Samenvatting Vertaalwetenschap

Samenvatting: vertaalwetenschap



SAMENVATTING:
VERTAALWETENSCHAP
THEMA 1: VERTALEN EN TOLKEN: DEFINITIES EN CENTRALE BEGRIPPEN

VERTALEN EN TOLKEN


VERTALING/VERTALEN IS:

- Transfer van een BT naar een DT
- Proces (activiteit) en product (eindresultaat van de activiteit)
- Parapluterm voor schriftelijke en mondelinge transferactiviteit


SCHRIFTELIJKE VS. MONDELINGE TRANSFERACTIVITEIT
Schriftelijk Mondeling
Synoniem = vertalen Synoniem = tolken
Principe = schriftelijke BT  schriftelijke DT Principe = mondelinge BT  mondelinge DT
Niet altijd een schriftelijke BT Niet altijd een mondelinge DT
 Ondertiteling  Gebarentolk
Niet altijd een schriftelijke DT  Schrijftolk
 Dubbing  Taptolken

Hybride vormen = mix van vertalen en tolken (live ondertiteling via respeaken)


VERTAAL- EN TOLKVORMEN (DS1: HERKENNEN EN BENOEMEN)

Vertaalvormen

Gespecialiseerde vertaling - Vereist domeinkennis (bv: economische vertaling)
Literaire vertaling - Vereist inlezen in domeinkennis (bv: poëzie)
Algemene vertaling - Vereist geen domeinkennis (bv: nieuwsberichten)
Audiovisuele vertaling - Onder- en boventiteling, live subtitling
- Audiobeschrijving/audiodescriptie (AD), voice-over
- Dubbing (nasynchronisatie)
Lokalisatie - Vertaling van software, apps, website en games
- Vertalingen worden aangepast aan de cultuur


1

, Samenvatting: vertaalwetenschap




Tolkvormen

Criteria voor de classificatie van tolkvormen

1. Moment van tolken consecutief (achteraf) ↔ simultaan (tegelijkertijd)
2. Aard van contact direct/geen direct contact met luisteraar en spreker
3. Setting van de tolkprestatie

Conferentietolken - Simultaan (tolkcabines, microfoons en koptelefoons)
- Consecutief
Relay interpreting - Een derde taal (bv. Chinees  Engels  Nederlands)
Verbindingstolken (liaison - Direct contact met spreker(s) en luisteraar(s)
interpreting)
Chuchotage of fluistertolken - Er wordt getolkt op fluistertoon
Verbindingstolken of sociaal - Doel = toegang verlenen tot publieke dienstverlening voor
tolken (community interpreting) iemand die de taal van de gemeenschap niet spreekt
Gerechtstolken (sociaal tolken) - Rechtbank, gevangenis
Taptolken (behoort onder - Tolken van afgetapte telefoongesprekken tussen
gerechtstolken) verdachten
- Transcriberen en nuances vertalen (toon, nadruk, etc.)
Schrijftolk - Intralinguaal & simultaan
- Alles typen voor een doof of slechthorend persoon
- Stemverheffingen, lachen, etc.
Bladvertaling, vertaling op het - Tolken is niet altijd de transfer van een mondelinge BT naar
zicht (sight translation) een mondelinge DT


VERBAAL ≠ MONDELING (DS2)

Verbaal = klanken, menselijke taal, ongeacht de modus (schriftelijk of mondeling)

= grafische voorstelling van klanken (gemaakt met het menselijke spraakorgaan)

= bv. transcriptie, audio-opnames, etc.

Non-verbaal = geen gebruik maken van het menselijk spraakorgaan (bv. morse, braille, gebaren,
beelden, geluiden)



2

, Samenvatting: vertaalwetenschap


Poly-semiotische teksten = combinatie van verbale en niet-verbale tekensystemen


SEMIOTISCH KARAKTER VAN VERTALEN (DS3+4+5)

Jakobson: universalistische taalvisie, tegenstander van het concept onvertaalbaarheid

Typologie van Roman Jakobson

Interlinguale vertaling Brontaal en doeltaal zijn 2 verschillende talen
(translation proper) Bestaande uit verbale tekens
Synoniem: interlinguïstisch Bv. dubbing
Intralinguale vertaling Brontaal en doeltaal zijn varianten van 1 taal
Synoniem: intralinguïstisch Bestaande uit verbale tekens
Bv. dialect
Intersemiotische vertaling Brontekst en doeltekst zijn opgebouwd uit andere tekensystemen
Verbale tekens  niet-verbale tekens
Bv. journaal in gebarentaal

Typologie van Henrik Gottlieb

 Ruimere notie van vertalen
 Niet beperkt tot interlinguaal en intralinguaal
 Beide richtingen

Intrasemiotische vertaling Verbaal  verbaal (Jakobson) inter- en intralinguale vertaling
Verbaal  niet verbaal (Jakobson) bv. Engelse handleiding  braille
Niet verbaal  verbaal (Gottlieb) bv. morsecode  Nederlands
Niet verbaal  niet verbaal (Gottlieb) bv. tolken tussen Britse en
Vlaamse gebarentolk


DEFINITIE EN AFBAKENING VAN VERTALEN (DS6)

Translation is the art of failure

Enge definitie: interlinguale vertaling (Jakobson)

= vertalen is iets overbrengen van de ene taal naar de andere

Brede definitie: interlinguale, intralinguale en intersemiotische vertaling (Jakobson)

= vertalen is alle vorm van kennis- en informatieoverdracht


3

, Samenvatting: vertaalwetenschap




Spectrum

Vertalen = interlinguale vertaling ↔ vertalen = inter- en intrasemiotische vertaling

Vertaling of intertekstualiteit?

 Afhankelijkheid van teksten in relatie tot elkaar

Onderscheid tussen vertaling en bewerking (DS7)

Michael Schreiber: 3 soorten bewerkingen

Dimunitieve bewerking Een tekst die de brontekst in vereenvoudigde vorm weergeeft (bv.
samenvatting)
Augmentatieve bewerking Een tekst die de brontekst tracht uit te breiden, verbeteren,
overtreffen, zuiveren
Adaptieve bewerking Een tekst die de brontekst niet inkort, zuivert of verbeter maar
aanpast vanwege een verschil in context (bv. doelpubliek verandert)

Vertaling = zo veel mogelijk proberen de brontekst te volgen

Bewerking = afwijken van de brontekst in inhoud en/of vorm

 “Een vertaling is bijgevolg altijd een bewerking en het verschil tussen beide termen is niet
essentieel, maar slechts gradueel.”
 Afhankelijk van de context, cultuur, etc.


ASSUMED TRANSLATION – TOURY (DS8)

Assumed translation

“Als iets als een vertaling wordt voorgesteld, nemen we dit ook zo aan”

Toury’s assumed translation wordt verfijnd met 3 voorwaarden

Deze voorwaarden heb je nodig om van een vertaling te mogen spreken

De brontekstpremisse Er wordt van uitgegaan dat de brontekst het startpunt van de vertaling
was
De transferpremisse Er wordt van uitgegaan dat er kenmerken van de brontekst overgebracht
zijn in de doeltekst


4