Samenvatting adolescentiepsychologie

SAMENVATTING
ADOLESCENTIEPSYCHOLOGIE
PB2212212514
OPEN UNIVERSITEIT

, Samenvatting Adolescentiepsychologie

Hoofdstuk 1: Inleiding

 Het woord adolescentie wordt gebruikt voor de periode tussen de kinderjaren en de
volwassenheid.
 De belangrijkste ontwikkelingstaak in de adolescentie is, in navolging van Erikson, te typeren
als het ontwikkelen van een eigen identiteit.
 Leeftijd is geen waterdicht criterium om de periode van de adolescentie te definiëren, of om
te bepalen welke bij de ontwikkeling horende problemen een jongere op een bepaald
moment tegenkomt: binnen de adolescentie kunnen jongeren verschillen in het moment
waarop bepaalde ontwikkelingstaken voor hen centraal staan of zijn opgelost.
 Tegenstrijdigheid die steeds meer voorkomt: aan de ene kant bestaat de verwachting – in de
omgeving, maar ook bij de jongere zelf – dat adolescenten al vroeg zelfstandig zijn, terwijl ze
pas laat beschikken over de middelen daarvoor.
 Adolescenten nemen steeds langer deel aan onderwijs, gaan pas later werken, jonge
twintigers lijken het niet onprettig te vinden dat zij nog geen volwassen rollen op zich moeten
nemen  wordt ook wel verlengde adolescentie genoemd (emerging adulthood).
 Leeftijdsaanduidingen zijn altijd slechts benaderingen. De afgrenzing van een periode kan
daarom het beste worden gekoppeld aan de aard en het karakter van de ontwikkeling die in
deze periode plaatsvindt.
 Wanneer er om praktische redenen toch leeftijdsgrenzen moeten worden aangegeven, is de
periode van 10 tot 23 jaar de adolescentieleeftijd.
o Vroege adolescentie: 10 – 13 jaar
o Middenadolescentie: 14 – 18 jaar
o Late adolescentie: 19 – 23 jaar

1.3 Puberteit en adolescentie

 Puberteit  proces van geslachtsrijp worden, inclusief de hormonale ontwikkeling die de
geslachtsrijping en tal van andere rijpings- en ontwikkelingsprocessen aanstuurt.
 Adolescentie is een periode die moet worden gezien binnen het kader van de gehele
levensloop  wat jongeren in de adolescentie ervaren en wat zij doen en laten wordt
beïnvloed door gebeurtenissen en ervaringen in de kindertijd.
 Vaak wordt gezegd dat de adolescentie begint in de biologie en eindigt in de cultuur 
adolescentie wordt vaak vastgesteld met objectief waarneembare biologische verschijnselen.
 Het is eenzijdig om begin van adolescentie alleen maar in verband te brengen met deze
biologische veranderingen:
o Hormonale veranderingen beginnen al veel vroeger, al ver voordat er lichamelijke
verschijnselen zijn waar te nemen
o Het psychisch ontwikkelingsproces loopt niet altijd synchroon met de lichamelijke
rijping.
o Aan het begin van de adolescentie zijn ook al belangrijke veranderingen te zien die
sociaal en cultureel zijn bepaald.
 Sociale en culturele aspecten bepalen in grote mate hoe de adolescentie wordt afgebakend.
De manier waarop de adolescentie eruitziet, kan per tijdperk en per cultuur dan ook sterk
verschillen. In onze huidige westerse samenleving zijn we bijv. geneigd om bij een begrip als


1

, identiteit vooral aan eigenheid en autonomie te denken. In andere culturen is het een
belangrijker aspect van de identiteit om deel uit te maken van een groep, familie, stam.

1.4 Een moeilijke leeftijd?

 Vroeger werd vaak gezegd dat de adolescentie een periode is van grote emotionele beroering
en opstandigheid  Hall (1904): “Sturm und Drang”
 Wanneer kunnen problemen die zich voordoen tijdens de adolescentie duiden op een stoornis
in de ontwikkeling? Steinberg noemt 3 aandachtspunten:
1. Er is een noodzaak om onderscheid te maken tussen eenmalige stemmingen of
gedragingen en meer langdurende patronen
2. Er is een noodzaak om de diagnostische vraag te stellen of de problemen een
symptoom kunnen zijn van een (dreigende) stoornis.
3. Timing van het probleemgedrag: wanneer manifesteert het zich? Treedt het op in de
adolescentie of heeft het zijn wortels in de periode voor de adolescentie?
 Life-course persistent
 Adolescence-limited

1.5 Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt

 Het verloop van de adolescentie wordt in belangrijke mate bepaald door wat er in de periode
voorafgaand aan de adolescentie is gebeurd. Risicofactoren zijn van invloed op het verdere
verloop van de ontwikkeling na de adolescentie. Om dit verloop inzichtelijk te maken is een
ontwikkelingspsychologisch perspectief nodig.
 Onderzoek is gericht op het opsporen van veranderingen binnen de persoon over het verloop
van de tijd: intra-individuele veranderingen.
 Ook een interesse in verschillen die zich in het verloop van de ontwikkeling tussen
verschillende jongeren voordoen: inter-individuele verschillen.
 Het ontwikkelingsproces wordt door verschillende factoren beïnvloed en is op te vatten als
het resultaat van een langdurige wisselwerking tussen aanleg en omgevingsfactoren.

1.5.1 Adolescentie als karakteristieke ontwikkelingsperiode, met daaraan verbonden specifieke
ontwikkelingstaken

 Intra-individuele veranderingen worden vaak opgevat als een opeenvolging van fasen 
veronderstelt dat bepaalde gedragswijzen en attituden typerend zijn voor een bepaald niveau
van psychische ontwikkeling en dat deze karakteristieken ontstaan in de loop van een proces
dat een vaste volgorde vertoont.
 Als karakteristiek voor de fase van de adolescentie worden vooral gezien:
o Het vormen van een eigen identiteit en het bereiken van autonomie ten opzichte van
de ouders
o De manieren van omgaan met bepaalde innerlijk beleefde conflicten
o Een bepaald niveau van cognitief functioneren
 Het onderscheiden van niveaus hoeft niet te betekenen dat iedereen van dezelfde leeftijd ook
in dezelfde fase zit, of dat in een bepaalde fase alleen individuen van dezelfde leeftijd zitten.
 Ontwikkelingstaken  eisen en verwachtingen die binnen een bepaalde cultuur voor een
bepaalde leeftijdsgroep gelden. Het vervullen van een bepaalde ontwikkelingstaak wordt als
een belangrijke voorwaarde gezien voor een goed verloop van de verdere ontwikkeling.




2

,  Spanjaard en Slot onderscheiden de volgende thema’s en ontwikkelingstaken:
o Positie ten opzichte van de ouders  minder afhankelijk, bepalen eigen plaats
o Onderwijs/werk  kennis + vaardigheden opdoen
o Vrije tijd  ondernemen van activiteiten, geen verplichtingen
o Eigen woonsituatie  zorgdragen voor eigen kamer, spullen, omgaan huisgenoten
o Autoriteit en instanties  accepteren dat er instanties en personen boven je gesteld
zijn
o Gezondheid en uiterlijk  goede voeding, goede lichamelijke conditie
o Sociale contacten en vriendschappen  contacten leggen, onderhouden, openstellen
voor vriendschap, vertrouwen, wederzijdse acceptatie
o Sociale media en internet  smartphone gebruiken, informatie vinden en wegen
o Intimiteit en seksualiteit  seksualiteit integreren in je persoonlijkheid, ontdekken
wat mogelijkheden, wensen, grenzen zijn.
o Cultuurverschillen  normen van verschillende culturen kennen

1.5.2. Adolescentie als onderdeel van ontwikkelingsproces met continue en discontinue
momenten

 Centraal in het begrip ontwikkeling staat het uitgangspunt dat er een verband bestaat tussen
vroegere en latere momenten in de ontwikkeling.
 Er is sprake van continuïteit in het ontwikkelingsproces: de ontwikkeling gaat meestal voort in
de richting die er al lang in zit.
 Een eerste omschrijving van continuïteit heeft betrekking op processen en mechanismen.
o Variabelen die op verschillende leeftijden weliswaar dezelfde functie hebben, maar
die zich wat betreft de vorm verschillend uiten, al naargelang de leeftijd (zoals bijv.
hechte persoonlijke relaties).
o De hypothese van continuïteit houdt in dit geval in dat in feite dezelfde
psychologische mechanismen een rol spelen, ook al is de vorm van het gedrag
verschillend.
 Een tweede vorm van continuïteit veronderstelt een voorspelbaar patroon van relaties tussen
gebeurtenissen en ervaringen in een eerdere levensfase en een bepaalde uitkomst later.
o Continuïteit zit hier meer in de kern van de persoon: vroegere ervaringen van een
persoon voorspellen het latere functioneren.
 Gedurende de ontwikkeling doen zich echter ook allerlei momenten van discontinuïteit voor.
Deze treden onder andere op als er sprake is van koerswijzigingen, die zich in psychosociaal
opzicht op verschillende momenten in de levensloop kunnen voordoen.
 Nieuwe mogelijkheden kunnen de effecten van eerdere ongunstige omstandigheden
veranderen.  Plasticiteit van het individu gedurende het ontwikkelingsproces.
 het is vanuit dit oogpunt begrijpelijk, dat allerlei ervaringen (life events of
levensgebeurtenissen) – op diverse momenten in de levensgeschiedenis een belangrijke
bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van jongeren.
 De opvatting dat de ontwikkeling gedurende de adolescentie continue en discontinue
momenten vertoont, heeft geleid tot een sterkere nadruk op de variaties die zich gedurende
het ontwikkelingsproces kunnen voordoen. Dit komt naar voeren in het beschrijven van
levenslooptrajecten (lifetrajectories), waarbij wordt nagegaan welke samenhang tussen
opeenvolgende gebeurtenissen in een mensenleven te traceren valt.




3