SAMENVATTING BELEID
INHOUDSOPGAVE
Deel 1: De PO en het mesoniveau ........................................................................................................................... 4
HT 1: De PO en het opleidingsonderdeel beleid ..................................................................................................... 4
1.1. De PO en het olod beleid ......................................................................................................................... 4
1.2. De PO en beleid op mesoniveau .............................................................................................................. 4
1.3. De PO en beleid op macroniveau ............................................................................................................ 4
1.4. De PO en tendensen ................................................................................................................................ 5
1.5. Conclusie ................................................................................................................................................. 5
HT 2: De PO als deel van de organisatie ................................................................................................................. 6
2.1. Inleiding .................................................................................................................................................. 6
2.2. De voorziening als doelgerichte organisatie ........................................................................................... 6
2.3. De voorziening als organisatiestructuur ................................................................................................. 6
2.3.1. Organisatiestructuur & ondernemingsvorm ................................................................................... 6
2.3.2. De organisatiestructuur & het organigram ..................................................................................... 9
2.4. De voorziening als onderdeel van sectoren ........................................................................................... 11
2.4.1. Profit, non-profit & social profit .................................................................................................... 11
2.4.2. Private, publieke of semi-publieke sector...................................................................................... 11
HT3: De PO als kwaliteitsbewaker ........................................................................................................................ 12
3.1. inleiding ................................................................................................................................................ 12
3.2. Wat is kwaliteit? ................................................................................................................................... 12
3.3. Kwaliteit in het orthopedagogisch werkveld ......................................................................................... 12
3.3.1. Brede zin: erkenningsvoorwaarden ............................................................................................... 13
3.3.2. Enge zin: kwaliteitszorg................................................................................................................. 14
3.4. Kritieken & toekomst van kwaliteitsdenken.......................................................................................... 16
3.4.1. Kritieken ........................................................................................................................................ 16
3.4.2. Toekomst....................................................................................................................................... 17
HT4: De PO als werknemer ................................................................................................................................... 17
4.1. Inleiding ................................................................................................................................................ 17
4.2. Sociaal overleg in de welvaartstaat ...................................................................................................... 17
4.3. Sociaal overleg in de praktijk ................................................................................................................ 18
4.3.1. Werknemersorganisaties .............................................................................................................. 18
4.3.2. Werkgeversorganisaties (patronaat/de koepels).......................................................................... 19
4.4. Overlegorganen in sociaal overleg ........................................................................................................ 19
4.4.1. Ondernemingsraad (Ondernemings-cao)...................................................................................... 20
4.4.2. Paritair comité (sectorale cao) ...................................................................................................... 20
4.4.3. Vlaams intersectorale akkoorden (VIA)......................................................................................... 20
4.4.4. Nationale arbeidsraad (NAR) (intersectorale cao) ........................................................................ 21
4.5. Sociaal overleg en de cliënt ................................................................................................................... 21
1
,HT5: De PO en welzijn op het werk ...................................................................................................................... 21
5.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 21
5.2. Welzijn en psychosociale risico’s op het werk ....................................................................................... 21
5.3. Welzijn in het orthopedagogisch werkveld ........................................................................................... 23
5.4. Aanspreekpunten bij psychosociale risico’s .......................................................................................... 24
5.4.1. Preventieadviseur psychosociale aspecten (PAPS) ........................................................................ 24
5.4.2. Preventieadviseur-arbeidsarts ...................................................................................................... 25
5.4.3. Comité voor preventie en bescherming op het werk ..................................................................... 25
5.4.4. ICOBA ............................................................................................................................................ 26
Deel 2: De PO en het macroniveau ....................................................................................................................... 26
HT 1: De PO en het macroniveau .......................................................................................................................... 26
1.1. Het orthopedagogisch werkveld in de welvaartsstaat .......................................................................... 26
1.1.1. Sociale zekerheid ........................................................................................................................... 27
1.1.2. Sociale bijstand ............................................................................................................................. 27
1.1.3. Collectieve voorzieningen.............................................................................................................. 28
1.2. Afstemming over beleid op macroniveau ............................................................................................. 30
1.2.1. Actor: overheden ........................................................................................................................... 30
1.2.2. Actor: voorzieningen ..................................................................................................................... 32
1.2.3. Actor: Bevolking ............................................................................................................................ 33
1.2.4. Spanningsvelden ........................................................................................................................... 33
1.3. Belang van structureel denken voor PO ................................................................................................ 35
HT2: De PO als structureel werker ........................................................................................................................ 36
2.1. Structuurgericht kijken .......................................................................................................................... 36
2.1.1. Structurele problemen herkennen................................................................................................. 36
2.1.2. Kritische pedagogiek ..................................................................................................................... 37
2.1.3. Conclusie ....................................................................................................................................... 38
2.2. Structuurgericht werken ....................................................................................................................... 38
2.2.1. Structuurgericht werken & politisering ......................................................................................... 38
2.2.2. Strategieën .................................................................................................................................... 39
2.2.3. Opgelet voor paternalisme ........................................................................................................... 43
Deel 3: Tendensen ................................................................................................................................................. 43
HT 1: Sectoroverschrijdend werken + artikel ........................................................................................................ 43
1.1. Hervormingen onderweg: inspiratienota Vroeg & nabij ....................................................................... 43
1.2. Verkokering als argument voor hervormingen ..................................................................................... 43
1.3. Sectoroverschrijdend werken als oplossing........................................................................................... 43
1.4. 1GEZIN1PLAN (1G1P) (vakartikel) ........................................................................................................ 44
2.1. 1G1P: Wat is het idee? .......................................................................................................................... 44
2.2. 1G1P: Hoe werkt het in de praktijk? ..................................................................................................... 44
HT2: Economisering .............................................................................................................................................. 44
2.1. Economisering op macroniveau ............................................................................................................ 44
2.2.1. Bureaucratie.................................................................................................................................. 44
2.2.2. New public management (NPM) ................................................................................................... 45
2.2.3. New public governance ................................................................................................................. 46
2
, 2.3. Hybridisering van voorzieningen .......................................................................................................... 46
2.3.1. Commercialisering ........................................................................................................................ 47
2.3.2. Managerialisme ............................................................................................................................ 47
HT3: (Sociaal) Ondernemen .................................................................................................................................. 48
3.1. Ondernemen in het orthopedagogisch werkveld .................................................................................. 48
3.1.1. De PO als ondernemer .................................................................................................................. 48
3.1.2. De PO als ZZP’r .............................................................................................................................. 50
3.3. Sociaal ondernemen & sociaal ondernemerschap ................................................................................ 51
3.3.1. Blurred boundaries ........................................................................................................................ 51
3.3.2. Sociale ondernemingen ................................................................................................................. 51
3.3.3. Verwante begrippen...................................................................................................................... 53
3.3.4. Kansen & risico’s voor sociaal ondernemen .................................................................................. 53
HT4: Vraagsturing + vermaatschappelijking (deel 1) ............................................................................................ 54
4.1. Uitgangspunten persoonsvolgende financiering .................................................................................. 54
4.1.1. Vraagsturing ................................................................................................................................. 54
4.1.2. Vermaatschappelijking ................................................................................................................. 55
4.1.3. Sociaal ondernemerschap ............................................................................................................. 56
4.2. Persoonsvolgende financiering in praktijk ............................................................................................ 56
4.2.1. Persoonsvolgende financiering voor mleerderjarigen .................................................................. 56
4.2.2. Persoonsvolgende financiering voor minderjarigen ...................................................................... 58
4.2.3. Totaalbeeld ................................................................................................................................... 59
HT4: Vraagsturing + vermaatschappelijking (deel 2) ............................................................................................ 59
4.1. Perspectieven op persoonsvolgende financiëring ................................................................................. 59
4.1.1. Perspectieven van ouders en mantelzorgers ................................................................................. 59
4.1.2. Perspecieven van voorzieningen ................................................................................................... 60
1.3. Conclusie ............................................................................................................................................... 60
3
, SAMENVATTING BELEID
DEEL 1: DE PO EN HET MESONIVEAU
HT 1: DE PO EN HET OPLEIDINGSONDERDEEL BELEID
1.1. DE PO EN HET OLOD BELEID
= containerbegrip
à afspraken, procedures, regelgeving / verantwoordelijken: ‘het beleid moet daar iets aan doen’
Verwijst naar regelgeving & organisatiestructuren in voorzieningen op mesoniveau & naar (politieke)
beslissingen & regelgeving op macroniveau
Heeft impact op cliënt, PO & voorziening à belangrijk om inzicht te hebben in beleid & hoe dit tot stand komt
1.2. DE PO EN BELEID OP MESONIVEAU
Visie & organisatie van voorziening bepalend voor ‘Beleid’ van voorziening.
à PO bijdragen aan visie(ontwikkeling) & functioneren in organisatiestructuur van voorziening
Elke medewerker heeft rol/opdracht in organisatiestructuur van voorziening.
Meestal heeft voorziening 1/meerdere beleidsmedewerkers om beleid vorm te geven, op te volgen & bij te
sturen (vaak ook HR, werknemersafgevaardigde,… aanwezig)
! noodzakelijk om alle rollen & bevoegdheden in organisatie te kennen & te gebruiken wanneer nodig.
à PO hebben specifieke opdracht in sociale organisaties
Master: in staat om aan diagnostiek te doen à bachelor & graduaat niet
Bachelor: autonomer werken, meer verantwoordelijkheid nemen & leiderschap tonen ivgm met
graduaatstudent
Elke Vl opleiding bepaalt domeinspecifieke leerresultaten à specifieke competenties die student moet behalen
na volgen van opleiding op bepaald niveau & in bepaald domein.
Uit DLR’S van Vlaamse bachelor ortho valt op dat jobprofiel van PO ook beleidsgerelateerde opdrachten bevat
op mesoniveau:
- Preventief werken
- Knelpunten signaleren op organisatieniveau & beleidsniveau
- Functioneren & bijdrage leveren aan visie en beleid van organisatie
1.3. DE PO EN BELEID OP MACRONIVEAU
à verwijst naar politieke beslissingen en regelgeving door overheden en hun administraties die impact hebben
op de cliënt, hulpverlening en ruimere samenleving
Impact van beleidsbeslissingen op macro niveau kan positief of negatief uitvallen. Als impact van beleid op
macroniveau een negatief effect heeft op de leefsituatie van de cliënt dan is er vaak sprake van een structureel
probleem
Structureel probleem: is een probleem dat niet op te lossen valt in de begeleiding van de cliënt & zijn cliëntsysteem
op microniveau.
Oorzaak: ligt in beslissingen & regelgeving op macroniveau à daardoor komen verschillende cliënten in aanraking
met structureel probleem & zal het probleem zich herhalen bij meerdere cliënten ‘in hetzelfde schuitje’
(cliëntoverstijgend)
- Kan een schending van de sociale grondrechten/andere mensenrechten van cliënt veroorzaken
4
INHOUDSOPGAVE
Deel 1: De PO en het mesoniveau ........................................................................................................................... 4
HT 1: De PO en het opleidingsonderdeel beleid ..................................................................................................... 4
1.1. De PO en het olod beleid ......................................................................................................................... 4
1.2. De PO en beleid op mesoniveau .............................................................................................................. 4
1.3. De PO en beleid op macroniveau ............................................................................................................ 4
1.4. De PO en tendensen ................................................................................................................................ 5
1.5. Conclusie ................................................................................................................................................. 5
HT 2: De PO als deel van de organisatie ................................................................................................................. 6
2.1. Inleiding .................................................................................................................................................. 6
2.2. De voorziening als doelgerichte organisatie ........................................................................................... 6
2.3. De voorziening als organisatiestructuur ................................................................................................. 6
2.3.1. Organisatiestructuur & ondernemingsvorm ................................................................................... 6
2.3.2. De organisatiestructuur & het organigram ..................................................................................... 9
2.4. De voorziening als onderdeel van sectoren ........................................................................................... 11
2.4.1. Profit, non-profit & social profit .................................................................................................... 11
2.4.2. Private, publieke of semi-publieke sector...................................................................................... 11
HT3: De PO als kwaliteitsbewaker ........................................................................................................................ 12
3.1. inleiding ................................................................................................................................................ 12
3.2. Wat is kwaliteit? ................................................................................................................................... 12
3.3. Kwaliteit in het orthopedagogisch werkveld ......................................................................................... 12
3.3.1. Brede zin: erkenningsvoorwaarden ............................................................................................... 13
3.3.2. Enge zin: kwaliteitszorg................................................................................................................. 14
3.4. Kritieken & toekomst van kwaliteitsdenken.......................................................................................... 16
3.4.1. Kritieken ........................................................................................................................................ 16
3.4.2. Toekomst....................................................................................................................................... 17
HT4: De PO als werknemer ................................................................................................................................... 17
4.1. Inleiding ................................................................................................................................................ 17
4.2. Sociaal overleg in de welvaartstaat ...................................................................................................... 17
4.3. Sociaal overleg in de praktijk ................................................................................................................ 18
4.3.1. Werknemersorganisaties .............................................................................................................. 18
4.3.2. Werkgeversorganisaties (patronaat/de koepels).......................................................................... 19
4.4. Overlegorganen in sociaal overleg ........................................................................................................ 19
4.4.1. Ondernemingsraad (Ondernemings-cao)...................................................................................... 20
4.4.2. Paritair comité (sectorale cao) ...................................................................................................... 20
4.4.3. Vlaams intersectorale akkoorden (VIA)......................................................................................... 20
4.4.4. Nationale arbeidsraad (NAR) (intersectorale cao) ........................................................................ 21
4.5. Sociaal overleg en de cliënt ................................................................................................................... 21
1
,HT5: De PO en welzijn op het werk ...................................................................................................................... 21
5.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 21
5.2. Welzijn en psychosociale risico’s op het werk ....................................................................................... 21
5.3. Welzijn in het orthopedagogisch werkveld ........................................................................................... 23
5.4. Aanspreekpunten bij psychosociale risico’s .......................................................................................... 24
5.4.1. Preventieadviseur psychosociale aspecten (PAPS) ........................................................................ 24
5.4.2. Preventieadviseur-arbeidsarts ...................................................................................................... 25
5.4.3. Comité voor preventie en bescherming op het werk ..................................................................... 25
5.4.4. ICOBA ............................................................................................................................................ 26
Deel 2: De PO en het macroniveau ....................................................................................................................... 26
HT 1: De PO en het macroniveau .......................................................................................................................... 26
1.1. Het orthopedagogisch werkveld in de welvaartsstaat .......................................................................... 26
1.1.1. Sociale zekerheid ........................................................................................................................... 27
1.1.2. Sociale bijstand ............................................................................................................................. 27
1.1.3. Collectieve voorzieningen.............................................................................................................. 28
1.2. Afstemming over beleid op macroniveau ............................................................................................. 30
1.2.1. Actor: overheden ........................................................................................................................... 30
1.2.2. Actor: voorzieningen ..................................................................................................................... 32
1.2.3. Actor: Bevolking ............................................................................................................................ 33
1.2.4. Spanningsvelden ........................................................................................................................... 33
1.3. Belang van structureel denken voor PO ................................................................................................ 35
HT2: De PO als structureel werker ........................................................................................................................ 36
2.1. Structuurgericht kijken .......................................................................................................................... 36
2.1.1. Structurele problemen herkennen................................................................................................. 36
2.1.2. Kritische pedagogiek ..................................................................................................................... 37
2.1.3. Conclusie ....................................................................................................................................... 38
2.2. Structuurgericht werken ....................................................................................................................... 38
2.2.1. Structuurgericht werken & politisering ......................................................................................... 38
2.2.2. Strategieën .................................................................................................................................... 39
2.2.3. Opgelet voor paternalisme ........................................................................................................... 43
Deel 3: Tendensen ................................................................................................................................................. 43
HT 1: Sectoroverschrijdend werken + artikel ........................................................................................................ 43
1.1. Hervormingen onderweg: inspiratienota Vroeg & nabij ....................................................................... 43
1.2. Verkokering als argument voor hervormingen ..................................................................................... 43
1.3. Sectoroverschrijdend werken als oplossing........................................................................................... 43
1.4. 1GEZIN1PLAN (1G1P) (vakartikel) ........................................................................................................ 44
2.1. 1G1P: Wat is het idee? .......................................................................................................................... 44
2.2. 1G1P: Hoe werkt het in de praktijk? ..................................................................................................... 44
HT2: Economisering .............................................................................................................................................. 44
2.1. Economisering op macroniveau ............................................................................................................ 44
2.2.1. Bureaucratie.................................................................................................................................. 44
2.2.2. New public management (NPM) ................................................................................................... 45
2.2.3. New public governance ................................................................................................................. 46
2
, 2.3. Hybridisering van voorzieningen .......................................................................................................... 46
2.3.1. Commercialisering ........................................................................................................................ 47
2.3.2. Managerialisme ............................................................................................................................ 47
HT3: (Sociaal) Ondernemen .................................................................................................................................. 48
3.1. Ondernemen in het orthopedagogisch werkveld .................................................................................. 48
3.1.1. De PO als ondernemer .................................................................................................................. 48
3.1.2. De PO als ZZP’r .............................................................................................................................. 50
3.3. Sociaal ondernemen & sociaal ondernemerschap ................................................................................ 51
3.3.1. Blurred boundaries ........................................................................................................................ 51
3.3.2. Sociale ondernemingen ................................................................................................................. 51
3.3.3. Verwante begrippen...................................................................................................................... 53
3.3.4. Kansen & risico’s voor sociaal ondernemen .................................................................................. 53
HT4: Vraagsturing + vermaatschappelijking (deel 1) ............................................................................................ 54
4.1. Uitgangspunten persoonsvolgende financiering .................................................................................. 54
4.1.1. Vraagsturing ................................................................................................................................. 54
4.1.2. Vermaatschappelijking ................................................................................................................. 55
4.1.3. Sociaal ondernemerschap ............................................................................................................. 56
4.2. Persoonsvolgende financiering in praktijk ............................................................................................ 56
4.2.1. Persoonsvolgende financiering voor mleerderjarigen .................................................................. 56
4.2.2. Persoonsvolgende financiering voor minderjarigen ...................................................................... 58
4.2.3. Totaalbeeld ................................................................................................................................... 59
HT4: Vraagsturing + vermaatschappelijking (deel 2) ............................................................................................ 59
4.1. Perspectieven op persoonsvolgende financiëring ................................................................................. 59
4.1.1. Perspectieven van ouders en mantelzorgers ................................................................................. 59
4.1.2. Perspecieven van voorzieningen ................................................................................................... 60
1.3. Conclusie ............................................................................................................................................... 60
3
, SAMENVATTING BELEID
DEEL 1: DE PO EN HET MESONIVEAU
HT 1: DE PO EN HET OPLEIDINGSONDERDEEL BELEID
1.1. DE PO EN HET OLOD BELEID
= containerbegrip
à afspraken, procedures, regelgeving / verantwoordelijken: ‘het beleid moet daar iets aan doen’
Verwijst naar regelgeving & organisatiestructuren in voorzieningen op mesoniveau & naar (politieke)
beslissingen & regelgeving op macroniveau
Heeft impact op cliënt, PO & voorziening à belangrijk om inzicht te hebben in beleid & hoe dit tot stand komt
1.2. DE PO EN BELEID OP MESONIVEAU
Visie & organisatie van voorziening bepalend voor ‘Beleid’ van voorziening.
à PO bijdragen aan visie(ontwikkeling) & functioneren in organisatiestructuur van voorziening
Elke medewerker heeft rol/opdracht in organisatiestructuur van voorziening.
Meestal heeft voorziening 1/meerdere beleidsmedewerkers om beleid vorm te geven, op te volgen & bij te
sturen (vaak ook HR, werknemersafgevaardigde,… aanwezig)
! noodzakelijk om alle rollen & bevoegdheden in organisatie te kennen & te gebruiken wanneer nodig.
à PO hebben specifieke opdracht in sociale organisaties
Master: in staat om aan diagnostiek te doen à bachelor & graduaat niet
Bachelor: autonomer werken, meer verantwoordelijkheid nemen & leiderschap tonen ivgm met
graduaatstudent
Elke Vl opleiding bepaalt domeinspecifieke leerresultaten à specifieke competenties die student moet behalen
na volgen van opleiding op bepaald niveau & in bepaald domein.
Uit DLR’S van Vlaamse bachelor ortho valt op dat jobprofiel van PO ook beleidsgerelateerde opdrachten bevat
op mesoniveau:
- Preventief werken
- Knelpunten signaleren op organisatieniveau & beleidsniveau
- Functioneren & bijdrage leveren aan visie en beleid van organisatie
1.3. DE PO EN BELEID OP MACRONIVEAU
à verwijst naar politieke beslissingen en regelgeving door overheden en hun administraties die impact hebben
op de cliënt, hulpverlening en ruimere samenleving
Impact van beleidsbeslissingen op macro niveau kan positief of negatief uitvallen. Als impact van beleid op
macroniveau een negatief effect heeft op de leefsituatie van de cliënt dan is er vaak sprake van een structureel
probleem
Structureel probleem: is een probleem dat niet op te lossen valt in de begeleiding van de cliënt & zijn cliëntsysteem
op microniveau.
Oorzaak: ligt in beslissingen & regelgeving op macroniveau à daardoor komen verschillende cliënten in aanraking
met structureel probleem & zal het probleem zich herhalen bij meerdere cliënten ‘in hetzelfde schuitje’
(cliëntoverstijgend)
- Kan een schending van de sociale grondrechten/andere mensenrechten van cliënt veroorzaken
4
