bestand
tegen crises
 Meer geld voor luxeproducten + meer vrije tijd  behoefte om van het leven te
genieten; groeiend individueel besef

12.1.2: Communes and Republics in Northern Italy
 Communes waren groepen rijke patriciërs binnen een stadstaat die economische &
politieke onafhankelijkheid van edelen zochten, geleid door machtige
koopmansgilden
 Vaak mengde de adel met de rijke burgerij (huwelijken)  ontstaan oligarchie
! Wel politieke instabiliteit door rivaliserende families, versterkt door
verontwaardiging van het gewone volk (popolo)  opstanden  ontstaan republieken
(hielden niet lang stand)  oligarchie grijpt macht terug m.b.v. condottieri (sterke
militaire leiders) die vaak de macht overnamen  ontstaan signori: autocratie met
overerving
 Opkomst hofcultuur in 15e/16e eeuw  signori wilden hun macht & rijkdom
benadrukken

12.1.3: City-States and the Balance of Power
 Men voelde sterke verbondenheid met eigen stadsstaat  eenwording bemoeilijkt
 Kleinere stadsstaten stonden onder controle van de grootste stadsstaten: Florence,
Milaan, Venetië, Napels en de pauselijke staten; waren meestal republieken in naam,
oligarchieën in de praktijk
o Voorbeeld: Medici-familie in Florence: rijke bankiers die zich hebben
opgewerkt naar de top. Lorenzo ‘Il Magnifico’ bestendigt hun macht: schakelt
andere families uit, wordt een mecenas voor kunsten & wetenschappen. 1569:
Florence wordt groothertogdom
 Gezamenlijk zorgden stadsstaten ervoor dat niet één van hen overheerste d.m.v.
diplomatie & ambassadeurs  machtsbalans
 Steden als aantrekkelijk doelwit voor invasies  raakten in verval

12.2: Intellectual Change: what new ideas were associated with the
Renaissance?
12.2.1: Humanisme
 Wetenschappers als Petrarca wilden ontsnappen aan ‘duistere’ middeleeuwen  stelt
nieuw soort scholing voor (studia humanitates) gebaseerd op teksten klassieke
oudheid (met name die van de republikein Cicero waren populair)
 Tegen de 15e eeuw werden ook de Grieken populairder (vooral Plato; men wilde zijn
leer integreren in het christendom)

,  De mens stond centraal; men had meer vertrouwen in haar eigen kunnen, talent en
genialiteit; virtu (het vermogen om de wereld vorm te geven naar je eigen wil) was
hierbij belangrijk  streven naar perfectie

12.2.2: Onderwijs
 Studia humanitates ‘essentieel’ voor diplomaten, heersers, artiesten, etc.  scholen
oprichten; boden brede basis
 Invloedrijk boek: ‘de hoveling’ door Castiglione: een handleiding voor edelen die een
‘uomo universale’ wilden worden ( stijgen in sociale hiërarchie)
12.2.3: Political Thought
 Heerser moest het liefst ook een ‘uomo universale’ zijn; voor voorbeelden keek men
vooral naar de klassieke oudheid
o Voorbeeld: Machiavelli met zijn pragmatische boek ‘De Prins’ (1513);
propageerde een sterke, absolute leider  orde, stabiliteit, veiligheid  veel
negatieve reacties
12.2.4: Christian Humanism
 Elementen van christelijke & klassieke cultuur combineren  verdieping spirituele
leven
o Humanist Thomas More schreef ‘Utopia’ (1516) waarin hij perfecte
samenleving beschrijft
o Humanist Erasmus schreef ‘The Education of a Christian Prince’; vertaalt
Bijbel zodat iedereen hem kan lezen; pleit voor persoonlijke geloofsbeleving &
innerlijke spiritualiteit
12.2.5: The Printed Word
 In Azië drukte men al eeuwenlang teksten; pas in de 13 e eeuw bereikte de techniek
Europa  werd op grote schaal toegepast & gecommercialiseerd (o.a. vanwege de
stijgende vraag)  snellere verspreiding ideeën
o Voorbeeld: Johannes Gutenberg; hij paste het nieuwe drukprocedé toe op
papier en experimenteerde met nieuwe inkt en loden letters
o ! In eerste instantie was er minachting voor gedrukte boeken; men vond het
een slap aftreksel van manuscripten  tekstsoorten bleven naast elkaar
bestaan
o Voorbeeld: de Antwerpse drukkerij van Plantijn; hij verwerft van Filips II het
monopolie op het drukken van liturgische teksten, en werd een van de grootste
drukkerijen ter wereld. Hij drukte onder andere de Biblica Polyglotta
 De drukpers had grote impact op veel verschillende gebieden:
 Taal
o Uniformisering van taal & spelling  makkelijker communiceren
o Verspreiding van standaardtaal ten koste van lokale dialecten
o Bijbel werd beschikbaar in de volkstaal
 Onderwijs & wetenschap
o Boeken makkelijker toegankelijker voor studenten; ze konden nu
vergelijken  standaardisering kennis
! Toegang tot onderwijs was nog altijd beperkt
! Aantal alfabeten stijgt maar langzaam
 Politiek
o Kennis = macht; waren heersers zich bewust van
o Heersers willen zelf kennis verzamelen & controle hebben  oprichting
bibliotheken
o Heersers richten Staatscouranten op  overheidsinformatie verspreiden
o Heersers pogen de opkomende oppositie de mond te snoeren m.b.v.
censuur
 Religie

, o Ook de kerk zoekt controle & grip
o De kerk verspreidt de eigen leer (bijvoorbeeld de distributie van de
catechismus
o De kerk stelt een lijst op met verboden boeken, maar uiteindelijk bleek de
verspreiding van tegendraadse ideeën niet te stoppen
 Dagelijks leven
o ‘Informatie-explosie’: mensen kwamen in aanraking met nieuws, andere
denkbeelden, trends
o Reclame & advertenties droegen bij aan de opkomst van de
consumptiecultuur
o Gedrag werd beïnvloed door etiquetteboekjes & instructieboekjes
! Toch bood de uitvinding ook meer mogelijkheden tot zelfontplooiing,
bijleren, kritisch nadenken  individualisering
 Kanttekeningen:
o De boekdrukkunst was ook afhankelijk van andere ontwikkelingen,
bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuur, transport en post
o De handschriftelijke traditie bleef belangrijk
o Er was een toename van desinformatie
o Autoritaire regimes gebruikten de drukpers om zelf aan de macht te blijven
12.3: Art and the Artist: How did art reflect new Renaissance ideals?
12.3.1: Patronage & Power
 Kunst om rijkdom & macht te tonen (patriciërs, pausen, prinsen, etc.)
 Opdrachtgevers hadden verschillende maten van betrokkenheid in creatief proces
 Men besteedde meer geld aan kunst dan aan wapens & soldaten (oorlog was slecht
voor de handel!)
12.3.2: Changing Artistic Styles
 Inhoud: nog steeds religieuze taferelen; later ook klassieke thema’s; veel portretten
 Stijl: realisme (perspectief); harmonie & balans in architectuur; ook de opkomst van
het maniërisme: kleuren, kenmerken & emoties overdrijven  dramatisch effect
 Rome: pausen & kardinalen wilden hun macht & vroomheid tentoonstellen
12.3.3: The Renaissance Artist
 Toenemend individualisme  kunstenaar zelf had belangrijke rol in totstandkoming
werk; zijn talent, kunde & originaliteit stonden centraal
! De meesten bleven werken in opdracht  weinig ruimte voor experimenteren
! Training, scholing & kennis van techniek was nog steeds belangrijk
 Het was een mannenwereld; de ‘major arts’ (schilderen & beeldhouwen) waren vooral
aan hen besteed
 Alleen de kleine, rijke elite kon het zich veroorloven zich bezig te houden met de
kunsten
12.4: Social Hierarchies: what were the key social hierarchies in Renaissance
Europe?
Het gaat hierbij om zowel werkelijke als ingebeelde sociale verhoudingen.

12.4.1: Race and Slavery
 Men gebruikte het woord ras ook voor volken, naties, religieuze minderheden; wel
werd er al onderscheid gemaakt o.b.v. huidskleur & werden zwarten als inferieur
gezien
 Steeds meer slaven werden naar Europa gebracht; ze werkten als bedienden,
arbeiders, matrozen, etc.
 Europeanen hadden een hang naar het vreemde, exotische  vraag zwarte bedienden
was hoog