,Inhoudsopgave
Lesweek 1: Inleiding op de sociologie............................................................................................................. 4
…verwoorden op welke twee samenhangende vragen de sociologie antwoord probeert te geven...................4
…de wetenschappelijke benadering van de sociologie beschrijven en benoemen wat de relevantie van de
sociologie is voor verpleegkundigen....................................................................................................................4
…de volgende begrippen sociologisch duiden: interactie, identiteit, collectieve definitie van de situatie, en
referentiekader.....................................................................................................................................................7
…de gevolgen beschrijven van etiketterings- en stigmatiseringsprocessen........................................................9
Lesweek 2: Cultuur, socialisatie, structuur en stratificatie.............................................................................10
…Het fenomeen ‘cultuur’ beschrijven en de hiermee samenhangende begrippen waarden, normen, afwijkend
gedrag................................................................................................................................................................10
…omschrijven wat verstaan wordt onder institutionalisering in relatie tot de roltheorie en de
socialisatietheorie..............................................................................................................................................13
…de betekenis van groeperingen en netwerken benoemen..............................................................................17
…[de veranderingen in] afhankelijkheidsverhoudingen in de Nederlandse samenleving beschrijven..............19
…de vier vormen van ‘invloed’ omschrijven.......................................................................................................19
…uitleggen wat onder sociale mobiliteit en sociale ongelijkheid wordt verstaan.............................................23
Lesweek 3: Maatschappelijke ontwikkelingen NL......................................................................................... 24
…de vijf belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen beschrijven t.a.v. de wijze waarop mensen zich tot
elkaar verhouden [afhankelijkheidsverhoudingen]...........................................................................................24
…het proces van informalisering omschrijven m.b.t. de wijze waarop mensen met elkaar interacteren.........28
…aangeven hoe normen en waarden zijn veranderd en hoe deze verandering zich verhoudt tot de
multiculturele samenleving................................................................................................................................29
Lesweek 4: Mantelzorg en zelfmanagement................................................................................................. 32
…het begrip zelfmanagement omschrijven en onderscheid maken in de begrippen zelfredzaamheid, zelfregie,
empowerment en de verbinding leggen met het ICF model..............................................................................32
…de 3 verschillende manieren om gezondheid te definiëren benoemen en weet welke factoren van invloed
zijn op hoe mensen met ziekte en gezondheid omgaan....................................................................................34
…benoemen welke waarden verbonden zijn met zelfmanagement..................................................................36
…zelfmanagement in de maatschappelijke context plaatsen op micro-, meso- en macroniveau.....................36
…het begrip mantelzorg definiëren....................................................................................................................38
…de gevolgen van het geven en ontvangen van mantelzorg beschrijven.........................................................38
…de waarden van waaruit mantelzorg wordt gegeven omschrijven en heeft zicht op de verschillende groepen
die mantelzorg verlenen.....................................................................................................................................39
…mantelzorg in de maatschappelijke context plaatsen op micro-, meso- en macroniveau.............................40
Lesweek 5: Van verzorgingsstaat naar participatiemaatschappij...................................................................42
…het ontstaan van de verzorgingsstaat schetsen en drie redenen benoemen waarom deze verzorgingsstaat
onder druk staat.................................................................................................................................................42
2
, …omschrijven wat onder een participatiesamenleving wordt verstaan, het draagvlak voor dit type
samenleving en de dilemma’s die zichtbaar worden in dit type samenleving...................................................47
…de WMO plaatsen in de context van de participatiesamenleving..................................................................50
Lesweek 6 en 7: Huiselijk geweld en ouderenmishandeling..........................................................................52
…de vormen, oorzaken en gevolgen van huiselijk geweld benoemen...............................................................52
…de vormen, oorzaken en gevolgen van ouderenmishandeling en in bijzonder ontspoorde mantelzorg
benoemen...........................................................................................................................................................59
…huiselijk geweld en ouderenmishandeling plaatsen in de behandelde maatschappelijke ontwikkelingen....62
3
, Lesweek 1: Inleiding op de sociologie
De student kan…
…verwoorden op welke twee samenhangende vragen de sociologie antwoord probeert te
geven.
Een socioloog houdt zich bezig met vragen als: Hoe komt het dat de
levensverwachting in lagere sociale klassen veel lager is dan in hogere sociale
klassen? Waarom komen stemmingsstoornissen vaker voor bij vrouwen dan bij
mannen? Waarom gaan er veel meer jongeren uit hogere sociale klassen naar de
universiteit dan jongeren uit lagere sociale klassen? Waarom komen er op jonge
leeftijd al veel meer jongens dan meisjes bij de Spoedeisende Hulp terecht?
Antwoorden op deze vragen helpen bij de aanpak van allerlei problemen.
Sociologie wordt wel omschreven als wetenschap van de maatschappij,
wetenschap van het menselijk samenleven of wetenschap van het sociale.
Mensen leven met elkaar samen en worden daardoor beïnvloed.
Omdat het begrip sociaal met alles te maken heeft wat zich tussen mensen
afspeelt, houden sociologen zich bezig met alle aspecten en terreinen van
menselijk samenleven: liefde, vriendschap, ruzie, oorlog, economie, sport, kunst
enzovoort. Al deze zaken kunnen vanuit een sociologische invalshoek worden
bekeken. De sociologie probeert antwoord te geven op twee samenhangende
vragen:
1. Hoe worden mensen in hun gedrag beïnvloed door het feit dat zij deel
uitmaken van allerlei samenlevingsverbanden oftewel groeperingen? Die
groeperingen kunnen variëren van het gezin tot de samenleving als
geheel. Een gangbare indeling is de volgende:
(a) Microniveau. Hier gaat het om kleine samenlevingsverbanden waarvan
mensen deel uitmaken, oftewel de directe sociale omgeving van een
individu. Te denken valt aan het gezin, een vriendengroep of een team
van collega’s.
(b) Mesoniveau. Hier betreft het grotere organisatorische verbanden
waarvan mensen deel uitmaken, oftewel de wijdere sociale omgeving:
een school, kerkgenootschap, wijk.
(c) Macroniveau. Dit heeft betrekking op de maatschappij als geheel.
2. Hoe zit de samenleving in elkaar? Hoe zitten onderdelen van de
maatschappij, zoals de gezondheidszorg, in elkaar? Bij het beantwoorden
van deze vraag komen subvragen aan de orde, zoals: Hoe zijn de
machtsverhoudingen? Welke waarden en normen worden belangrijk
gevonden? Welke problemen vloeien voort uit het samenleven van
mensen (zogeheten maatschappelijke problemen)? Bijvoorbeeld,
alcoholverslaving is niet alleen een individueel probleem maar ook een
maatschappelijk probleem. Jongeren gaan vaak alcohol gebruiken om bij
de groep te horen. Alcoholgebruik kan ook een reactie zijn op allerlei
problemen. De gevolgen van alcoholgebruik voor de samenleving zijn
groot: verkeersongelukken, gezondheidsproblemen, overlast etc.
…de wetenschappelijke benadering van de sociologie beschrijven en benoemen wat de
relevantie van de sociologie is voor verpleegkundigen
Wetenschappelijke benadering van de sociologie
Sociologen bestuderen mensen en hun gedrag in hun sociale omgeving, in relatie
tot de heersende cultuur, de bestaande maatschappelijke structuren en
4
Lesweek 1: Inleiding op de sociologie............................................................................................................. 4
…verwoorden op welke twee samenhangende vragen de sociologie antwoord probeert te geven...................4
…de wetenschappelijke benadering van de sociologie beschrijven en benoemen wat de relevantie van de
sociologie is voor verpleegkundigen....................................................................................................................4
…de volgende begrippen sociologisch duiden: interactie, identiteit, collectieve definitie van de situatie, en
referentiekader.....................................................................................................................................................7
…de gevolgen beschrijven van etiketterings- en stigmatiseringsprocessen........................................................9
Lesweek 2: Cultuur, socialisatie, structuur en stratificatie.............................................................................10
…Het fenomeen ‘cultuur’ beschrijven en de hiermee samenhangende begrippen waarden, normen, afwijkend
gedrag................................................................................................................................................................10
…omschrijven wat verstaan wordt onder institutionalisering in relatie tot de roltheorie en de
socialisatietheorie..............................................................................................................................................13
…de betekenis van groeperingen en netwerken benoemen..............................................................................17
…[de veranderingen in] afhankelijkheidsverhoudingen in de Nederlandse samenleving beschrijven..............19
…de vier vormen van ‘invloed’ omschrijven.......................................................................................................19
…uitleggen wat onder sociale mobiliteit en sociale ongelijkheid wordt verstaan.............................................23
Lesweek 3: Maatschappelijke ontwikkelingen NL......................................................................................... 24
…de vijf belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen beschrijven t.a.v. de wijze waarop mensen zich tot
elkaar verhouden [afhankelijkheidsverhoudingen]...........................................................................................24
…het proces van informalisering omschrijven m.b.t. de wijze waarop mensen met elkaar interacteren.........28
…aangeven hoe normen en waarden zijn veranderd en hoe deze verandering zich verhoudt tot de
multiculturele samenleving................................................................................................................................29
Lesweek 4: Mantelzorg en zelfmanagement................................................................................................. 32
…het begrip zelfmanagement omschrijven en onderscheid maken in de begrippen zelfredzaamheid, zelfregie,
empowerment en de verbinding leggen met het ICF model..............................................................................32
…de 3 verschillende manieren om gezondheid te definiëren benoemen en weet welke factoren van invloed
zijn op hoe mensen met ziekte en gezondheid omgaan....................................................................................34
…benoemen welke waarden verbonden zijn met zelfmanagement..................................................................36
…zelfmanagement in de maatschappelijke context plaatsen op micro-, meso- en macroniveau.....................36
…het begrip mantelzorg definiëren....................................................................................................................38
…de gevolgen van het geven en ontvangen van mantelzorg beschrijven.........................................................38
…de waarden van waaruit mantelzorg wordt gegeven omschrijven en heeft zicht op de verschillende groepen
die mantelzorg verlenen.....................................................................................................................................39
…mantelzorg in de maatschappelijke context plaatsen op micro-, meso- en macroniveau.............................40
Lesweek 5: Van verzorgingsstaat naar participatiemaatschappij...................................................................42
…het ontstaan van de verzorgingsstaat schetsen en drie redenen benoemen waarom deze verzorgingsstaat
onder druk staat.................................................................................................................................................42
2
, …omschrijven wat onder een participatiesamenleving wordt verstaan, het draagvlak voor dit type
samenleving en de dilemma’s die zichtbaar worden in dit type samenleving...................................................47
…de WMO plaatsen in de context van de participatiesamenleving..................................................................50
Lesweek 6 en 7: Huiselijk geweld en ouderenmishandeling..........................................................................52
…de vormen, oorzaken en gevolgen van huiselijk geweld benoemen...............................................................52
…de vormen, oorzaken en gevolgen van ouderenmishandeling en in bijzonder ontspoorde mantelzorg
benoemen...........................................................................................................................................................59
…huiselijk geweld en ouderenmishandeling plaatsen in de behandelde maatschappelijke ontwikkelingen....62
3
, Lesweek 1: Inleiding op de sociologie
De student kan…
…verwoorden op welke twee samenhangende vragen de sociologie antwoord probeert te
geven.
Een socioloog houdt zich bezig met vragen als: Hoe komt het dat de
levensverwachting in lagere sociale klassen veel lager is dan in hogere sociale
klassen? Waarom komen stemmingsstoornissen vaker voor bij vrouwen dan bij
mannen? Waarom gaan er veel meer jongeren uit hogere sociale klassen naar de
universiteit dan jongeren uit lagere sociale klassen? Waarom komen er op jonge
leeftijd al veel meer jongens dan meisjes bij de Spoedeisende Hulp terecht?
Antwoorden op deze vragen helpen bij de aanpak van allerlei problemen.
Sociologie wordt wel omschreven als wetenschap van de maatschappij,
wetenschap van het menselijk samenleven of wetenschap van het sociale.
Mensen leven met elkaar samen en worden daardoor beïnvloed.
Omdat het begrip sociaal met alles te maken heeft wat zich tussen mensen
afspeelt, houden sociologen zich bezig met alle aspecten en terreinen van
menselijk samenleven: liefde, vriendschap, ruzie, oorlog, economie, sport, kunst
enzovoort. Al deze zaken kunnen vanuit een sociologische invalshoek worden
bekeken. De sociologie probeert antwoord te geven op twee samenhangende
vragen:
1. Hoe worden mensen in hun gedrag beïnvloed door het feit dat zij deel
uitmaken van allerlei samenlevingsverbanden oftewel groeperingen? Die
groeperingen kunnen variëren van het gezin tot de samenleving als
geheel. Een gangbare indeling is de volgende:
(a) Microniveau. Hier gaat het om kleine samenlevingsverbanden waarvan
mensen deel uitmaken, oftewel de directe sociale omgeving van een
individu. Te denken valt aan het gezin, een vriendengroep of een team
van collega’s.
(b) Mesoniveau. Hier betreft het grotere organisatorische verbanden
waarvan mensen deel uitmaken, oftewel de wijdere sociale omgeving:
een school, kerkgenootschap, wijk.
(c) Macroniveau. Dit heeft betrekking op de maatschappij als geheel.
2. Hoe zit de samenleving in elkaar? Hoe zitten onderdelen van de
maatschappij, zoals de gezondheidszorg, in elkaar? Bij het beantwoorden
van deze vraag komen subvragen aan de orde, zoals: Hoe zijn de
machtsverhoudingen? Welke waarden en normen worden belangrijk
gevonden? Welke problemen vloeien voort uit het samenleven van
mensen (zogeheten maatschappelijke problemen)? Bijvoorbeeld,
alcoholverslaving is niet alleen een individueel probleem maar ook een
maatschappelijk probleem. Jongeren gaan vaak alcohol gebruiken om bij
de groep te horen. Alcoholgebruik kan ook een reactie zijn op allerlei
problemen. De gevolgen van alcoholgebruik voor de samenleving zijn
groot: verkeersongelukken, gezondheidsproblemen, overlast etc.
…de wetenschappelijke benadering van de sociologie beschrijven en benoemen wat de
relevantie van de sociologie is voor verpleegkundigen
Wetenschappelijke benadering van de sociologie
Sociologen bestuderen mensen en hun gedrag in hun sociale omgeving, in relatie
tot de heersende cultuur, de bestaande maatschappelijke structuren en
4
