4/5/6 VWO SPREKEND VERLEDEN
Hoofdstuk 4 De Middeleeuwen
TIJDLIJN
481 – 511 = Clovis
500 – 1000 = vroege Middeleeuwen
768 – 814 = Karel de Grote
1000 – 1500 = late Middeleeuwen
1073 – 1122 = Investituurstrijd
1100 – 1280 = Kruistochten
1337 – 1453 = Honderdjarige Oorlog
KENMERKENDE ASPECTEN
Tijdvak 3
9. De verspreiding van het christendom in geheel Europa
10. Het ontstaan en de verspreiding van de islam
11. De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een
zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid
12. Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur
Tijdvak 4
13. De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-
urbane samenleving
14. De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden
15. Het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel geestelijke macht het
primaat behoorde te hebben
16. De expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de
kruistochten
17. Het begin van staatsvorming en centralisatie
, PARAGRAAF 1
In 481 werd Clovis koning van een van de Frankische stammen. Hij bekeerde zich tot het christendom
en zorgde ervoor dat anderen dat ook deden. Clovis stierf in 511 en zijn rijk was het grootste in West-
Europa.
Karel de Grote dwong ook de Saksen het christendom aan te nemen, onder bedreiging van de
doodstraf. Enkele Frankische monniken trokken naar de Nederlanden om deze te bekeren:
De monniken stichtten kloosters en trokken nieuwe monniken aan. Met het klooster als
centrum verrichtten de monniken hun bekeringswerk
Daarnaast streefden de monniken ernaar de regionale machthebbers als eersten te bekeren
of hun steun te verwerven
De reguliere geestelijken in kloosters en volgens regels (nonnen)
Geestelijken hebben en geven de meeste informatie, ze kunnen als enige lezen en schrijven. Ook
worden ze op veel gebieden als leidsman aanvaard, ze hielpen bij het opstellen van wetten en
verdragen. De paus kan zelfs koningen en keizers in de ban doen. De Kerk kon ook belastingen aan
het volk opleggen grote rijkdommen. Geestelijken hebben grote invloed op literatuur, kunst en
wetenschap: ze bepaalden waarover werd geschreven. Er waren twee verschillende geestelijken:
1. De seculiere geestelijken tussen de andere mensen (paus, priesters)
2. De reguliere geestelijken in kloosters en volgens regels (nonnen)
Slavische volken op de Balkan en in Rusland werden tot het christendom gebracht vanuit het
Byzantijnse rijk.
PARAGRAAF 2
In het Romeinse rijk bestond een agrarisch-urbane cultuur. In de Vroege Middeleeuwen kwam er een
agrarische cultuur (een samenleving waarbij bijna de hele bevolking op het platteland woonde en van
de landbouw leefde). Het grondbezit in West-Europa werd georganiseerd volgens het hofstelsel
economisch systeem of domeinstelsel:
Kern werd gevormd door de versterkte boerderij, het kasteel of klooster en de bijbehorende
landerijen van de grootgrondbezitter. Daaromheen woonden horige boeren die grond in
pacht hadden
Op de domeinen zorgden de mensen voor bijna alles wat ze nodig hadden
De meeste mensen waren horigen en hadden verplichtingen aan hun heer:
Zij moesten als pacht een deel van wat hun boerderij voortbracht, aan de heer afstaan
Zij moesten herendiensten verrichten. De belangrijkste dienst was het bewerken van de
landerijen van de heer
In de middeleeuwen ontstond er een standenmaatschappij:
Geestelijken
Adel
Boeren
Hoofdstuk 4 De Middeleeuwen
TIJDLIJN
481 – 511 = Clovis
500 – 1000 = vroege Middeleeuwen
768 – 814 = Karel de Grote
1000 – 1500 = late Middeleeuwen
1073 – 1122 = Investituurstrijd
1100 – 1280 = Kruistochten
1337 – 1453 = Honderdjarige Oorlog
KENMERKENDE ASPECTEN
Tijdvak 3
9. De verspreiding van het christendom in geheel Europa
10. Het ontstaan en de verspreiding van de islam
11. De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een
zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid
12. Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur
Tijdvak 4
13. De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-
urbane samenleving
14. De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden
15. Het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel geestelijke macht het
primaat behoorde te hebben
16. De expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de
kruistochten
17. Het begin van staatsvorming en centralisatie
, PARAGRAAF 1
In 481 werd Clovis koning van een van de Frankische stammen. Hij bekeerde zich tot het christendom
en zorgde ervoor dat anderen dat ook deden. Clovis stierf in 511 en zijn rijk was het grootste in West-
Europa.
Karel de Grote dwong ook de Saksen het christendom aan te nemen, onder bedreiging van de
doodstraf. Enkele Frankische monniken trokken naar de Nederlanden om deze te bekeren:
De monniken stichtten kloosters en trokken nieuwe monniken aan. Met het klooster als
centrum verrichtten de monniken hun bekeringswerk
Daarnaast streefden de monniken ernaar de regionale machthebbers als eersten te bekeren
of hun steun te verwerven
De reguliere geestelijken in kloosters en volgens regels (nonnen)
Geestelijken hebben en geven de meeste informatie, ze kunnen als enige lezen en schrijven. Ook
worden ze op veel gebieden als leidsman aanvaard, ze hielpen bij het opstellen van wetten en
verdragen. De paus kan zelfs koningen en keizers in de ban doen. De Kerk kon ook belastingen aan
het volk opleggen grote rijkdommen. Geestelijken hebben grote invloed op literatuur, kunst en
wetenschap: ze bepaalden waarover werd geschreven. Er waren twee verschillende geestelijken:
1. De seculiere geestelijken tussen de andere mensen (paus, priesters)
2. De reguliere geestelijken in kloosters en volgens regels (nonnen)
Slavische volken op de Balkan en in Rusland werden tot het christendom gebracht vanuit het
Byzantijnse rijk.
PARAGRAAF 2
In het Romeinse rijk bestond een agrarisch-urbane cultuur. In de Vroege Middeleeuwen kwam er een
agrarische cultuur (een samenleving waarbij bijna de hele bevolking op het platteland woonde en van
de landbouw leefde). Het grondbezit in West-Europa werd georganiseerd volgens het hofstelsel
economisch systeem of domeinstelsel:
Kern werd gevormd door de versterkte boerderij, het kasteel of klooster en de bijbehorende
landerijen van de grootgrondbezitter. Daaromheen woonden horige boeren die grond in
pacht hadden
Op de domeinen zorgden de mensen voor bijna alles wat ze nodig hadden
De meeste mensen waren horigen en hadden verplichtingen aan hun heer:
Zij moesten als pacht een deel van wat hun boerderij voortbracht, aan de heer afstaan
Zij moesten herendiensten verrichten. De belangrijkste dienst was het bewerken van de
landerijen van de heer
In de middeleeuwen ontstond er een standenmaatschappij:
Geestelijken
Adel
Boeren
