19-6-2019
Stadscriminaliteit en
grootstedenbeleid
Prof. L. Paoli
Britt Verbelen
,Inhoud
1 Inleiding: De stad, stadscriminaliteit en grootstedenbeleid ............................................ 6
1.1 Wat is stadscriminaliteit? .................................................................................... 6
1.2 Stadscriminaliteit en het verband stad-criminaliteit ............................................... 6
1.3 De stad ............................................................................................................ 8
1.3.1 Wat is een stad? ......................................................................................... 8
1.3.2 Meerdere perspectieven op urbanisme ........................................................... 9
1.3.3 Meer en meer mensen leven in steden ........................................................... 9
1.3.4 Moderniteit en stedelijkheid zijn onlosmakelijk verbonden .............................. 10
1.4 Het grootstedenbeleid inzake stadscriminaliteit ................................................... 16
1.4.1 Groeiende rol van steden ........................................................................... 16
1.5 Veiligheidsbeleid ............................................................................................. 17
1.5.1 Centrale rol van steden (uit het manifesto van EFUS 2012) ............................ 18
1.5.2 Delphi-methode om begrip “urban security” te verduidelijken ......................... 19
1.6 Conclusie ....................................................................................................... 21
2 Stadscriminaliteit en criminologie: Overzicht en de culturele criminologie ...................... 22
2.1 Stadscriminaliteit in de criminologie: een overzicht .............................................. 22
2.1.1 Criminologische benaderingen met aandacht voor stad en omgeving ............... 22
2.1.2 Vroege ecologie van criminaliteit ................................................................. 22
2.1.3 Chicago School ......................................................................................... 24
2.1.4 Nieuwe ecologische studies en administratieve criminologie ............................ 27
2.2 De kritieken en aanpak van de culturele criminologie ........................................... 28
2.2.1 Hedendaagse criminologie lijdt aan paradox volgens culturele criminologen ...... 28
2.2.2 Keith Hayward: hedendaags criminologisch onderzoek ................................... 30
2.3 “The gang game: The myth and seduction of gangs” van Elke van Hellemont ......... 33
2.4 Conclusie ....................................................................................................... 34
3 Omgevingscriminologie, criminaliteitspreventie en het debat rond veiligheid ................. 36
3.1 Omgevingscriminologie en situationele criminaliteitspreventie ............................... 36
3.1.1 Onderzoek naar geografische spreiding van criminaliteit ................................ 36
3.1.2 Criminologies of place ................................................................................ 37
3.2 Crime mapping en hot spots ............................................................................. 44
3.2.1 Crime mapping ......................................................................................... 44
3.2.2 Hot spots ................................................................................................. 44
3.3 Onderzoek in België “Over de relatie stedelijkheid en criminaliteit: interactie,
integratie en differentiatie” ........................................................................................ 47
3.3.1 Relatie tussen stedelijkheid en criminaliteit in Vlaanderen .............................. 47
3.3.2 De parabel van de gebroken ruiten: een kritiek op de Broken Windows theorie .... 47
3.3.3 Interactie-effecten .................................................................................... 50
3.4 Hoe interventies evalueren? ............................................................................. 51
1
, 3.4.1 Verschillende perspectieven op evaluatie van bewijs ...................................... 51
3.4.2 Opkomst van experimentele criminologie ..................................................... 51
3.4.3 Maryland Scale (Sherman et al., 1998) ........................................................ 52
3.5 Veiligheid: waardige beleidsdoelstelling of utopie? ............................................... 53
3.5.1 Wat is veiligheid? ...................................................................................... 53
3.5.2 Laatmoderne veranderingen ....................................................................... 53
3.5.3 Paradox van veiligheidsutopie (Boutellier) .................................................... 54
3.5.4 Van post-crime naar pre-crime (Zedner, 2007) ............................................. 54
3.5.5 Hoe dienen deze veranderingen te worden beoordeeld? ................................. 54
3.6 Conclusie ....................................................................................................... 55
4 Belgisch integraal veiligheidsbeleid, veiligheidsbeleid in andere Europese steden en de
bestuurlijke aanpak van criminaliteit .............................................................................. 56
4.1 Integraal veiligheidsbeleid in België ................................................................... 56
4.2 Veiligheidsclusters in KIV/NVP 2016-2019 .......................................................... 59
4.3 “Policing” Europese metropolen ......................................................................... 63
4.4 Bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit (Gastcollege Annemie de Boye)
65
4.4.1 Concept bestuurlijke handhaving in België: 3 ARIEC (naar RIEC-voorbeeld) ..... 65
4.4.2 Georganiseerde criminaliteit ....................................................................... 65
4.4.3 Georganiseerde overheid ........................................................................... 66
4.4.4 Methodiek ................................................................................................ 67
4.4.5 Samenstelling lokaal overleg ...................................................................... 67
4.4.6 Acties op het terrein .................................................................................. 68
4.4.7 Knelpunt: bestuurlijke handhaving veronderstelt geïnformeerde overheid versus
behoefte aan bestuurlijke én gerechtelijke informatie ................................................. 68
5 Gastcollege: Ondermijning en waterbedeffect (Peter Booms) ....................................... 69
5.1 Grootstedenbeleid en criminaliteitsbestrijding: unieke problematiek in de lage landen
69
5.2 Waterbedeffect ............................................................................................... 69
5.3 Belang grensoverschrijdende aanpak ................................................................. 69
5.4 Nederland is een narcostaat? ............................................................................ 69
5.5 Hoe begonnen en waarom Nederland? ............................................................... 70
5.6 De criminele industrie is een multinational.......................................................... 70
5.7 Integrale aanpak ............................................................................................. 70
5.8 Cultuuromslag ................................................................................................ 71
5.9 Taskforce Brabant Zeeland ............................................................................... 71
5.10 Actiegericht internationaal rechercheren ............................................................ 71
5.11 Ondermijningswet ........................................................................................... 72
5.12 Grensoverschrijdend? Rest van Europa? België? .................................................. 72
2
, 5.13 DISMARK-onderzoek........................................................................................ 73
5.14 Nood aan internationale samenwerking acuut: waterbedeffect niet alleen tussen
buurlanden .............................................................................................................. 74
6 Gastcollege: Aanpak ondermijning (George Rasker) ................................................... 76
6.1 Wat is ondermijning? ....................................................................................... 76
6.2 Welke gevaren brengt ondermijning met zich mee? ............................................. 76
6.3 Inzet overheid ................................................................................................ 77
6.4 Focus op de drugsindustrie en witwassen ........................................................... 77
6.5 De structuur ................................................................................................... 77
6.6 De versterkingsplannen ................................................................................... 78
6.7 Regio’s ........................................................................................................... 79
7 Gastcollege: Het station in de stad – van transitzone naar criminogene ontmoetingsplaats
(Hendrik Vanderkimpen) .............................................................................................. 80
7.1 De complexiteit van de publieke ruimte .............................................................. 80
7.2 De spoorwegen binnen de complexiteit van de publieke ruimte ............................. 81
7.3 Het spoorwegdomein: gekenmerkt door ervaring, beleving en betekenis ................ 81
7.3.1 Het spoorwegdomein in een netwerksamenleving .......................................... 81
7.3.2 Het beheer en de controle van het spoorwegdomein ...................................... 82
7.4 Veiligheid binnen het spoorwegdomein ............................................................... 82
7.5 Het spoorwegdomein en de criminaliteitsfenomenen ............................................ 83
7.6 Proactief ingrijpen tegen criminaliteit ................................................................. 85
7.6.1 Theorieën ................................................................................................. 85
7.6.2 Smart cities en stadscriminaliteit ................................................................. 88
8 Het preventie- en controlebeleid van criminaliteit in Amerikaanse steden: De New York-
case........................................................................................................................... 91
8.1 Enkele statistieken vooraf ................................................................................ 91
8.2 Waarom is de criminaliteit in New York sterker gedaald dan in de rest van de VS? .. 95
8.3 Lessen uit New York ....................................................................................... 100
9 Prostitutie en prostitutiebeleid ................................................................................ 102
9.1 Visies op prostitutie en beleidsmodellen ............................................................ 102
9.1.1 Visies op prostitutie .................................................................................. 102
9.1.2 Problemen en belangengroepen rond prostitutie ........................................... 102
9.1.3 Verschillende beleidsmodellen.................................................................... 102
9.2 Reglementering en beleid in België ................................................................... 104
9.3 Prostitutie en –beleid in Brussel ....................................................................... 105
9.3.1 Straatprostitutie....................................................................................... 105
9.3.2 Raamprostitutie ....................................................................................... 106
9.3.3 Privé-prostitutie ....................................................................................... 107
9.3.4 Kenmerken prostitutie in Brussel ................................................................ 108
3
Stadscriminaliteit en
grootstedenbeleid
Prof. L. Paoli
Britt Verbelen
,Inhoud
1 Inleiding: De stad, stadscriminaliteit en grootstedenbeleid ............................................ 6
1.1 Wat is stadscriminaliteit? .................................................................................... 6
1.2 Stadscriminaliteit en het verband stad-criminaliteit ............................................... 6
1.3 De stad ............................................................................................................ 8
1.3.1 Wat is een stad? ......................................................................................... 8
1.3.2 Meerdere perspectieven op urbanisme ........................................................... 9
1.3.3 Meer en meer mensen leven in steden ........................................................... 9
1.3.4 Moderniteit en stedelijkheid zijn onlosmakelijk verbonden .............................. 10
1.4 Het grootstedenbeleid inzake stadscriminaliteit ................................................... 16
1.4.1 Groeiende rol van steden ........................................................................... 16
1.5 Veiligheidsbeleid ............................................................................................. 17
1.5.1 Centrale rol van steden (uit het manifesto van EFUS 2012) ............................ 18
1.5.2 Delphi-methode om begrip “urban security” te verduidelijken ......................... 19
1.6 Conclusie ....................................................................................................... 21
2 Stadscriminaliteit en criminologie: Overzicht en de culturele criminologie ...................... 22
2.1 Stadscriminaliteit in de criminologie: een overzicht .............................................. 22
2.1.1 Criminologische benaderingen met aandacht voor stad en omgeving ............... 22
2.1.2 Vroege ecologie van criminaliteit ................................................................. 22
2.1.3 Chicago School ......................................................................................... 24
2.1.4 Nieuwe ecologische studies en administratieve criminologie ............................ 27
2.2 De kritieken en aanpak van de culturele criminologie ........................................... 28
2.2.1 Hedendaagse criminologie lijdt aan paradox volgens culturele criminologen ...... 28
2.2.2 Keith Hayward: hedendaags criminologisch onderzoek ................................... 30
2.3 “The gang game: The myth and seduction of gangs” van Elke van Hellemont ......... 33
2.4 Conclusie ....................................................................................................... 34
3 Omgevingscriminologie, criminaliteitspreventie en het debat rond veiligheid ................. 36
3.1 Omgevingscriminologie en situationele criminaliteitspreventie ............................... 36
3.1.1 Onderzoek naar geografische spreiding van criminaliteit ................................ 36
3.1.2 Criminologies of place ................................................................................ 37
3.2 Crime mapping en hot spots ............................................................................. 44
3.2.1 Crime mapping ......................................................................................... 44
3.2.2 Hot spots ................................................................................................. 44
3.3 Onderzoek in België “Over de relatie stedelijkheid en criminaliteit: interactie,
integratie en differentiatie” ........................................................................................ 47
3.3.1 Relatie tussen stedelijkheid en criminaliteit in Vlaanderen .............................. 47
3.3.2 De parabel van de gebroken ruiten: een kritiek op de Broken Windows theorie .... 47
3.3.3 Interactie-effecten .................................................................................... 50
3.4 Hoe interventies evalueren? ............................................................................. 51
1
, 3.4.1 Verschillende perspectieven op evaluatie van bewijs ...................................... 51
3.4.2 Opkomst van experimentele criminologie ..................................................... 51
3.4.3 Maryland Scale (Sherman et al., 1998) ........................................................ 52
3.5 Veiligheid: waardige beleidsdoelstelling of utopie? ............................................... 53
3.5.1 Wat is veiligheid? ...................................................................................... 53
3.5.2 Laatmoderne veranderingen ....................................................................... 53
3.5.3 Paradox van veiligheidsutopie (Boutellier) .................................................... 54
3.5.4 Van post-crime naar pre-crime (Zedner, 2007) ............................................. 54
3.5.5 Hoe dienen deze veranderingen te worden beoordeeld? ................................. 54
3.6 Conclusie ....................................................................................................... 55
4 Belgisch integraal veiligheidsbeleid, veiligheidsbeleid in andere Europese steden en de
bestuurlijke aanpak van criminaliteit .............................................................................. 56
4.1 Integraal veiligheidsbeleid in België ................................................................... 56
4.2 Veiligheidsclusters in KIV/NVP 2016-2019 .......................................................... 59
4.3 “Policing” Europese metropolen ......................................................................... 63
4.4 Bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit (Gastcollege Annemie de Boye)
65
4.4.1 Concept bestuurlijke handhaving in België: 3 ARIEC (naar RIEC-voorbeeld) ..... 65
4.4.2 Georganiseerde criminaliteit ....................................................................... 65
4.4.3 Georganiseerde overheid ........................................................................... 66
4.4.4 Methodiek ................................................................................................ 67
4.4.5 Samenstelling lokaal overleg ...................................................................... 67
4.4.6 Acties op het terrein .................................................................................. 68
4.4.7 Knelpunt: bestuurlijke handhaving veronderstelt geïnformeerde overheid versus
behoefte aan bestuurlijke én gerechtelijke informatie ................................................. 68
5 Gastcollege: Ondermijning en waterbedeffect (Peter Booms) ....................................... 69
5.1 Grootstedenbeleid en criminaliteitsbestrijding: unieke problematiek in de lage landen
69
5.2 Waterbedeffect ............................................................................................... 69
5.3 Belang grensoverschrijdende aanpak ................................................................. 69
5.4 Nederland is een narcostaat? ............................................................................ 69
5.5 Hoe begonnen en waarom Nederland? ............................................................... 70
5.6 De criminele industrie is een multinational.......................................................... 70
5.7 Integrale aanpak ............................................................................................. 70
5.8 Cultuuromslag ................................................................................................ 71
5.9 Taskforce Brabant Zeeland ............................................................................... 71
5.10 Actiegericht internationaal rechercheren ............................................................ 71
5.11 Ondermijningswet ........................................................................................... 72
5.12 Grensoverschrijdend? Rest van Europa? België? .................................................. 72
2
, 5.13 DISMARK-onderzoek........................................................................................ 73
5.14 Nood aan internationale samenwerking acuut: waterbedeffect niet alleen tussen
buurlanden .............................................................................................................. 74
6 Gastcollege: Aanpak ondermijning (George Rasker) ................................................... 76
6.1 Wat is ondermijning? ....................................................................................... 76
6.2 Welke gevaren brengt ondermijning met zich mee? ............................................. 76
6.3 Inzet overheid ................................................................................................ 77
6.4 Focus op de drugsindustrie en witwassen ........................................................... 77
6.5 De structuur ................................................................................................... 77
6.6 De versterkingsplannen ................................................................................... 78
6.7 Regio’s ........................................................................................................... 79
7 Gastcollege: Het station in de stad – van transitzone naar criminogene ontmoetingsplaats
(Hendrik Vanderkimpen) .............................................................................................. 80
7.1 De complexiteit van de publieke ruimte .............................................................. 80
7.2 De spoorwegen binnen de complexiteit van de publieke ruimte ............................. 81
7.3 Het spoorwegdomein: gekenmerkt door ervaring, beleving en betekenis ................ 81
7.3.1 Het spoorwegdomein in een netwerksamenleving .......................................... 81
7.3.2 Het beheer en de controle van het spoorwegdomein ...................................... 82
7.4 Veiligheid binnen het spoorwegdomein ............................................................... 82
7.5 Het spoorwegdomein en de criminaliteitsfenomenen ............................................ 83
7.6 Proactief ingrijpen tegen criminaliteit ................................................................. 85
7.6.1 Theorieën ................................................................................................. 85
7.6.2 Smart cities en stadscriminaliteit ................................................................. 88
8 Het preventie- en controlebeleid van criminaliteit in Amerikaanse steden: De New York-
case........................................................................................................................... 91
8.1 Enkele statistieken vooraf ................................................................................ 91
8.2 Waarom is de criminaliteit in New York sterker gedaald dan in de rest van de VS? .. 95
8.3 Lessen uit New York ....................................................................................... 100
9 Prostitutie en prostitutiebeleid ................................................................................ 102
9.1 Visies op prostitutie en beleidsmodellen ............................................................ 102
9.1.1 Visies op prostitutie .................................................................................. 102
9.1.2 Problemen en belangengroepen rond prostitutie ........................................... 102
9.1.3 Verschillende beleidsmodellen.................................................................... 102
9.2 Reglementering en beleid in België ................................................................... 104
9.3 Prostitutie en –beleid in Brussel ....................................................................... 105
9.3.1 Straatprostitutie....................................................................................... 105
9.3.2 Raamprostitutie ....................................................................................... 106
9.3.3 Privé-prostitutie ....................................................................................... 107
9.3.4 Kenmerken prostitutie in Brussel ................................................................ 108
3
