Communicatieve ontwikkeling
Inhoud
Comm tussen mensen.....................................................................................................................................................4
Bouwstenen van communicatie tussen mensen?.......................................................................................................4
Onderliggende processen om informatie te verwerken?............................................................................................5
Auditieve ontwikkeling....................................................................................................................................................8
Prenatale fase en eerste levensjaren..........................................................................................................................8
Prenataal horen.......................................................................................................................................................8
Neonataal horen......................................................................................................................................................9
Niet-talige en vroeg-talige intentionele communicatie.........................................................................................12
Prelinguale periode.......................................................................................................................................................15
Ontwikkeling van de structuur & de functies van het spraakkanaal..........................................................................15
Anatomische structuren van een zuigeling................................................................................................................16
Feedback en Feedforward systeem van het spreken................................................................................................17
Wat in prelinguale periode........................................................................................................................................20
Huilen/schreien/luisteren (0-6w)..............................................................................................................................22
Vocaliseren (6w-4m)..................................................................................................................................................23
Vocaal spel (4-7m).....................................................................................................................................................24
Brabbelen (7/8-12m).................................................................................................................................................25
Besluit........................................................................................................................................................................ 26
Vroeglinguale periode...................................................................................................................................................27
Wat in vroeglinguale periode....................................................................................................................................27
Eénwoordfase en verdere woordenschatontwikkeling (1j-1j6m)..............................................................................28
Twee- en meerwoordzinnen, telegramstijlfas (1j6m-2j6m)......................................................................................30
Fonologische taalontwikkeling..................................................................................................................................31
Taal als spel............................................................................................................................................................... 31
Besluit........................................................................................................................................................................ 31
Fonetische ontwikkeling................................................................................................................................................32
Vroeglinguale periode (1;0 – 2;6)..............................................................................................................................32
Differentiatiefase (2;6 – 5;0)......................................................................................................................................32
Spraakverstaanbaarheid............................................................................................................................................33
Fonetische ontwikkeling............................................................................................................................................33
Spreektaalanalyse......................................................................................................................................................35
Fonologische ontwikkeling............................................................................................................................................36
Fonologie in de Vroeglinguale fase............................................................................................................................37
Fonemen................................................................................................................................................................37
1
, Foneemverwerving................................................................................................................................................38
Fonologische processen.........................................................................................................................................39
Syllabe- en woordvorming.....................................................................................................................................42
Differentiatiefase...........................................................................................................................................................44
Grote veranderingen.................................................................................................................................................44
Fragmenten van taalproductie..................................................................................................................................44
Fonologische ontwikkeling........................................................................................................................................44
Semantiek en woordenschat.....................................................................................................................................44
Kwantitatieve groei...............................................................................................................................................44
Kwalitatieve groei..................................................................................................................................................45
Idiomen en neologismen.......................................................................................................................................46
Nieuwe woordklassen...........................................................................................................................................46
Syntaxis...................................................................................................................................................................... 46
Zinslengte, woordvolgorde....................................................................................................................................47
Vraagzinnen...........................................................................................................................................................47
Ontkennende zinnen.............................................................................................................................................47
Samengestelde zinnen...........................................................................................................................................47
Morfologische ontwikkeling......................................................................................................................................47
Meervoud..............................................................................................................................................................48
Verkleinwoorden...................................................................................................................................................48
Werkwoorden: congruentie..................................................................................................................................48
Werkwoorden: tijdsgebruik...................................................................................................................................48
Taal als spel............................................................................................................................................................... 49
Bedmonoloog........................................................................................................................................................49
Taalspel overdag....................................................................................................................................................49
Pragmatische, communicatieve en metalinguïstische aspecten................................................................................49
Aarzelend spreken.....................................................................................................................................................50
Besluit........................................................................................................................................................................ 50
Meertaligheid................................................................................................................................................................51
Wat is tweetaligheid bij kinderen?............................................................................................................................51
Standaardtaal, dialect en taalvarianten.....................................................................................................................52
Simultane tweetaligheid............................................................................................................................................52
Verloop.................................................................................................................................................................. 52
Problemen.............................................................................................................................................................53
Successieve tweetaligheid.........................................................................................................................................53
Verloop.................................................................................................................................................................. 53
Problemen.............................................................................................................................................................54
Besluit........................................................................................................................................................................ 54
2
,Voltooiingsfase..............................................................................................................................................................54
Van taal naar taalcultuur...........................................................................................................................................54
Fonologische ontwikkeling........................................................................................................................................54
Semantiek en woordenschat.....................................................................................................................................55
Morfo-syntactische aspecten....................................................................................................................................55
Taalspel..................................................................................................................................................................... 56
Pragm., comm., metaling. Aspecten..........................................................................................................................56
Besluit: klaar voor geletterdheid...............................................................................................................................57
Vloeiendheid................................................................................................................................................................. 57
Classificatie Ambrose & Yairi: normale......................................................................................................................58
Classificatie Ambrose & Yairi: niet-normale..............................................................................................................58
Spraakvloeiendheid...................................................................................................................................................58
Onderliggende theorie..............................................................................................................................................59
Comm ontw (jong)volwassenen (na lagere schoollft)....................................................................................................60
Gehoor...................................................................................................................................................................... 60
Het leven in het wereld van gelui..........................................................................................................................60
Waarom luisteren we graag naar luide muziek? CAALM-model...........................................................................62
Gehoorscreening in Vlaanderen van jongeren......................................................................................................63
Stem.......................................................................................................................................................................... 63
Evolutie van kinderstem naar volwassen stem......................................................................................................68
Comm ontw tieners en volwassenen.............................................................................................................................70
De spraakontwikkeling gaat verder…........................................................................................................................70
Een verzorgde uitspraak = ?......................................................................................................................................70
Enkele definities........................................................................................................................................................70
Evolutie naar een ‘standaard’ Belgisch-Nederlands..................................................................................................70
Standaardtaal: huidige situatie..................................................................................................................................70
Evolutie naar tussentaal............................................................................................................................................71
Tussentaal................................................................................................................................................................. 71
Dialect....................................................................................................................................................................... 71
Taalcontinuüm Nederlands.......................................................................................................................................71
Tussentaal in Nederland en België............................................................................................................................71
Regionale articulatiebasis..........................................................................................................................................72
Assimilatie................................................................................................................................................................. 72
Limburgse articulatiebasis.........................................................................................................................................72
West- en Oost-Vlaamse articulatiebasis....................................................................................................................72
Antwerpse en Vlaams-Brabantse articulatiebasis.....................................................................................................72
Wist je dat…...............................................................................................................................................................73
Ouderen........................................................................................................................................................................ 73
3
, Gehoor bij ouderen...................................................................................................................................................73
Inleiding.................................................................................................................................................................73
Definitie................................................................................................................................................................. 73
Prevalentie (hoe vaak komt het voor?) – Homans et al 2017................................................................................74
Oorzaken: Multifactorieel......................................................................................................................................74
Gevolgen van onbehandelde presbyacusis............................................................................................................74
Associatie tussen gehoorverlies, cognitieve aandoeningen en dementie.............................................................75
Behandeling...........................................................................................................................................................75
Taal bij ouderen.........................................................................................................................................................75
Wist je dat…...........................................................................................................................................................75
Spraak bij ouderen....................................................................................................................................................76
Wist je dat …..........................................................................................................................................................76
Invloed veroudering op de stem............................................................................................................................76
Veranderingen in de ademhaling..........................................................................................................................76
Hormonale veranderingen.....................................................................................................................................76
Toonhoogteveranderingen....................................................................................................................................77
Veranderingen in de larynx...................................................................................................................................77
Comm tussen mensen
Bouwstenen van communicatie tussen mensen?
1) het probleem te situeren
4
Inhoud
Comm tussen mensen.....................................................................................................................................................4
Bouwstenen van communicatie tussen mensen?.......................................................................................................4
Onderliggende processen om informatie te verwerken?............................................................................................5
Auditieve ontwikkeling....................................................................................................................................................8
Prenatale fase en eerste levensjaren..........................................................................................................................8
Prenataal horen.......................................................................................................................................................8
Neonataal horen......................................................................................................................................................9
Niet-talige en vroeg-talige intentionele communicatie.........................................................................................12
Prelinguale periode.......................................................................................................................................................15
Ontwikkeling van de structuur & de functies van het spraakkanaal..........................................................................15
Anatomische structuren van een zuigeling................................................................................................................16
Feedback en Feedforward systeem van het spreken................................................................................................17
Wat in prelinguale periode........................................................................................................................................20
Huilen/schreien/luisteren (0-6w)..............................................................................................................................22
Vocaliseren (6w-4m)..................................................................................................................................................23
Vocaal spel (4-7m).....................................................................................................................................................24
Brabbelen (7/8-12m).................................................................................................................................................25
Besluit........................................................................................................................................................................ 26
Vroeglinguale periode...................................................................................................................................................27
Wat in vroeglinguale periode....................................................................................................................................27
Eénwoordfase en verdere woordenschatontwikkeling (1j-1j6m)..............................................................................28
Twee- en meerwoordzinnen, telegramstijlfas (1j6m-2j6m)......................................................................................30
Fonologische taalontwikkeling..................................................................................................................................31
Taal als spel............................................................................................................................................................... 31
Besluit........................................................................................................................................................................ 31
Fonetische ontwikkeling................................................................................................................................................32
Vroeglinguale periode (1;0 – 2;6)..............................................................................................................................32
Differentiatiefase (2;6 – 5;0)......................................................................................................................................32
Spraakverstaanbaarheid............................................................................................................................................33
Fonetische ontwikkeling............................................................................................................................................33
Spreektaalanalyse......................................................................................................................................................35
Fonologische ontwikkeling............................................................................................................................................36
Fonologie in de Vroeglinguale fase............................................................................................................................37
Fonemen................................................................................................................................................................37
1
, Foneemverwerving................................................................................................................................................38
Fonologische processen.........................................................................................................................................39
Syllabe- en woordvorming.....................................................................................................................................42
Differentiatiefase...........................................................................................................................................................44
Grote veranderingen.................................................................................................................................................44
Fragmenten van taalproductie..................................................................................................................................44
Fonologische ontwikkeling........................................................................................................................................44
Semantiek en woordenschat.....................................................................................................................................44
Kwantitatieve groei...............................................................................................................................................44
Kwalitatieve groei..................................................................................................................................................45
Idiomen en neologismen.......................................................................................................................................46
Nieuwe woordklassen...........................................................................................................................................46
Syntaxis...................................................................................................................................................................... 46
Zinslengte, woordvolgorde....................................................................................................................................47
Vraagzinnen...........................................................................................................................................................47
Ontkennende zinnen.............................................................................................................................................47
Samengestelde zinnen...........................................................................................................................................47
Morfologische ontwikkeling......................................................................................................................................47
Meervoud..............................................................................................................................................................48
Verkleinwoorden...................................................................................................................................................48
Werkwoorden: congruentie..................................................................................................................................48
Werkwoorden: tijdsgebruik...................................................................................................................................48
Taal als spel............................................................................................................................................................... 49
Bedmonoloog........................................................................................................................................................49
Taalspel overdag....................................................................................................................................................49
Pragmatische, communicatieve en metalinguïstische aspecten................................................................................49
Aarzelend spreken.....................................................................................................................................................50
Besluit........................................................................................................................................................................ 50
Meertaligheid................................................................................................................................................................51
Wat is tweetaligheid bij kinderen?............................................................................................................................51
Standaardtaal, dialect en taalvarianten.....................................................................................................................52
Simultane tweetaligheid............................................................................................................................................52
Verloop.................................................................................................................................................................. 52
Problemen.............................................................................................................................................................53
Successieve tweetaligheid.........................................................................................................................................53
Verloop.................................................................................................................................................................. 53
Problemen.............................................................................................................................................................54
Besluit........................................................................................................................................................................ 54
2
,Voltooiingsfase..............................................................................................................................................................54
Van taal naar taalcultuur...........................................................................................................................................54
Fonologische ontwikkeling........................................................................................................................................54
Semantiek en woordenschat.....................................................................................................................................55
Morfo-syntactische aspecten....................................................................................................................................55
Taalspel..................................................................................................................................................................... 56
Pragm., comm., metaling. Aspecten..........................................................................................................................56
Besluit: klaar voor geletterdheid...............................................................................................................................57
Vloeiendheid................................................................................................................................................................. 57
Classificatie Ambrose & Yairi: normale......................................................................................................................58
Classificatie Ambrose & Yairi: niet-normale..............................................................................................................58
Spraakvloeiendheid...................................................................................................................................................58
Onderliggende theorie..............................................................................................................................................59
Comm ontw (jong)volwassenen (na lagere schoollft)....................................................................................................60
Gehoor...................................................................................................................................................................... 60
Het leven in het wereld van gelui..........................................................................................................................60
Waarom luisteren we graag naar luide muziek? CAALM-model...........................................................................62
Gehoorscreening in Vlaanderen van jongeren......................................................................................................63
Stem.......................................................................................................................................................................... 63
Evolutie van kinderstem naar volwassen stem......................................................................................................68
Comm ontw tieners en volwassenen.............................................................................................................................70
De spraakontwikkeling gaat verder…........................................................................................................................70
Een verzorgde uitspraak = ?......................................................................................................................................70
Enkele definities........................................................................................................................................................70
Evolutie naar een ‘standaard’ Belgisch-Nederlands..................................................................................................70
Standaardtaal: huidige situatie..................................................................................................................................70
Evolutie naar tussentaal............................................................................................................................................71
Tussentaal................................................................................................................................................................. 71
Dialect....................................................................................................................................................................... 71
Taalcontinuüm Nederlands.......................................................................................................................................71
Tussentaal in Nederland en België............................................................................................................................71
Regionale articulatiebasis..........................................................................................................................................72
Assimilatie................................................................................................................................................................. 72
Limburgse articulatiebasis.........................................................................................................................................72
West- en Oost-Vlaamse articulatiebasis....................................................................................................................72
Antwerpse en Vlaams-Brabantse articulatiebasis.....................................................................................................72
Wist je dat…...............................................................................................................................................................73
Ouderen........................................................................................................................................................................ 73
3
, Gehoor bij ouderen...................................................................................................................................................73
Inleiding.................................................................................................................................................................73
Definitie................................................................................................................................................................. 73
Prevalentie (hoe vaak komt het voor?) – Homans et al 2017................................................................................74
Oorzaken: Multifactorieel......................................................................................................................................74
Gevolgen van onbehandelde presbyacusis............................................................................................................74
Associatie tussen gehoorverlies, cognitieve aandoeningen en dementie.............................................................75
Behandeling...........................................................................................................................................................75
Taal bij ouderen.........................................................................................................................................................75
Wist je dat…...........................................................................................................................................................75
Spraak bij ouderen....................................................................................................................................................76
Wist je dat …..........................................................................................................................................................76
Invloed veroudering op de stem............................................................................................................................76
Veranderingen in de ademhaling..........................................................................................................................76
Hormonale veranderingen.....................................................................................................................................76
Toonhoogteveranderingen....................................................................................................................................77
Veranderingen in de larynx...................................................................................................................................77
Comm tussen mensen
Bouwstenen van communicatie tussen mensen?
1) het probleem te situeren
4