Penologie
1.Gemeenschapsgerichte straffen GRS
1.Community Punishment
- Recommendation on the European Rules on community sanctions and measures
- Community sanctions and measures:
o Voorwaarden opgelegd aan, aantal dingen gedaan worden door mensen die verdacht zijn
of mensen die een aantal feiten hebben gepleegd
o Opgelegd door rechtelijke of administratieve autoriteit
o Hieronder valt ook de uitvoering van de gevangenisstraf buiten de gevangenis (vb. ET)
2.Over welke straffen gaat het dan in België?
- Voorkeur aan ‘community punishment’ in plaats van ‘sanctions and measures’ :
o Bestraffende karakter wordt anders te veel genegeerd
- Community punishment:
o Werkstraf
o Elektronisch toezicht
o Probatiestraf
o Voorwaarderlijke invrijheidsstelling
o Uitgevoerd in justitiehuis en centrum voor ET
3.Waarom voorkeur aan gemeenschapsgerichte straffen en
gevangenisstraf vermijden
1.Penologische argumentatie
- Negatieve effecten van gevangenisstraf:
o Stigmatisering, spiraal van uitsluiting en achterstelling, psychische en sociale schade aan
gedetineerde en zijn familie
o Weinig gewerkt aan probleemoplossing en herstel (vb. verlies werk, verlies partner,…)
o Vrijheidsberoving moet uitzondering blijven gevangenisstraf “ultimum remedium”
o Vrijheid als grondrecht: voorzichtig in afname ervan
- Effectiviteit gevangenisstraf wordt in vraag gesteld :
o Hoog recidivecijfer
o Vaak persoon neutraliseren, maar kijken naar andere manieren
2.!!!Systemische argumentatie
- Men pleit voor gevangenisstraf omdat systeem overbevraagd is
- GS is dure straf: Justitieplan Geens: gemiddeld €135/dag
- Overbevolkte gevangenissen
- GRS: minder investeren, minder begeleiding
3.Discours: maximaal gebruik maken van gemeenschapsgerichte
straffen
- ‘Alternatieven’ voor de gevangenis
- ‘Anders’ straffen
- Autonome straffen
1
,4.Veranderende visie, veranderende terminologie
1.Terminologie
- Alternatieven (voor de gevangenis):
o “Alternatief” GS wordt als eerste straf gezien
o Voordeur en achterdeur
o Niet-vrijheidsbenemende straf/maatregel/sanctie
o In de schaduw van de gevangenis
- Community (based) punishment/sanction/penalty/sentence/order/correction :
o ʻCommunity paybackʼ: herstel aan samenleving, vergelding (= iets gedaan, moet herstelt
worden)
o Gemeenschapsgerichte straf/sanctie/maatregel
- Offender supervision: daderbegeleiding
2.Van alternatieve maatregelen/sancties naar
gemeenschapsgerichte straffen
- GRS ontstaan als kritiek op korte GS
- ‘Klassieke’ straffen: vergelding – afschrikking
o Geldboete, uitstel, opschorting niet-begeleidende straffen
1.Eerste generatie ‘alternatieven’: probatievoorwaarden (vanaf 1960)
- Alternatieven voor gevangenis: resocialisering – rehabilitatie – reïntegratie
o Probatieassistent: “Support, assist, befriend” (ondersteunen, bijstaan, vriend zijn)
o Probatievoorwaarden verbonden met GS: te soft, te weinig bestraffingskracht en
geloofwaardigheid
o Minimale toepassing:
‘Gunstmaatregelen’, toemaatje bij een straf net widening
2.Tweede generatie: ‘intermediate sanctions’, ‘new generation’
- Straffen in de gemeenschap:
o Tussen gevangenis en probatie
o Justitiële begeleiding controle, contractnaleving
o Zwaardere risicopopulatie
o Autonome straffen: autonome werkstraf, ET, probatie
o Neorehabilitationisme what works?
o ‘Transformation of rehabilitation’
- Durnescu: Probatieassistent wordt een ‘homo technicus’ (= persoon ter controle van
voorwaarden):
o Toepassen gesofisticeerde programma’s professionalisering, ‘objectificatie’, ‘case
managers’
3.Derde generatie straffen
- Slachtoffer: herstelgerichte interventies/straffen
- Slachtoffer – dader bemiddeling = direct en indirect contact tussen slachtoffer en dader.
o Vrijwilligheid en vertrouwelijkheid als belangrijke principes
o Moderator = organiseert bemiddeling in Vlaanderen
2
, 5.Toepassing GRS in Vlaanderen en Brussel
1.Situatie in 2020
- 35 gevangenissen: 17.000-18.000 opsluitingen per jaar
- 14 justitiehuizen: +30.000 lopende dossiers, +27.000 nieuwe dossiers in 2020
o Waarvan groot deel autonome werkstraf en probatie
2.Beleid vandaag
- 2015: JH (= justitiehuis) en VCET (= Vlaams Centrum ET) naar Vlaanderen
o Ressorteren onder Vlaams minister van Justitie en Handhaving, Omgeving, Energie en
Toerisme Zuhal Demir
- Risicotaxatie = proberen risico’s in te schatten.
6.Aantal nieuwe mandaten justitiehuizen voor België 1999-
2007
- België: Franstalige en Nederlandstalige cijfers zijn samengelegd
- Sterke toename autonome probatiestraf, blijft laatste jaren stabiel
- Steeds meer ET wordt opgelegd, zonder justitieassistent verklaart afname
- Probatiestraf meer toegepast zonder verklaring
3
1.Gemeenschapsgerichte straffen GRS
1.Community Punishment
- Recommendation on the European Rules on community sanctions and measures
- Community sanctions and measures:
o Voorwaarden opgelegd aan, aantal dingen gedaan worden door mensen die verdacht zijn
of mensen die een aantal feiten hebben gepleegd
o Opgelegd door rechtelijke of administratieve autoriteit
o Hieronder valt ook de uitvoering van de gevangenisstraf buiten de gevangenis (vb. ET)
2.Over welke straffen gaat het dan in België?
- Voorkeur aan ‘community punishment’ in plaats van ‘sanctions and measures’ :
o Bestraffende karakter wordt anders te veel genegeerd
- Community punishment:
o Werkstraf
o Elektronisch toezicht
o Probatiestraf
o Voorwaarderlijke invrijheidsstelling
o Uitgevoerd in justitiehuis en centrum voor ET
3.Waarom voorkeur aan gemeenschapsgerichte straffen en
gevangenisstraf vermijden
1.Penologische argumentatie
- Negatieve effecten van gevangenisstraf:
o Stigmatisering, spiraal van uitsluiting en achterstelling, psychische en sociale schade aan
gedetineerde en zijn familie
o Weinig gewerkt aan probleemoplossing en herstel (vb. verlies werk, verlies partner,…)
o Vrijheidsberoving moet uitzondering blijven gevangenisstraf “ultimum remedium”
o Vrijheid als grondrecht: voorzichtig in afname ervan
- Effectiviteit gevangenisstraf wordt in vraag gesteld :
o Hoog recidivecijfer
o Vaak persoon neutraliseren, maar kijken naar andere manieren
2.!!!Systemische argumentatie
- Men pleit voor gevangenisstraf omdat systeem overbevraagd is
- GS is dure straf: Justitieplan Geens: gemiddeld €135/dag
- Overbevolkte gevangenissen
- GRS: minder investeren, minder begeleiding
3.Discours: maximaal gebruik maken van gemeenschapsgerichte
straffen
- ‘Alternatieven’ voor de gevangenis
- ‘Anders’ straffen
- Autonome straffen
1
,4.Veranderende visie, veranderende terminologie
1.Terminologie
- Alternatieven (voor de gevangenis):
o “Alternatief” GS wordt als eerste straf gezien
o Voordeur en achterdeur
o Niet-vrijheidsbenemende straf/maatregel/sanctie
o In de schaduw van de gevangenis
- Community (based) punishment/sanction/penalty/sentence/order/correction :
o ʻCommunity paybackʼ: herstel aan samenleving, vergelding (= iets gedaan, moet herstelt
worden)
o Gemeenschapsgerichte straf/sanctie/maatregel
- Offender supervision: daderbegeleiding
2.Van alternatieve maatregelen/sancties naar
gemeenschapsgerichte straffen
- GRS ontstaan als kritiek op korte GS
- ‘Klassieke’ straffen: vergelding – afschrikking
o Geldboete, uitstel, opschorting niet-begeleidende straffen
1.Eerste generatie ‘alternatieven’: probatievoorwaarden (vanaf 1960)
- Alternatieven voor gevangenis: resocialisering – rehabilitatie – reïntegratie
o Probatieassistent: “Support, assist, befriend” (ondersteunen, bijstaan, vriend zijn)
o Probatievoorwaarden verbonden met GS: te soft, te weinig bestraffingskracht en
geloofwaardigheid
o Minimale toepassing:
‘Gunstmaatregelen’, toemaatje bij een straf net widening
2.Tweede generatie: ‘intermediate sanctions’, ‘new generation’
- Straffen in de gemeenschap:
o Tussen gevangenis en probatie
o Justitiële begeleiding controle, contractnaleving
o Zwaardere risicopopulatie
o Autonome straffen: autonome werkstraf, ET, probatie
o Neorehabilitationisme what works?
o ‘Transformation of rehabilitation’
- Durnescu: Probatieassistent wordt een ‘homo technicus’ (= persoon ter controle van
voorwaarden):
o Toepassen gesofisticeerde programma’s professionalisering, ‘objectificatie’, ‘case
managers’
3.Derde generatie straffen
- Slachtoffer: herstelgerichte interventies/straffen
- Slachtoffer – dader bemiddeling = direct en indirect contact tussen slachtoffer en dader.
o Vrijwilligheid en vertrouwelijkheid als belangrijke principes
o Moderator = organiseert bemiddeling in Vlaanderen
2
, 5.Toepassing GRS in Vlaanderen en Brussel
1.Situatie in 2020
- 35 gevangenissen: 17.000-18.000 opsluitingen per jaar
- 14 justitiehuizen: +30.000 lopende dossiers, +27.000 nieuwe dossiers in 2020
o Waarvan groot deel autonome werkstraf en probatie
2.Beleid vandaag
- 2015: JH (= justitiehuis) en VCET (= Vlaams Centrum ET) naar Vlaanderen
o Ressorteren onder Vlaams minister van Justitie en Handhaving, Omgeving, Energie en
Toerisme Zuhal Demir
- Risicotaxatie = proberen risico’s in te schatten.
6.Aantal nieuwe mandaten justitiehuizen voor België 1999-
2007
- België: Franstalige en Nederlandstalige cijfers zijn samengelegd
- Sterke toename autonome probatiestraf, blijft laatste jaren stabiel
- Steeds meer ET wordt opgelegd, zonder justitieassistent verklaart afname
- Probatiestraf meer toegepast zonder verklaring
3
