Inhoud
H1. Inleiding 1.1. Definiëring microbiologie ........................................................................................................... 4
1.2. Doelstellingen 1.3. Plaats van het micro-organisme in de natuur....................................................................... 4
1.3.1. Protista ................................................................................................................................................... 4
1.3.2. Drie-rijkensysteem (algemeen) ................................................................................................................. 4
1.3.3. Twee domeinen....................................................................................................................................... 5
1.3.4. Vijf-rijkensysteem (volgens Whittaker)...................................................................................................... 6
1.3.5. Drie domeinen (Carl Woese)..................................................................................................................... 6
1.4. Doel van deze syllabus.................................................................................................................................... 7
1.5. Nomenclatuur, taxonomie en identificatiecriteria ............................................................................................ 7
1.5.1. Binominale nomenclatuur voor schimmels en bacteriën: naamgeving ........................................................ 7
1.5.2. Taxonomie .............................................................................................................................................. 8
1.5.3. Identificatie ............................................................................................................................................. 8
1.6. Geschiedenis van de microbiologie.................................................................................................................. 9
1.7. Bacteriën geïsoleerd door Koch:...................................................................................................................... 9
1. Bacillus anthracis: (poederbrief) ..................................................................................................................... 9
Besmetting ................................................................................................................................................... 9
Bacillus anthracis veroorzaakt ........................................................................................................................ 9
Preventie: ................................................................................................................................................... 10
Behandeling:............................................................................................................................................... 10
2. Vibrio cholerae:........................................................................................................................................... 10
Behandeling:............................................................................................................................................... 10
3. Mycobacterium tuberculosis........................................................................................................................ 10
Besmetting: ................................................................................................................................................ 10
Verspreiding in lichaam: .............................................................................................................................. 10
Preventie: ................................................................................................................................................... 10
Behandeling:............................................................................................................................................... 10
1.8. Belang van micro-organismen....................................................................................................................... 11
Negatieve rol .................................................................................................................................................. 11
Positieve rol.................................................................................................................................................... 11
Clostridia: anaëroob........................................................................................................................................ 11
H2. Mycologie .................................................................................................................................................... 12
2.1. Algemene kenmerken .................................................................................................................................. 12
De vier klassen:............................................................................................................................................... 12
Belang van mycologie...................................................................................................................................... 13
2.2. Cytologie of celleer bij fungi.......................................................................................................................... 13
Celwand ......................................................................................................................................................... 13
1
, Celmembraan................................................................................................................................................. 13
Cytoplasma .................................................................................................................................................... 13
Celorganellen ................................................................................................................................................. 13
2.3. Structuur – morfologie ................................................................................................................................. 13
Morfologie van gisten en schimmels: ............................................................................................................... 13
Dimorfisme .................................................................................................................................................... 14
2.4. Vermenigvuldiging bij fungi........................................................................................................................... 14
De ongeslachtelijke sporulatie ......................................................................................................................... 14
GISTEN ....................................................................................................................................................... 15
SCHIMMELS................................................................................................................................................ 15
De geslachtelijke sporulatie ............................................................................................................................. 17
GISTEN ....................................................................................................................................................... 17
SCHIMMELS................................................................................................................................................ 17
2.5 Pathogene fungi:........................................................................................................................................... 19
Soorten mycosen:........................................................................................................................................... 19
Mycotoxicosen: .............................................................................................................................................. 20
H3. Bacteriologie ................................................................................................................................................ 21
3.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 21
Algemene kenmerken: .................................................................................................................................... 21
Indeling (taxonomie) :................................................................................................................................. 21
Waarom is bacteriologie belangrijk? ................................................................................................................ 21
Labdiagnostiek:............................................................................................................................................... 22
3.2 Structuur – Morfologie: ................................................................................................................................. 22
Bacteriën kunnen ingedeeld worden op basis van hun vorm: ............................................................................ 22
3.3 Cytologie (bacteriologie)................................................................................................................................ 23
Algemene structuur ........................................................................................................................................ 23
Specifieke structuur: ....................................................................................................................................... 27
3.4 Voortplanting en groeicurve: ......................................................................................................................... 29
Voeding.......................................................................................................................................................... 29
Groeibehoeften: ............................................................................................................................................. 30
Deling en groeicurve: ...................................................................................................................................... 31
Het tellen van bacteriële cellen:....................................................................................................................... 33
3.5 Metabolisme:.......................................................................................................................................... 35
Glycolyse: ................................................................................................................................................... 35
3.6 Variaties en mutaties:.................................................................................................................................... 36
Mutaties:........................................................................................................................................................ 36
Variaties:........................................................................................................................................................ 36
3.7 Uitwisseling van genetische informatie: .................................................................................................... 36
Conjugatie ...................................................................................................................................................... 37
2
, Transformatie:................................................................................................................................................ 38
Transductie: ................................................................................................................................................... 38
Transpositie:................................................................................................................................................... 39
3.8 Genetic engineering:................................................................................................................................ 39
Bij bereiden van geneesmiddelen: ................................................................................................................... 39
4 Virologie:......................................................................................................................................................... 40
4.1 Inleiding:................................................................................................................................................. 40
Geschiedenis .................................................................................................................................................. 40
Wat is een virus .............................................................................................................................................. 40
4.2 Morfologie – Structuur:............................................................................................................................ 40
Morfologie: .................................................................................................................................................... 41
4.3 Nomenclatuur: ........................................................................................................................................ 43
4.4 Infectie: .................................................................................................................................................. 43
Bacteriofagen van het T-type:.......................................................................................................................... 43
Detectie en kwantificatie van fagen: ................................................................................................................ 44
Dierlijke virussen: ........................................................................................................................................... 44
Detectie van virale infecties bij de mens........................................................................................................... 45
Behandeling virale infecties ............................................................................................................................. 45
3
, H1. Inleiding
1.1. Definiëring microbiologie
Microbiologie = deel van de biologie dat micro-organismen bestudeert
Micro-organismen: - blote oog niet waarneembaar
- levende wezentjes van microscopische afmetingen
- vele samen: kolonie of smeer: wel waarneembaar
→ schimmels, lintwormen, spoelwormen
Opm.: soms opmerkelijke geur → bacteriële groei
In labo werken met a. aangekochte stam (ATCC-cultuur) =
b. geïsoleerde stam uit …waterstaal => ‘wild type’ stam
…voedselstaal
…klinische staal
Disciplines microbiologie
1. Klinische microbiologie: - pathogeen micro-organisme aantonen in patiënten staal
- gevoeligheid ervan t.o.v.. antimicrobiële middelen te bepalen
2. Milieumicrobiologie: - kwaliteit water controleren op aanwezigheid van m.o.
3. Voedingsmicrobiologie: - voedingswaarden testen op aanwezigheid m.o.
verantwoordelijk zijn voor infecties en voedselvergiftigingen
4. Microbiologie/biotechnologie: - werken met m.o. om genetisch te manipuleren of typeren
Soorten micro-organismen
1. Bacteriën → bacteriologie
2. Fungi (schimmels + gisten) → mycologie
3. Virussen → virologie
4. Parasieten (protozoa + metazoa) → parasitologie
1.2. Doelstellingen
1.3. Plaats van het micro-organisme in de natuur
1.3.1. Protista
= Afzonderlijke groep voor de micro-organismen: ééncellige of meercellige organismen, zonder
gedifferentieerde weefsels
- 3-rijkensysteem
- Basis is de cel en bevat
o DNA
o RNA
o Proteïnen
o Lipiden
1.3.2. Drie-rijkensysteem (algemeen)
1. Planten (plantae) 2. Dieren (animalia) 3. Protista
Afz.: virussen
4