Slides + notities
Ine Holmstock
, Belgische politiek
Les 1: inleiding.................................................................................................................................................. 8
Thema en literatuur...................................................................................................................................... 8
Waarover zal het gaan? ............................................................................................................................... 8
Stof verdere colleges: ................................................................................................................................... 8
Waar komen we vandaan? ........................................................................................................................... 8
Waarom die vragen? .................................................................................................................................... 8
Belgische politiek in drie luiken ..................................................................................................................... 9
1830-1963 .................................................................................................................................................... 9
1963-1995 .................................................................................................................................................... 9
Sinds 1995.................................................................................................................................................. 10
Herpositionering actoren ............................................................................................................................ 10
Stand van zaken 2007................................................................................................................................. 10
Quo vadis Belgica? ..................................................................................................................................... 11
Hoe moet het nu verder? ............................................................................................................................ 11
Opties voor de toekomst ............................................................................................................................. 11
Algemene conclusie .................................................................................................................................... 12
Les 2: Evolutie federalisering .......................................................................................................................... 12
Aandachtspunten ....................................................................................................................................... 12
Kenmerken van een federale staat .............................................................................................................. 12
Van unitair naar federaal............................................................................................................................ 13
Grondwetwijziging van 1970 ...................................................................................................................... 13
Verschillende uitgangspunten ..................................................................................................................... 13
Van taal- naar deelstaatgrens .................................................................................................................... 14
Taalgroepen/ bescherming ......................................................................................................................... 14
Alarmbelprocedure ..................................................................................................................................... 14
Gemeenschappen en gewesten................................................................................................................... 15
Basis eerder gelegd .................................................................................................................................... 15
Conclusie staatshervorming 1970 (belangrijkste staatshervorming: basis voor elke hervorming daarna) ..... 15
1980: tweede staatshervorming ................................................................................................................. 15
Gemeenschappen ....................................................................................................................................... 15
Gewesten ................................................................................................................................................... 16
1988-9: derde staatshervorming ................................................................................................................. 16
1992-3: vierde staatshervorming ................................................................................................................ 16
2001-2002: vijfde staatshervorming ........................................................................................................... 16
2011-2013: zesde staatshervorming ........................................................................................................... 17
Wie doet wat? ............................................................................................................................................ 17
Ine Holmstock 1
, Waarom is België federaal? ........................................................................................................................ 17
België geval sui generis............................................................................................................................... 17
Algemene conclusie .................................................................................................................................... 18
Les 3: Partijen België ...................................................................................................................................... 18
Aandachtspunten: ...................................................................................................................................... 18
Belang politieke partijen ............................................................................................................................. 18
Belgisch partijlandschap ............................................................................................................................. 18
Waar staan partijen voor? .......................................................................................................................... 19
Liberalen .................................................................................................................................................... 19
Christendemocraten ................................................................................................................................... 19
Socialisten .................................................................................................................................................. 20
Vlaamse regionalisten ................................................................................................................................ 20
Franstalig regionalisten .............................................................................................................................. 21
Brussels regionalisten ................................................................................................................................. 21
Extreem rechts ........................................................................................................................................... 21
Groenen ..................................................................................................................................................... 21
Extreem links .............................................................................................................................................. 22
Drie (vier) partijlandschappen..................................................................................................................... 22
Ideologische partijfamilie ........................................................................................................................... 22
Voor de rest vooral gescheiden ................................................................................................................... 22
Algemene conclusie .................................................................................................................................... 22
les 4: Kiesstelsel ............................................................................................................................................. 23
Thema en literatuur.................................................................................................................................... 23
Aandachtspunten ....................................................................................................................................... 23
Stappen kiesproces ..................................................................................................................................... 23
Het Belgische kiesstelsel ............................................................................................................................. 23
Lijsten ........................................................................................................................................................ 24
Lijsten II...................................................................................................................................................... 24
Kieskringen................................................................................................................................................. 24
Omvang kieskringen Kamer ........................................................................................................................ 25
Zetelverdeling: lezen in boek! ..................................................................................................................... 25
Zetelverdeling II .......................................................................................................................................... 25
Zetelverdeling III : boek............................................................................................................................... 26
Zetelverdeling IV :....................................................................................................................................... 26
Welke verkiezingen wanneer? .................................................................................................................... 26
Verkiezingen sinds 1995 ............................................................................................................................. 26
Kostprijs ontkoppelde verkiezingen ............................................................................................................. 27
Senaat (zie ook les parlementen) ................................................................................................................ 27
Ine Holmstock 2
, Algemene conclusie .................................................................................................................................... 28
Les 5: Identificatie .......................................................................................................................................... 28
Thema en literatuur.................................................................................................................................... 28
Aandachtspunten ....................................................................................................................................... 28
Taalgroepen in het kiesstelsel ..................................................................................................................... 28
Formele en descriptieve vertegenwoordiging I ............................................................................................ 29
Senaat (zie ook les parlementen) ................................................................................................................ 29
Formele en descriptieve vertegenwoordiging II ........................................................................................... 29
Formele en descriptieve vertegenwoordiging III .......................................................................................... 29
Substantiële vertegenwoordiging ............................................................................................................... 30
Federaal overlegcomité .............................................................................................................................. 30
Gevolgen federalisering .............................................................................................................................. 30
Hoe benomen we wie? ............................................................................................................................... 30
Tekst Sinardet et al. .................................................................................................................................... 31
Evolutie identificatie ................................................................................................................................... 31
Evolutie identificatie II ................................................................................................................................ 31
Het communautaire ................................................................................................................................... 32
Het communautaire II................................................................................................................................. 32
Het communautaire III................................................................................................................................ 32
Algemene conclusie : les 14/3 minuut 1u38................................................................................................. 33
Les 6: regeringen ............................................................................................................................................ 33
Thema en literatuur.................................................................................................................................... 33
Aandachtspunten ....................................................................................................................................... 33
Sinds 1995 6 regeringen ............................................................................................................................. 33
Huidige regeringen ..................................................................................................................................... 33
Partijen regeren nu waar mee?................................................................................................................... 34
Fasen formatieproces regering ................................................................................................................... 34
Vorming federale regering I ........................................................................................................................ 34
Vorming federale regering II ....................................................................................................................... 34
Vorming federale regering III ...................................................................................................................... 35
Vorming regeringen deelstaten .................................................................................................................. 35
Rol staatshoofd .......................................................................................................................................... 35
Abortuskwestie april 1990 .......................................................................................................................... 35
Omvang regeringen? .................................................................................................................................. 35
En een minderheidsregering?...................................................................................................................... 36
Samenstelling regering atypisch ................................................................................................................. 36
Moeilijke regeringsvorming I ...................................................................................................................... 36
Moeilijke regeringsvorming II ..................................................................................................................... 36
Ine Holmstock 3
Ine Holmstock
, Belgische politiek
Les 1: inleiding.................................................................................................................................................. 8
Thema en literatuur...................................................................................................................................... 8
Waarover zal het gaan? ............................................................................................................................... 8
Stof verdere colleges: ................................................................................................................................... 8
Waar komen we vandaan? ........................................................................................................................... 8
Waarom die vragen? .................................................................................................................................... 8
Belgische politiek in drie luiken ..................................................................................................................... 9
1830-1963 .................................................................................................................................................... 9
1963-1995 .................................................................................................................................................... 9
Sinds 1995.................................................................................................................................................. 10
Herpositionering actoren ............................................................................................................................ 10
Stand van zaken 2007................................................................................................................................. 10
Quo vadis Belgica? ..................................................................................................................................... 11
Hoe moet het nu verder? ............................................................................................................................ 11
Opties voor de toekomst ............................................................................................................................. 11
Algemene conclusie .................................................................................................................................... 12
Les 2: Evolutie federalisering .......................................................................................................................... 12
Aandachtspunten ....................................................................................................................................... 12
Kenmerken van een federale staat .............................................................................................................. 12
Van unitair naar federaal............................................................................................................................ 13
Grondwetwijziging van 1970 ...................................................................................................................... 13
Verschillende uitgangspunten ..................................................................................................................... 13
Van taal- naar deelstaatgrens .................................................................................................................... 14
Taalgroepen/ bescherming ......................................................................................................................... 14
Alarmbelprocedure ..................................................................................................................................... 14
Gemeenschappen en gewesten................................................................................................................... 15
Basis eerder gelegd .................................................................................................................................... 15
Conclusie staatshervorming 1970 (belangrijkste staatshervorming: basis voor elke hervorming daarna) ..... 15
1980: tweede staatshervorming ................................................................................................................. 15
Gemeenschappen ....................................................................................................................................... 15
Gewesten ................................................................................................................................................... 16
1988-9: derde staatshervorming ................................................................................................................. 16
1992-3: vierde staatshervorming ................................................................................................................ 16
2001-2002: vijfde staatshervorming ........................................................................................................... 16
2011-2013: zesde staatshervorming ........................................................................................................... 17
Wie doet wat? ............................................................................................................................................ 17
Ine Holmstock 1
, Waarom is België federaal? ........................................................................................................................ 17
België geval sui generis............................................................................................................................... 17
Algemene conclusie .................................................................................................................................... 18
Les 3: Partijen België ...................................................................................................................................... 18
Aandachtspunten: ...................................................................................................................................... 18
Belang politieke partijen ............................................................................................................................. 18
Belgisch partijlandschap ............................................................................................................................. 18
Waar staan partijen voor? .......................................................................................................................... 19
Liberalen .................................................................................................................................................... 19
Christendemocraten ................................................................................................................................... 19
Socialisten .................................................................................................................................................. 20
Vlaamse regionalisten ................................................................................................................................ 20
Franstalig regionalisten .............................................................................................................................. 21
Brussels regionalisten ................................................................................................................................. 21
Extreem rechts ........................................................................................................................................... 21
Groenen ..................................................................................................................................................... 21
Extreem links .............................................................................................................................................. 22
Drie (vier) partijlandschappen..................................................................................................................... 22
Ideologische partijfamilie ........................................................................................................................... 22
Voor de rest vooral gescheiden ................................................................................................................... 22
Algemene conclusie .................................................................................................................................... 22
les 4: Kiesstelsel ............................................................................................................................................. 23
Thema en literatuur.................................................................................................................................... 23
Aandachtspunten ....................................................................................................................................... 23
Stappen kiesproces ..................................................................................................................................... 23
Het Belgische kiesstelsel ............................................................................................................................. 23
Lijsten ........................................................................................................................................................ 24
Lijsten II...................................................................................................................................................... 24
Kieskringen................................................................................................................................................. 24
Omvang kieskringen Kamer ........................................................................................................................ 25
Zetelverdeling: lezen in boek! ..................................................................................................................... 25
Zetelverdeling II .......................................................................................................................................... 25
Zetelverdeling III : boek............................................................................................................................... 26
Zetelverdeling IV :....................................................................................................................................... 26
Welke verkiezingen wanneer? .................................................................................................................... 26
Verkiezingen sinds 1995 ............................................................................................................................. 26
Kostprijs ontkoppelde verkiezingen ............................................................................................................. 27
Senaat (zie ook les parlementen) ................................................................................................................ 27
Ine Holmstock 2
, Algemene conclusie .................................................................................................................................... 28
Les 5: Identificatie .......................................................................................................................................... 28
Thema en literatuur.................................................................................................................................... 28
Aandachtspunten ....................................................................................................................................... 28
Taalgroepen in het kiesstelsel ..................................................................................................................... 28
Formele en descriptieve vertegenwoordiging I ............................................................................................ 29
Senaat (zie ook les parlementen) ................................................................................................................ 29
Formele en descriptieve vertegenwoordiging II ........................................................................................... 29
Formele en descriptieve vertegenwoordiging III .......................................................................................... 29
Substantiële vertegenwoordiging ............................................................................................................... 30
Federaal overlegcomité .............................................................................................................................. 30
Gevolgen federalisering .............................................................................................................................. 30
Hoe benomen we wie? ............................................................................................................................... 30
Tekst Sinardet et al. .................................................................................................................................... 31
Evolutie identificatie ................................................................................................................................... 31
Evolutie identificatie II ................................................................................................................................ 31
Het communautaire ................................................................................................................................... 32
Het communautaire II................................................................................................................................. 32
Het communautaire III................................................................................................................................ 32
Algemene conclusie : les 14/3 minuut 1u38................................................................................................. 33
Les 6: regeringen ............................................................................................................................................ 33
Thema en literatuur.................................................................................................................................... 33
Aandachtspunten ....................................................................................................................................... 33
Sinds 1995 6 regeringen ............................................................................................................................. 33
Huidige regeringen ..................................................................................................................................... 33
Partijen regeren nu waar mee?................................................................................................................... 34
Fasen formatieproces regering ................................................................................................................... 34
Vorming federale regering I ........................................................................................................................ 34
Vorming federale regering II ....................................................................................................................... 34
Vorming federale regering III ...................................................................................................................... 35
Vorming regeringen deelstaten .................................................................................................................. 35
Rol staatshoofd .......................................................................................................................................... 35
Abortuskwestie april 1990 .......................................................................................................................... 35
Omvang regeringen? .................................................................................................................................. 35
En een minderheidsregering?...................................................................................................................... 36
Samenstelling regering atypisch ................................................................................................................. 36
Moeilijke regeringsvorming I ...................................................................................................................... 36
Moeilijke regeringsvorming II ..................................................................................................................... 36
Ine Holmstock 3