BASISBEGRIPPEN EN NOMENCLATUUR
1. Inleiding
In belgië de grootste doodsoorzaak hart – en vaatziekten, kanker de 2de
2. Definities en algemene begripppen
Neoplasie = nieuwe groei = tumor
Moleculaire definitie ‘tumor’ =
A. Letsel bestaande uit clonale proliferatie
B. Veroorzaakt door mutaties
C. Met een autonome groei
Alle tumoren bestaan uit 2 basiscomponenten
A. Clonale neoplastische cellen = parenchym van tumor
→ basis nomenclatuur
B. Reactief tumorstroma = bestaat uit bindweefsel met fibroblastenen, lymfocyten,…
→ speelt belangrijke rol bij groei en verspreiding tumor(cellen)
Weefselfoto’s p. 7
Benigne tumor Maligne tumor
Geen invasie/destructie nabijgelegen weefsels Invasie/destructie nabijgelegen weefsels
Niet agressief – blijft lokaal – traag groeiend Agressief – metastase mogelijk – snel groeiend
= verspreiding naar andere organen
Therapie: chirurgie
, 3. Naamgeving van tumoren
1ste criterium: op basis van het te verwachten gedrag
→ benigne/maligne
2de criterium: op basis van het weefsel waaruit de tumor is ontstaan/dat de tumor nabootst
→ histogenetisch crit.
Epitheliale tumoren Mesenchymale tumoren
Eenlagig epitheel/ klierepitheel Fibroblasten Vet
Adenoom Fibroom Lipoom
Adenocarcinoma Fibrosarcoma Liposarcoma
Meerlagig plaveiselepitheel Bloedvaten Glad spierweefsel
Papilloom (hem)angioma Leiomyoom
Plaveiselcel Angiosarcoma = vleesboom
(squameus) carcinoma Leiomyosarcoma
Overgangsepitheel = urotheel Lymfevaten Gestreept spierweefsel
Papilloom Lymfangioom Rhabdomyoom
Urotheelcelcarcinoma Angiosarcoma Rhabdomyosarcoma
= transitioneel cel –
Bot Kraakbeen
carcinoma
Osteoom Chondroma
Osteosarcoma Chondrosarcoma
!! Opmerkingen: 1) carcinomen => frequenter dan sarcomen (want liggen aan opp → eerder blootstelling van bv UV – licht)
2) Maligne tumoren → prognose is niet altijd slecht (bv bij huidkanker, kan makkelijk + snel weggenomen worden)
Benigne tumoren → prognose niet altijd goed (bv als in hersenen liggen – moeilijk te bereiken v behandelingen)
,4. Vereenvoudigde indeling van maligne tumoren in het algemeen
a. Carcinoma
b. Sarcoma
c. Melanoma = tumor die uitgaat van melanocyten
d. Mesothelioma = tumor die uitgaat van longvlies (mesotheel)
e. Hematologische maliginteiten: steeds
i. Leukemie = ontstaat uit (precursoren van) witte bloedcellen maligne !!
ii. Lymfoma = ontstaat uit lymfocyten + vormt vaste tumoren
iii. Plasmocytoma = ontstaat uit plasmocyten (antilichaamvormende cellen)
4.1. Frequente adenocarcinomen
a. Prostaatadenocarcinoma → man
b. Colonadenocarcinoma → dikkedarmkanker
c. Longadenocarcinoma → longkanker
d. Borstadenocarcinoma → vrouw
4.2. Plaveiselcarcinoma
a. Huid e. Slokdarm
b. Mond f. Long (via metaplasie
c. Farynx (keel) g. Anus
d. Larynx (strottenhoofd) h. Cervix
4.3. Vereenvoudigde indeling van leukemieën
a. Acuut
i. Acute lymfoblastenleukemie (ALL)
ii. Acute myeloïde leukemie (AML)
b. Chronisch
i. Chronische lymfocytenleukemie (CLL)
ii. Chronische myeloïde leukemie (CML)
iii. Vereenvoudigde indeling van lymfomen
a. Hodgkin – lymfomen
i. Reed – Sternberg – cel
→ goede respons op chemotherapie
b. Non – Hodgkin – lymfomen
i. B – cel – lymfomen
ii. T – cel – lymfomen
iii. …
Weefselfoto’s p. 13
, 5. Kenmerken van benigne versus maligne tumoren
5.1. Differentiatie en anaplasie
Differentiatie = mate waarin de neoplastische cellen (dus de clonale cellen) lijken op
de overeenkomstige normale cellen
Anaplasie = gebrek aan differentiatie
→ goedaardige tumoren zin in het algemeen goed gedifferentieerd
→ differentiatiegraad: goed/matig/weining (enkel bij malinge tumoren)
Weefselfoto’s p. 14 – 28
5.2. Groei
Afhankelijk van:
a. Fractie van tumorcellen die zich delen
b. Verdubbelingstijd van de tumorcellen
c. Mate + snelheid afsterven tumorcellen
d. Mate waarin er overmaat is van celproductie tov celverlies
De groeisnelheid bepaalt voor een belangrijk deel gevoeligheid voor chemotherapie
→ goedaardig – traag – ongevoelig voor chemotherapie
→ kwaardaardig – snel – gevoelig voor chemotherapie
Weefselfoto’s p. 29 – 30
5.3. Invasie (= infiltratie)
Benigne tumoren
→ blijven gelokaliseerd groeien op plaats van ontstaan
→ vaak aanwezigheid van fibreus (veel collageen) kapsel
→ enucleatie (verwijderen enkel tumor) volstaat
Maligne tumoren
→ progressieve infiltratie, invasie en destructie van opmgevend weefsel
→ brede resectie is nodig om vrije marges te verzekeren
Weefselfoto’s p. 31 – 33
5.4. Metastasering; de 3 ‘pathways’
5.4.1. Lymfatische metastasering
→ volgt natuurlijke route lymfedrainage
→ meest frequent bij carcinomen dan sarcomen
Weefselfoto p. 34
5.4.2. Hematogene metastasering
Weefselfoto p. 34
5.4.3. Direct seeding
Weefselfoto p. 35
1. Inleiding
In belgië de grootste doodsoorzaak hart – en vaatziekten, kanker de 2de
2. Definities en algemene begripppen
Neoplasie = nieuwe groei = tumor
Moleculaire definitie ‘tumor’ =
A. Letsel bestaande uit clonale proliferatie
B. Veroorzaakt door mutaties
C. Met een autonome groei
Alle tumoren bestaan uit 2 basiscomponenten
A. Clonale neoplastische cellen = parenchym van tumor
→ basis nomenclatuur
B. Reactief tumorstroma = bestaat uit bindweefsel met fibroblastenen, lymfocyten,…
→ speelt belangrijke rol bij groei en verspreiding tumor(cellen)
Weefselfoto’s p. 7
Benigne tumor Maligne tumor
Geen invasie/destructie nabijgelegen weefsels Invasie/destructie nabijgelegen weefsels
Niet agressief – blijft lokaal – traag groeiend Agressief – metastase mogelijk – snel groeiend
= verspreiding naar andere organen
Therapie: chirurgie
, 3. Naamgeving van tumoren
1ste criterium: op basis van het te verwachten gedrag
→ benigne/maligne
2de criterium: op basis van het weefsel waaruit de tumor is ontstaan/dat de tumor nabootst
→ histogenetisch crit.
Epitheliale tumoren Mesenchymale tumoren
Eenlagig epitheel/ klierepitheel Fibroblasten Vet
Adenoom Fibroom Lipoom
Adenocarcinoma Fibrosarcoma Liposarcoma
Meerlagig plaveiselepitheel Bloedvaten Glad spierweefsel
Papilloom (hem)angioma Leiomyoom
Plaveiselcel Angiosarcoma = vleesboom
(squameus) carcinoma Leiomyosarcoma
Overgangsepitheel = urotheel Lymfevaten Gestreept spierweefsel
Papilloom Lymfangioom Rhabdomyoom
Urotheelcelcarcinoma Angiosarcoma Rhabdomyosarcoma
= transitioneel cel –
Bot Kraakbeen
carcinoma
Osteoom Chondroma
Osteosarcoma Chondrosarcoma
!! Opmerkingen: 1) carcinomen => frequenter dan sarcomen (want liggen aan opp → eerder blootstelling van bv UV – licht)
2) Maligne tumoren → prognose is niet altijd slecht (bv bij huidkanker, kan makkelijk + snel weggenomen worden)
Benigne tumoren → prognose niet altijd goed (bv als in hersenen liggen – moeilijk te bereiken v behandelingen)
,4. Vereenvoudigde indeling van maligne tumoren in het algemeen
a. Carcinoma
b. Sarcoma
c. Melanoma = tumor die uitgaat van melanocyten
d. Mesothelioma = tumor die uitgaat van longvlies (mesotheel)
e. Hematologische maliginteiten: steeds
i. Leukemie = ontstaat uit (precursoren van) witte bloedcellen maligne !!
ii. Lymfoma = ontstaat uit lymfocyten + vormt vaste tumoren
iii. Plasmocytoma = ontstaat uit plasmocyten (antilichaamvormende cellen)
4.1. Frequente adenocarcinomen
a. Prostaatadenocarcinoma → man
b. Colonadenocarcinoma → dikkedarmkanker
c. Longadenocarcinoma → longkanker
d. Borstadenocarcinoma → vrouw
4.2. Plaveiselcarcinoma
a. Huid e. Slokdarm
b. Mond f. Long (via metaplasie
c. Farynx (keel) g. Anus
d. Larynx (strottenhoofd) h. Cervix
4.3. Vereenvoudigde indeling van leukemieën
a. Acuut
i. Acute lymfoblastenleukemie (ALL)
ii. Acute myeloïde leukemie (AML)
b. Chronisch
i. Chronische lymfocytenleukemie (CLL)
ii. Chronische myeloïde leukemie (CML)
iii. Vereenvoudigde indeling van lymfomen
a. Hodgkin – lymfomen
i. Reed – Sternberg – cel
→ goede respons op chemotherapie
b. Non – Hodgkin – lymfomen
i. B – cel – lymfomen
ii. T – cel – lymfomen
iii. …
Weefselfoto’s p. 13
, 5. Kenmerken van benigne versus maligne tumoren
5.1. Differentiatie en anaplasie
Differentiatie = mate waarin de neoplastische cellen (dus de clonale cellen) lijken op
de overeenkomstige normale cellen
Anaplasie = gebrek aan differentiatie
→ goedaardige tumoren zin in het algemeen goed gedifferentieerd
→ differentiatiegraad: goed/matig/weining (enkel bij malinge tumoren)
Weefselfoto’s p. 14 – 28
5.2. Groei
Afhankelijk van:
a. Fractie van tumorcellen die zich delen
b. Verdubbelingstijd van de tumorcellen
c. Mate + snelheid afsterven tumorcellen
d. Mate waarin er overmaat is van celproductie tov celverlies
De groeisnelheid bepaalt voor een belangrijk deel gevoeligheid voor chemotherapie
→ goedaardig – traag – ongevoelig voor chemotherapie
→ kwaardaardig – snel – gevoelig voor chemotherapie
Weefselfoto’s p. 29 – 30
5.3. Invasie (= infiltratie)
Benigne tumoren
→ blijven gelokaliseerd groeien op plaats van ontstaan
→ vaak aanwezigheid van fibreus (veel collageen) kapsel
→ enucleatie (verwijderen enkel tumor) volstaat
Maligne tumoren
→ progressieve infiltratie, invasie en destructie van opmgevend weefsel
→ brede resectie is nodig om vrije marges te verzekeren
Weefselfoto’s p. 31 – 33
5.4. Metastasering; de 3 ‘pathways’
5.4.1. Lymfatische metastasering
→ volgt natuurlijke route lymfedrainage
→ meest frequent bij carcinomen dan sarcomen
Weefselfoto p. 34
5.4.2. Hematogene metastasering
Weefselfoto p. 34
5.4.3. Direct seeding
Weefselfoto p. 35
