Wetgeving en financiering van
zorgvoorzieningen
1 Algemene principes ............................................................................................................. 1
1.1 Programmatie .................................................................................................................................... 1
1.2 Erkenningsnormen ............................................................................................................................ 2
1.2.1 De beheerstructuur van ziekenhuizen....................................................................................... 3
1.2.2 Structurering medisch departement in ziekenhuizen ............................................................... 6
1.2.3 Locoregionale netwerken .......................................................................................................... 7
1.3 Financiering ....................................................................................................................................... 9
2 Ziekenhuisfinanciering: Budget Financiële Middelen ............................................................ 9
2.1 Inleiding ............................................................................................................................................. 9
2.1.1 Bevoegdheden van verschillende overheden (EX!) ................................................................... 9
2.1.2 Bronnen van Toelage ............................................................................................................... 10
2.1.3 Onderdelen van het BFM ........................................................................................................ 10
2.1.4 Uitbetaling van het BFM .......................................................................................................... 11
2.2 Onderdeel A1: Investeringen........................................................................................................... 11
2.3 Onderdeel B1: Gemeenschappelijke diensten (hotelfunctie) ......................................................... 11
2.3.1 Onderdeel B1: buiten systeem ................................................................................................ 11
2.3.2 Onderdeel B1: binnen systeem ............................................................................................... 11
2.4 Onderdeel B2: Klinische diensten.................................................................................................... 12
2.4.1 Onderdeel B2: principe voor ‘buiten systeem’ ........................................................................ 12
2.4.2 Onderdeel B2: principe voor acute ziekenhuizen "binnen systeem" ...................................... 12
2.4.3 Onderdeel B2: basisfinanciering (EX!) ..................................................................................... 13
2.4.4 Onderdeel B2: verantwoorde bedden – voorbeeld (ex) ......................................................... 13
2.4.5 Onderdeel B2: operatiekwartier (ex)....................................................................................... 14
3 Vergoedingswijzen van zorgverleners ................................................................................ 14
3.1 Vergoeding in relatie zorgverlener – patiënt .................................................................................. 14
3.2 Driehoeksrelatie patiënt – zorgverstrekker – ziekteverzekering .................................................... 16
3.2.1 Akkoorden tussen ziekteverzekeraars en zorgverstrekkers .................................................... 16
3.2.2 Informatieverplichting ............................................................................................................. 17
3.2.3 Nomenclatuur .......................................................................................................................... 18
3.2.4 Wijziging fee-for-service systeem............................................................................................ 19
3.3 Vergoeding in de relatie tussen de zorgverlener en zorginstelling ................................................. 19
3.3.1 Centrale inning ........................................................................................................................ 19
3.3.2 Vergoeding ziekenhuisartsen .................................................................................................. 19
4 Het geneesmiddelenbudget ............................................................................................... 21
, 4.1 Evolutie van de geneesmiddelenuitgaven....................................................................................... 21
4.1.1 Geneesmiddel van commercialisatie tot terugbetaling .......................................................... 21
4.1.2 Geneesmiddelen uitgaven ....................................................................................................... 22
4.2 Principes van de geneesmiddelenfacturatie in ziekenhuizen ......................................................... 23
4.2.1 Wat moet je weten over geneesmiddelen (ex) ....................................................................... 23
4.2.2 Werkingsmiddelen van de ziekenhuisapotheek ...................................................................... 24
4.3 Aankoop van geneesmiddelen ........................................................................................................ 25
4.4 Anno 2022 ....................................................................................................................................... 25
4.4.1 Gevolgen/knelpunten geneesmiddelfinanciering (bredere kader) ......................................... 26
4.5 Acties ............................................................................................................................................... 26
4.6 Toekomst ......................................................................................................................................... 26
5 Privacy en gegevensbescherming....................................................................................... 27
5.1 De 'algemene verordening gegevensbescherming' (GDPR) ............................................................ 27
5.2 Algemene beginselen (art. 5) .......................................................................................................... 28
5.3 De gevoelige gegevens .................................................................................................................... 29
5.4 Gegevens betreffende gezondheid ................................................................................................. 29
5.5 Toestemming ................................................................................................................................... 29
5.6 Rechten van patiënten .................................................................................................................... 30
5.7 Verplichtingen van instellingen ....................................................................................................... 30
6 Impact Europese wetgeving op zorgvoorzieningen ............................................................. 31
6.1 Invloed Raad van Europa ................................................................................................................. 31
6.2 Impact Europese Unie ..................................................................................................................... 32
6.2.1 Toch impact van Europees recht en beleid op diverse domeinen .......................................... 32
6.2.2 Instrumenten van Europees recht (soorten normeringen) ..................................................... 32
6.3 Kort overzicht van enkele domeinen met belangrijke impact ........................................................ 33
6.3.1 Rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg ....................................... 33
6.3.2 Erkenning beroepskwalificaties ............................................................................................... 34
6.3.3 Experimenten en geneesmiddelenonderzoek......................................................................... 34
6.3.4 Medische hulpmiddelen .......................................................................................................... 34
6.3.5 Wet Menselijk Lichaamsmateriaal .......................................................................................... 34
6.3.6 Privacybescherming en e-health ............................................................................................. 34
6.3.7 Mogelijke toepassing van regels inzake mededinging ............................................................ 34
6.3.8 Toepassing van wetgeving overheidsopdrachten (WOO) ....................................................... 36
7 Financiering en organisatie van ouderenzorgvoorzieningen ............................................... 37
7.1 Macrobudget ouderenzorg ............................................................................................................. 37
7.2 Juridisch kader ................................................................................................................................. 37
7.3 Ouderenzorg en financiering ........................................................................................................... 38
7.3.1 Situering................................................................................................................................... 38
7.3.2 Basistegemoetkoming zorg (BTZ) ............................................................................................ 39
, 7.3.3 Basistegemoetkoming zorg (BTZ) - Covid-maatregelen .......................................................... 41
7.4 Oriënterend kortverblijf .................................................................................................................. 41
7.5 IFIC ................................................................................................................................................... 42
7.6 Financiering eindeloopbaan ............................................................................................................ 42
7.7 Inkomsten uit dagprijs ..................................................................................................................... 43
7.8 Inkomsten uit dagprijs supplementen............................................................................................. 43
7.9 Investeringssubsidie ........................................................................................................................ 43
8 Financiering en organisatie van transmurale zorg .............................................................. 44
8.1 Financiering sector preventie .......................................................................................................... 45
8.2 Financiering sector eerste lijn ......................................................................................................... 45
8.2.1 Overgangssituatie .................................................................................................................... 45
8.2.2 Transitie hervorming eerste lijn .............................................................................................. 46
8.2.3 Structuur van de Eerste lijn (essentie van de hervorming) ..................................................... 47
8.3 Lokaal Sociaal Beleid (LSB)............................................................................................................... 50
8.4 Geïntegreerd breed onthaal (GBO) ................................................................................................. 51
8.5 Financiering sector kind en gezin .................................................................................................... 51
8.6 Groeipakket ..................................................................................................................................... 52
8.7 Financiering sector dienstencheques .............................................................................................. 52
8.8 Financiering sector gezinszorg en aanvullende thuiszorg ............................................................... 52
8.9 Financiering geestelijke gezondheidszorg ....................................................................................... 53
8.10 Vlaams Sociale Bescherming (VSB) .................................................................................................. 54
8.10.1 Tegemoetkomingen VSB ......................................................................................................... 55
8.11 Financiering Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH).................................. 56
8.11.1 Rechtstreeks toegankelijk hulp (RTH)...................................................................................... 56
8.11.2 Niet rechtstreeks toegankelijke hulp....................................................................................... 56
8.11.3 Gemeenschappelijk plan voor chronische zieken ................................................................... 57
8.12 COVID-19 ......................................................................................................................................... 58
9 Wetgeving en financiering als incentives voor verandering ................................................ 60
9.1 Het RIZIV in zijn bestuurlijk ECO-systeem ....................................................................................... 60
9.2 De beleidsagenda en zijn context .................................................................................................... 63
10 Examenvragen................................................................................................................... 65
,
, 1 Algemene principes
- 63 algemene ziekenhuizen erkend in Vlaanderen. Deze zijn mooi verspreid, maar in bepaalde regio’s is
er een grote concentratie van ziekenhuizen (vb Antwerpen en Gent)
- 34 psychiatrische ziekenhuizen erkend in Vlaanderen. Oost-Vlaanderen is de wereldhouder van
concentratie psychiatrische bedden
Uitgangspunt = vrij initiatief iedereen kan een zorgvoorziening oprichten en het zorgaanbod kiezen,
MAAR er zijn factoren vanuit de overheid die dat gaan beperken
- Eerste ziekenhuizen opgericht in 12de eeuw (bv. St-Jan in Brugge, Elisabeth in Antwerpen)
- Vóór 1963: wetgeving op ziekenhuizen beperkt vooral wetgeving mbt openbare orde (bv: hygiëne,
infectiepreventie... maatregelen die ook op andere instellingen dan zh’en van toepassing waren)
- 1963: overheid beslist om ziekenhuizen te reguleren via specifieke wetgeving ipv via
verzekeringswetgeving (eerste ook in 1963)
o Veel financiële druk op het systeem overheid wou een financiële injectie geven, maar als
tegenprestatie wou de overheid meer te zeggen hebben in het bestuur van de ziekenhuizen en op
wetgevingsvlak directer ingrijpen op het functioneren
o Er was toen een basis sociale zekerheid waar artsenprestaties en andere prestaties mee werden
vergoed (verzekeringswetgeving), maar men heeft gekozen voor die financiële injectie via
belastingmiddelen te doen en buiten de sociale zekerheidsmechanismen te houden
- Vier doelstellingen eerste ziekenhuiswet:
1) (financiële) toegankelijkheid ziekenhuiszorg garanderen voor alle inwoners
2) Kwaliteit garanderen via normen en erkenningsvoorwaarden
3) Financiële leefbaarheid garanderen
4) Planning (niet beperkend: indicatief) vroegere woord voor ‘programmatie’
▪ Om optimaal ziekenhuis te hebben moeten we op verschillende plaatsen ziekenhuizen
hebben, dit werd gepland met een aantal richtlijnen, maar die waren eerder richtinggevend
en indicatief, niet verplicht (ze konden dus ook zh openen op plaats buiten die planning)
- Het uitgangspunt ‘vrij initiatief’ is in 1963 voor de eerste keer beperkt door de overheid via een aantal
instrumenten: programmatie, erkenningsnormen en financiering
o Deze instrumenten bestaan tot op vandaag nog, het zijn complementaire instrumenten en hebben
een impact op de keuzevrijheid van initiatiefnemers om ziekenhuizen in te richten en uit te baten
1.1 Programmatie
Programmatie = rekenkundige regels obv een aantal elementen (o.a. bevolkingscijfers, leeftijd, morbiditeit
(ziektelast) en geografische spreiding van bestaande entiteiten)
- Vanaf 1973 is er een verplichte programmatie ingevoerd het passen binnen programmatie was
noodzakelijk om een erkenning te krijgen
- Overzicht aanbod ziekenhuizen en GGZ (dia 17) : aantal bedden = belangrijk element bij programmatie!
o Basisregel: de programmatie eenheden (geprogrammeerde bedden) moeten altijd hoger of gelijk
zijn dan het aantal erkende eenheden (erkende bedden)
o Tabel: Vlaanderen 29577 erkende bedden lager dan programmatie eenheden: 36566 bedden
o Programmatiecriteria is op niveau van kenletters vastgesteld (niet op niveau van type voorziening)
- Lokale verschillen (algemene ZH: per inplantingspool), historisch gegroeid (dia 18)
o IP = inplantingspool: Vlaanderen is ingedeeld in 38 inplantingspolen (Antwerpen, Brasschaat…).
o ERK = aantal erkende bedden (bv: erk CD = chirurgische en diagnostische bedden zijn er het meest
van, E-bedden = pediatrie…)
o tp CD = theoretische programmatie van CD bedden
o itp CD = invulling theoretische programmatie verschil tussen ERK en tp
o Wat valt op? basisprincipe (erkende bedden < programmatie) is hier niet altijd het geval
▪ Bv: Aalst = 678 erkende bedden en 462 theoretische geprogrammeerde bedden, maar in Asse
102 erkende bedden en 452 theoretische geprogrammeerde bedden zijn
1
zorgvoorzieningen
1 Algemene principes ............................................................................................................. 1
1.1 Programmatie .................................................................................................................................... 1
1.2 Erkenningsnormen ............................................................................................................................ 2
1.2.1 De beheerstructuur van ziekenhuizen....................................................................................... 3
1.2.2 Structurering medisch departement in ziekenhuizen ............................................................... 6
1.2.3 Locoregionale netwerken .......................................................................................................... 7
1.3 Financiering ....................................................................................................................................... 9
2 Ziekenhuisfinanciering: Budget Financiële Middelen ............................................................ 9
2.1 Inleiding ............................................................................................................................................. 9
2.1.1 Bevoegdheden van verschillende overheden (EX!) ................................................................... 9
2.1.2 Bronnen van Toelage ............................................................................................................... 10
2.1.3 Onderdelen van het BFM ........................................................................................................ 10
2.1.4 Uitbetaling van het BFM .......................................................................................................... 11
2.2 Onderdeel A1: Investeringen........................................................................................................... 11
2.3 Onderdeel B1: Gemeenschappelijke diensten (hotelfunctie) ......................................................... 11
2.3.1 Onderdeel B1: buiten systeem ................................................................................................ 11
2.3.2 Onderdeel B1: binnen systeem ............................................................................................... 11
2.4 Onderdeel B2: Klinische diensten.................................................................................................... 12
2.4.1 Onderdeel B2: principe voor ‘buiten systeem’ ........................................................................ 12
2.4.2 Onderdeel B2: principe voor acute ziekenhuizen "binnen systeem" ...................................... 12
2.4.3 Onderdeel B2: basisfinanciering (EX!) ..................................................................................... 13
2.4.4 Onderdeel B2: verantwoorde bedden – voorbeeld (ex) ......................................................... 13
2.4.5 Onderdeel B2: operatiekwartier (ex)....................................................................................... 14
3 Vergoedingswijzen van zorgverleners ................................................................................ 14
3.1 Vergoeding in relatie zorgverlener – patiënt .................................................................................. 14
3.2 Driehoeksrelatie patiënt – zorgverstrekker – ziekteverzekering .................................................... 16
3.2.1 Akkoorden tussen ziekteverzekeraars en zorgverstrekkers .................................................... 16
3.2.2 Informatieverplichting ............................................................................................................. 17
3.2.3 Nomenclatuur .......................................................................................................................... 18
3.2.4 Wijziging fee-for-service systeem............................................................................................ 19
3.3 Vergoeding in de relatie tussen de zorgverlener en zorginstelling ................................................. 19
3.3.1 Centrale inning ........................................................................................................................ 19
3.3.2 Vergoeding ziekenhuisartsen .................................................................................................. 19
4 Het geneesmiddelenbudget ............................................................................................... 21
, 4.1 Evolutie van de geneesmiddelenuitgaven....................................................................................... 21
4.1.1 Geneesmiddel van commercialisatie tot terugbetaling .......................................................... 21
4.1.2 Geneesmiddelen uitgaven ....................................................................................................... 22
4.2 Principes van de geneesmiddelenfacturatie in ziekenhuizen ......................................................... 23
4.2.1 Wat moet je weten over geneesmiddelen (ex) ....................................................................... 23
4.2.2 Werkingsmiddelen van de ziekenhuisapotheek ...................................................................... 24
4.3 Aankoop van geneesmiddelen ........................................................................................................ 25
4.4 Anno 2022 ....................................................................................................................................... 25
4.4.1 Gevolgen/knelpunten geneesmiddelfinanciering (bredere kader) ......................................... 26
4.5 Acties ............................................................................................................................................... 26
4.6 Toekomst ......................................................................................................................................... 26
5 Privacy en gegevensbescherming....................................................................................... 27
5.1 De 'algemene verordening gegevensbescherming' (GDPR) ............................................................ 27
5.2 Algemene beginselen (art. 5) .......................................................................................................... 28
5.3 De gevoelige gegevens .................................................................................................................... 29
5.4 Gegevens betreffende gezondheid ................................................................................................. 29
5.5 Toestemming ................................................................................................................................... 29
5.6 Rechten van patiënten .................................................................................................................... 30
5.7 Verplichtingen van instellingen ....................................................................................................... 30
6 Impact Europese wetgeving op zorgvoorzieningen ............................................................. 31
6.1 Invloed Raad van Europa ................................................................................................................. 31
6.2 Impact Europese Unie ..................................................................................................................... 32
6.2.1 Toch impact van Europees recht en beleid op diverse domeinen .......................................... 32
6.2.2 Instrumenten van Europees recht (soorten normeringen) ..................................................... 32
6.3 Kort overzicht van enkele domeinen met belangrijke impact ........................................................ 33
6.3.1 Rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg ....................................... 33
6.3.2 Erkenning beroepskwalificaties ............................................................................................... 34
6.3.3 Experimenten en geneesmiddelenonderzoek......................................................................... 34
6.3.4 Medische hulpmiddelen .......................................................................................................... 34
6.3.5 Wet Menselijk Lichaamsmateriaal .......................................................................................... 34
6.3.6 Privacybescherming en e-health ............................................................................................. 34
6.3.7 Mogelijke toepassing van regels inzake mededinging ............................................................ 34
6.3.8 Toepassing van wetgeving overheidsopdrachten (WOO) ....................................................... 36
7 Financiering en organisatie van ouderenzorgvoorzieningen ............................................... 37
7.1 Macrobudget ouderenzorg ............................................................................................................. 37
7.2 Juridisch kader ................................................................................................................................. 37
7.3 Ouderenzorg en financiering ........................................................................................................... 38
7.3.1 Situering................................................................................................................................... 38
7.3.2 Basistegemoetkoming zorg (BTZ) ............................................................................................ 39
, 7.3.3 Basistegemoetkoming zorg (BTZ) - Covid-maatregelen .......................................................... 41
7.4 Oriënterend kortverblijf .................................................................................................................. 41
7.5 IFIC ................................................................................................................................................... 42
7.6 Financiering eindeloopbaan ............................................................................................................ 42
7.7 Inkomsten uit dagprijs ..................................................................................................................... 43
7.8 Inkomsten uit dagprijs supplementen............................................................................................. 43
7.9 Investeringssubsidie ........................................................................................................................ 43
8 Financiering en organisatie van transmurale zorg .............................................................. 44
8.1 Financiering sector preventie .......................................................................................................... 45
8.2 Financiering sector eerste lijn ......................................................................................................... 45
8.2.1 Overgangssituatie .................................................................................................................... 45
8.2.2 Transitie hervorming eerste lijn .............................................................................................. 46
8.2.3 Structuur van de Eerste lijn (essentie van de hervorming) ..................................................... 47
8.3 Lokaal Sociaal Beleid (LSB)............................................................................................................... 50
8.4 Geïntegreerd breed onthaal (GBO) ................................................................................................. 51
8.5 Financiering sector kind en gezin .................................................................................................... 51
8.6 Groeipakket ..................................................................................................................................... 52
8.7 Financiering sector dienstencheques .............................................................................................. 52
8.8 Financiering sector gezinszorg en aanvullende thuiszorg ............................................................... 52
8.9 Financiering geestelijke gezondheidszorg ....................................................................................... 53
8.10 Vlaams Sociale Bescherming (VSB) .................................................................................................. 54
8.10.1 Tegemoetkomingen VSB ......................................................................................................... 55
8.11 Financiering Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH).................................. 56
8.11.1 Rechtstreeks toegankelijk hulp (RTH)...................................................................................... 56
8.11.2 Niet rechtstreeks toegankelijke hulp....................................................................................... 56
8.11.3 Gemeenschappelijk plan voor chronische zieken ................................................................... 57
8.12 COVID-19 ......................................................................................................................................... 58
9 Wetgeving en financiering als incentives voor verandering ................................................ 60
9.1 Het RIZIV in zijn bestuurlijk ECO-systeem ....................................................................................... 60
9.2 De beleidsagenda en zijn context .................................................................................................... 63
10 Examenvragen................................................................................................................... 65
,
, 1 Algemene principes
- 63 algemene ziekenhuizen erkend in Vlaanderen. Deze zijn mooi verspreid, maar in bepaalde regio’s is
er een grote concentratie van ziekenhuizen (vb Antwerpen en Gent)
- 34 psychiatrische ziekenhuizen erkend in Vlaanderen. Oost-Vlaanderen is de wereldhouder van
concentratie psychiatrische bedden
Uitgangspunt = vrij initiatief iedereen kan een zorgvoorziening oprichten en het zorgaanbod kiezen,
MAAR er zijn factoren vanuit de overheid die dat gaan beperken
- Eerste ziekenhuizen opgericht in 12de eeuw (bv. St-Jan in Brugge, Elisabeth in Antwerpen)
- Vóór 1963: wetgeving op ziekenhuizen beperkt vooral wetgeving mbt openbare orde (bv: hygiëne,
infectiepreventie... maatregelen die ook op andere instellingen dan zh’en van toepassing waren)
- 1963: overheid beslist om ziekenhuizen te reguleren via specifieke wetgeving ipv via
verzekeringswetgeving (eerste ook in 1963)
o Veel financiële druk op het systeem overheid wou een financiële injectie geven, maar als
tegenprestatie wou de overheid meer te zeggen hebben in het bestuur van de ziekenhuizen en op
wetgevingsvlak directer ingrijpen op het functioneren
o Er was toen een basis sociale zekerheid waar artsenprestaties en andere prestaties mee werden
vergoed (verzekeringswetgeving), maar men heeft gekozen voor die financiële injectie via
belastingmiddelen te doen en buiten de sociale zekerheidsmechanismen te houden
- Vier doelstellingen eerste ziekenhuiswet:
1) (financiële) toegankelijkheid ziekenhuiszorg garanderen voor alle inwoners
2) Kwaliteit garanderen via normen en erkenningsvoorwaarden
3) Financiële leefbaarheid garanderen
4) Planning (niet beperkend: indicatief) vroegere woord voor ‘programmatie’
▪ Om optimaal ziekenhuis te hebben moeten we op verschillende plaatsen ziekenhuizen
hebben, dit werd gepland met een aantal richtlijnen, maar die waren eerder richtinggevend
en indicatief, niet verplicht (ze konden dus ook zh openen op plaats buiten die planning)
- Het uitgangspunt ‘vrij initiatief’ is in 1963 voor de eerste keer beperkt door de overheid via een aantal
instrumenten: programmatie, erkenningsnormen en financiering
o Deze instrumenten bestaan tot op vandaag nog, het zijn complementaire instrumenten en hebben
een impact op de keuzevrijheid van initiatiefnemers om ziekenhuizen in te richten en uit te baten
1.1 Programmatie
Programmatie = rekenkundige regels obv een aantal elementen (o.a. bevolkingscijfers, leeftijd, morbiditeit
(ziektelast) en geografische spreiding van bestaande entiteiten)
- Vanaf 1973 is er een verplichte programmatie ingevoerd het passen binnen programmatie was
noodzakelijk om een erkenning te krijgen
- Overzicht aanbod ziekenhuizen en GGZ (dia 17) : aantal bedden = belangrijk element bij programmatie!
o Basisregel: de programmatie eenheden (geprogrammeerde bedden) moeten altijd hoger of gelijk
zijn dan het aantal erkende eenheden (erkende bedden)
o Tabel: Vlaanderen 29577 erkende bedden lager dan programmatie eenheden: 36566 bedden
o Programmatiecriteria is op niveau van kenletters vastgesteld (niet op niveau van type voorziening)
- Lokale verschillen (algemene ZH: per inplantingspool), historisch gegroeid (dia 18)
o IP = inplantingspool: Vlaanderen is ingedeeld in 38 inplantingspolen (Antwerpen, Brasschaat…).
o ERK = aantal erkende bedden (bv: erk CD = chirurgische en diagnostische bedden zijn er het meest
van, E-bedden = pediatrie…)
o tp CD = theoretische programmatie van CD bedden
o itp CD = invulling theoretische programmatie verschil tussen ERK en tp
o Wat valt op? basisprincipe (erkende bedden < programmatie) is hier niet altijd het geval
▪ Bv: Aalst = 678 erkende bedden en 462 theoretische geprogrammeerde bedden, maar in Asse
102 erkende bedden en 452 theoretische geprogrammeerde bedden zijn
1
