Inhoud
Wilskracht:..........................................................................................................................................1
Kunnen kiezen:...................................................................................................................................1
Scenario’s kunnen oproepen en ten uitvoer brengen:.......................................................................2
Afstand kunnen nemen:.....................................................................................................................2
Zelfsturing en andere kwaliteiten:......................................................................................................2
Zelfsturing in de kleuterklas?..................................................................................................................3
Zelfsturing versus ondernemen..............................................................................................................4
3.1. Wat zijn aandachts- en werkhoudingsproblemen?......................................................................5
3.2. Waarom belangrijk hier als leerkracht bij stil te staan?...............................................................6
3.3. Hoe als leerkracht ontdekken of een kind een werkhoudingsprobleem heeft?..........................6
3.4. Welke factoren spelen een rol bij werkhoudingsproblemen?.....................................................6
3.5. Hoe kunnen we kinderen met werkhoudingsproblemen begeleiden?........................................7
3.6. De methode van de 4 beertjes.....................................................................................................8
Fase 1: wat moet ik doen?..............................................................................................................8
Fase 2: hoe ga ik het doen?............................................................................................................8
Fase 3: Ik doe mijn werk.................................................................................................................8
Fase 4: Ik kijk mijn werk na, wat vind ik ervan?..............................................................................9
3.7. Wat kan mis gaan in de 4 fasen?.................................................................................................9
Fase 1:.............................................................................................................................................9
Fase 2:.............................................................................................................................................9
Fase 3:.............................................................................................................................................9
Fase 4:...........................................................................................................................................10
3.8. Voorbereidingsfase....................................................................................................................10
4.1. Wat verstaan we onder goed contractwerk?.............................................................................12
4.2. Wat is de meerwaarde van contractwerk voor onze kleuters?..................................................13
Middel om doelen na te streven:..................................................................................................13
Contractwerk stimuleert de betrokkenheid van de kinderen:......................................................13
Contractwerk ondersteunt kleuters in de ontwikkeling tot zelfstandigheid.................................14
Contractwerk is een goed instrument binnen de zorgbreedte:....................................................14
4.3. Contractwerk: niet zomaar........................................................................................................14
4.4. Groei naar contractwerk............................................................................................................15
Beslissingen die een rol spelen voor de eigenlijke start:...............................................................15
September – oktober: klaslijst.......................................................................................................16
November- december: overzichtsrooster.....................................................................................16
1
, November – december: enkele materialen krijgen het moet symbool........................................16
Januari..........................................................................................................................................16
4.5. Afspraken bij een contractwerk:................................................................................................18
4.6. Overzichtsblad voor LK:.............................................................................................................19
4.7. Kijkwijzer als hulpmiddel bij zorgbreedte:.................................................................................19
4.8. Zelfcontrole door kleuters:........................................................................................................20
4.9. Extra aandachtspunten:.............................................................................................................20
5.1. Wat is een werkblad?....................................................................................................................20
5.2. Waarom bieden leerkrachten werkbladen aan in de kleuterklas?................................................21
Druk van het lager onderwijs:...........................................................................................................21
Druk van de ouders:.........................................................................................................................21
Verleiding door de overmaat aan werkbladen rondom....................................................................21
Externe redenen zijn niet genoeg.....................................................................................................21
5.3. Wat is de meerwaarde van de werkbladen?.................................................................................22
5.4. Wanneer bieden we werkbladen aan?..........................................................................................22
5.5. Visie ontwikkeling..........................................................................................................................22
5.6 Werkbladen Ja, op voorwaarde:.....................................................................................................24
5.7 Beoordelingsschema voor een goed werkblad:..............................................................................25
Voorbereiding op het werkblad:.......................................................................................................25
Keuze van het werkblad zelf:............................................................................................................25
Evaluatie van het werkblad?.............................................................................................................26
5.8. Begeleiden bij het maken van een werkblad.................................................................................26
6.1. Wat zijn stappenplannen?.............................................................................................................27
6.2. Waarom stappenplannen?............................................................................................................28
6.3. Hoe maak je een stappenplan?.....................................................................................................28
Welk gedrag wil je dat ze stellen?....................................................................................................28
Welke prenten zouden het gedrag verduidelijken?..........................................................................28
6.4. Hoe een stappenplan aanbrengen?...............................................................................................28
6.5. Extra’s............................................................................................................................................29
7.1. Wat zijn zelfcontrole middelen?....................................................................................................29
7.2. Welke bestaan er?.........................................................................................................................29
7.3. Waarom zelfcontrolemiddelen aanbieden?..................................................................................30
7.4. Hoe zelfcontrole middelen aanbieden?.........................................................................................30
1.1. Wat houden relationele vaardigheden in?....................................................................................31
1.2. Didactische tips:.............................................................................................................................32
2.1. Hoe goed zijn kleuters al in het omgaan met hun gevoelens en behoeften?................................33
2
,2.2. Didactische tips:.............................................................................................................................33
2.3. Groepsgesprekken:........................................................................................................................33
1. Achtergrond:.................................................................................................................................33
Groepsgesprekken:.......................................................................................................................33
Ervaringsgesprekken:....................................................................................................................34
Tips om een ervaringsgesprek in goede banen te leiden:.............................................................34
Beurten toekennen:......................................................................................................................35
Diepgang stimuleren:....................................................................................................................36
2.4. Het sociaal-emotioneel kringgesprek........................................................................................37
Wat is een sociaal-emotioneel kringgesprek?..............................................................................37
Waarom een sociaal-emotioneel kringgesprek?...........................................................................37
Soorten sociaal-emotioneel kringgesprek?...................................................................................38
Verschillende fasen in het kringgesprek:......................................................................................38
Hoe het gesprek voorbereiden?...................................................................................................39
Het begeleiden van het kringgesprek:..........................................................................................41
Voor en nadelen van het kringgesprek:........................................................................................43
4.1. Kleine mensen, grote gevoelens....................................................................................................43
Wat is kinderseksualiteit?.................................................................................................................43
De seksuele ontwikkeling van kinderen tot 6 jaar............................................................................45
Babyleeftijd...................................................................................................................................45
Peuters van 2 tot 4 jaar:...............................................................................................................45
Kleuters van 4 tot 6 jaar................................................................................................................46
Seksuele identiteit en genderidentiteit............................................................................................47
Seksuele opvoeding van jonge kinderen...........................................................................................47
Reageren op seksueel getint gedrag.................................................................................................48
Praten met kinderen over seksualiteit..............................................................................................48
Woorden kiezen...........................................................................................................................48
Vieze woorden..............................................................................................................................48
Beste leeftijd om erover te beginnen:..........................................................................................49
Waar kom ik vandaan?.....................................................................................................................49
Kinderspelletjes die te ver gaan….....................................................................................................49
seksueel misbruik:............................................................................................................................49
Kinderen hierover inlichten ?.......................................................................................................50
signalen.........................................................................................................................................50
Leren kijken op een andere manier..............................................................................................50
Wat kan je doen bij een vermoeden van misbruik?......................................................................51
3
, 4.2. Seksuele vorming binnen het opvoedingsproject van het katholieke onderwijs...........................51
Seksueel bewustzijn volgens ZILL.....................................................................................................51
De ontwikkelingsniveaus van seksuele opvoeding...........................................................................51
4.3. Didactische uitwerking..................................................................................................................52
4
Wilskracht:..........................................................................................................................................1
Kunnen kiezen:...................................................................................................................................1
Scenario’s kunnen oproepen en ten uitvoer brengen:.......................................................................2
Afstand kunnen nemen:.....................................................................................................................2
Zelfsturing en andere kwaliteiten:......................................................................................................2
Zelfsturing in de kleuterklas?..................................................................................................................3
Zelfsturing versus ondernemen..............................................................................................................4
3.1. Wat zijn aandachts- en werkhoudingsproblemen?......................................................................5
3.2. Waarom belangrijk hier als leerkracht bij stil te staan?...............................................................6
3.3. Hoe als leerkracht ontdekken of een kind een werkhoudingsprobleem heeft?..........................6
3.4. Welke factoren spelen een rol bij werkhoudingsproblemen?.....................................................6
3.5. Hoe kunnen we kinderen met werkhoudingsproblemen begeleiden?........................................7
3.6. De methode van de 4 beertjes.....................................................................................................8
Fase 1: wat moet ik doen?..............................................................................................................8
Fase 2: hoe ga ik het doen?............................................................................................................8
Fase 3: Ik doe mijn werk.................................................................................................................8
Fase 4: Ik kijk mijn werk na, wat vind ik ervan?..............................................................................9
3.7. Wat kan mis gaan in de 4 fasen?.................................................................................................9
Fase 1:.............................................................................................................................................9
Fase 2:.............................................................................................................................................9
Fase 3:.............................................................................................................................................9
Fase 4:...........................................................................................................................................10
3.8. Voorbereidingsfase....................................................................................................................10
4.1. Wat verstaan we onder goed contractwerk?.............................................................................12
4.2. Wat is de meerwaarde van contractwerk voor onze kleuters?..................................................13
Middel om doelen na te streven:..................................................................................................13
Contractwerk stimuleert de betrokkenheid van de kinderen:......................................................13
Contractwerk ondersteunt kleuters in de ontwikkeling tot zelfstandigheid.................................14
Contractwerk is een goed instrument binnen de zorgbreedte:....................................................14
4.3. Contractwerk: niet zomaar........................................................................................................14
4.4. Groei naar contractwerk............................................................................................................15
Beslissingen die een rol spelen voor de eigenlijke start:...............................................................15
September – oktober: klaslijst.......................................................................................................16
November- december: overzichtsrooster.....................................................................................16
1
, November – december: enkele materialen krijgen het moet symbool........................................16
Januari..........................................................................................................................................16
4.5. Afspraken bij een contractwerk:................................................................................................18
4.6. Overzichtsblad voor LK:.............................................................................................................19
4.7. Kijkwijzer als hulpmiddel bij zorgbreedte:.................................................................................19
4.8. Zelfcontrole door kleuters:........................................................................................................20
4.9. Extra aandachtspunten:.............................................................................................................20
5.1. Wat is een werkblad?....................................................................................................................20
5.2. Waarom bieden leerkrachten werkbladen aan in de kleuterklas?................................................21
Druk van het lager onderwijs:...........................................................................................................21
Druk van de ouders:.........................................................................................................................21
Verleiding door de overmaat aan werkbladen rondom....................................................................21
Externe redenen zijn niet genoeg.....................................................................................................21
5.3. Wat is de meerwaarde van de werkbladen?.................................................................................22
5.4. Wanneer bieden we werkbladen aan?..........................................................................................22
5.5. Visie ontwikkeling..........................................................................................................................22
5.6 Werkbladen Ja, op voorwaarde:.....................................................................................................24
5.7 Beoordelingsschema voor een goed werkblad:..............................................................................25
Voorbereiding op het werkblad:.......................................................................................................25
Keuze van het werkblad zelf:............................................................................................................25
Evaluatie van het werkblad?.............................................................................................................26
5.8. Begeleiden bij het maken van een werkblad.................................................................................26
6.1. Wat zijn stappenplannen?.............................................................................................................27
6.2. Waarom stappenplannen?............................................................................................................28
6.3. Hoe maak je een stappenplan?.....................................................................................................28
Welk gedrag wil je dat ze stellen?....................................................................................................28
Welke prenten zouden het gedrag verduidelijken?..........................................................................28
6.4. Hoe een stappenplan aanbrengen?...............................................................................................28
6.5. Extra’s............................................................................................................................................29
7.1. Wat zijn zelfcontrole middelen?....................................................................................................29
7.2. Welke bestaan er?.........................................................................................................................29
7.3. Waarom zelfcontrolemiddelen aanbieden?..................................................................................30
7.4. Hoe zelfcontrole middelen aanbieden?.........................................................................................30
1.1. Wat houden relationele vaardigheden in?....................................................................................31
1.2. Didactische tips:.............................................................................................................................32
2.1. Hoe goed zijn kleuters al in het omgaan met hun gevoelens en behoeften?................................33
2
,2.2. Didactische tips:.............................................................................................................................33
2.3. Groepsgesprekken:........................................................................................................................33
1. Achtergrond:.................................................................................................................................33
Groepsgesprekken:.......................................................................................................................33
Ervaringsgesprekken:....................................................................................................................34
Tips om een ervaringsgesprek in goede banen te leiden:.............................................................34
Beurten toekennen:......................................................................................................................35
Diepgang stimuleren:....................................................................................................................36
2.4. Het sociaal-emotioneel kringgesprek........................................................................................37
Wat is een sociaal-emotioneel kringgesprek?..............................................................................37
Waarom een sociaal-emotioneel kringgesprek?...........................................................................37
Soorten sociaal-emotioneel kringgesprek?...................................................................................38
Verschillende fasen in het kringgesprek:......................................................................................38
Hoe het gesprek voorbereiden?...................................................................................................39
Het begeleiden van het kringgesprek:..........................................................................................41
Voor en nadelen van het kringgesprek:........................................................................................43
4.1. Kleine mensen, grote gevoelens....................................................................................................43
Wat is kinderseksualiteit?.................................................................................................................43
De seksuele ontwikkeling van kinderen tot 6 jaar............................................................................45
Babyleeftijd...................................................................................................................................45
Peuters van 2 tot 4 jaar:...............................................................................................................45
Kleuters van 4 tot 6 jaar................................................................................................................46
Seksuele identiteit en genderidentiteit............................................................................................47
Seksuele opvoeding van jonge kinderen...........................................................................................47
Reageren op seksueel getint gedrag.................................................................................................48
Praten met kinderen over seksualiteit..............................................................................................48
Woorden kiezen...........................................................................................................................48
Vieze woorden..............................................................................................................................48
Beste leeftijd om erover te beginnen:..........................................................................................49
Waar kom ik vandaan?.....................................................................................................................49
Kinderspelletjes die te ver gaan….....................................................................................................49
seksueel misbruik:............................................................................................................................49
Kinderen hierover inlichten ?.......................................................................................................50
signalen.........................................................................................................................................50
Leren kijken op een andere manier..............................................................................................50
Wat kan je doen bij een vermoeden van misbruik?......................................................................51
3
, 4.2. Seksuele vorming binnen het opvoedingsproject van het katholieke onderwijs...........................51
Seksueel bewustzijn volgens ZILL.....................................................................................................51
De ontwikkelingsniveaus van seksuele opvoeding...........................................................................51
4.3. Didactische uitwerking..................................................................................................................52
4
