Geschiedenis der
Nederlanden
DR. JANNA EVERAERT
SEMESTER 1
,Inhoudsopgave
1 Inleiding .................................................................................................................................................. 4
1.1 De Nederlanden ................................................................................................................................... 4
1.1.1 Afbakening ...................................................................................................................................... 4
1.1.2 Relevantie ........................................................................................................................................ 5
1.2 Historiografie ....................................................................................................................................... 7
1.2.1 Voor WO II: de natiestaat ................................................................................................................ 7
1.2.2 Na WO II: weg van de natiestaat ................................................................................................... 11
1.3 De algemene periodisering (gewoon een overzichtje, niet leren !!) ................................................... 12
1.3.1 Fase 1: tot de late 14de eeuw (les 1, moet minder gekend zijn) .................................................... 12
1.3.2 Fase 2: late 14de- 16de eeuw (4 lessen) .......................................................................................... 13
1.3.3 Fase 3: 17de- 18de eeuw (6 lessen) ................................................................................................. 13
1.3.4 Fase 4: de revoluties rond 1800 (1 les) ......................................................................................... 13
2 De vroegste geschiedenis (tot ca. 1350) ................................................................................................ 14
2.1 Prelude: Landschap ............................................................................................................................ 14
2.2 Romeinse tijd ...................................................................................................................................... 15
2.3 Vroege middeleeuwen ....................................................................................................................... 17
2.3.1 De Merovingen .............................................................................................................................. 17
2.3.2 De Karolingen ................................................................................................................................ 18
2.4 Vorming van de landsheerlijkheden (11de-13de eeuw) (belangrijk deel) ............................................. 21
2.4.1 Het graafschap Vlaanderen ........................................................................................................... 22
2.4.2 Het Hertogdom Brabant ................................................................................................................ 25
2.4.3 Het graafschap Holland ................................................................................................................. 26
2.4.4 Prinsbisdommen............................................................................................................................ 28
2.4.5 Algemeen ...................................................................................................................................... 29
2.5 De steden ........................................................................................................................................... 31
2.6 De eeuw van onderzekerheden (14de eeuw)....................................................................................... 32
3 De Bourgondische eenmaking en de Habsburgse overname (14 de-16de eeuw) ..................................... 34
3.1 De Bourgondiërs ................................................................................................................................. 34
3.1.1 Filips de Goede .............................................................................................................................. 36
3.1.2 Karel de stoute (zoon Filips de Goede) ......................................................................................... 41
3.2 De Habsburgse overname .................................................................................................................. 41
3.2.1 Crisis in de Nederlanden (1477-1492) ........................................................................................... 41
3.2.2 Filips de schone (1478-1506) ........................................................................................................ 42
3.2.3 Karel V (1500-1558) ....................................................................................................................... 43
3.3 Nederlandse identiteit? ...................................................................................................................... 48
4 De samenleving in de Bourgondisch - Habsburgse Nederlanden (14de-16 de eeuw) .............................. 51
4.1 Politieke structuren ............................................................................................................................ 51
4.1.1 Uitbouw van het hofleven ............................................................................................................. 51
4.1.2 Uitbouw van politieke structuren ................................................................................................. 52
4.1.3 Impact van de centralisering ......................................................................................................... 55
4.2 Socio -economische ontwikkelingen ................................................................................................... 57
4.3 Culturele ontwikkelingen.................................................................................................................... 61
5 De opstand, deel 1: de aanleidingen ..................................................................................................... 63
1
, 5.1 Troonafstand Karel V ......................................................................................................................... 63
5.2 Religieuze factoren ............................................................................................................................. 64
5.2.1 NDLDN zeer vatbaar voor Reformatie ........................................................................................... 66
5.3 Politieke factoren ............................................................................................................................... 71
5.4 Economische factoren ........................................................................................................................ 75
6 De opstand, deel 2: Verloop en uitkomst .............................................................................................. 77
6.1 1566: Het ‘Wonderjaar’...................................................................................................................... 77
6.2 1567-1574: De repressie en de guerilla-oorlog .................................................................................. 79
6.3 1574-1588: Escalatie en pacificatie.................................................................................................... 85
6.4 1588-1648: Internationale context beslecht het pleit ........................................................................ 91
7 De republiek: politiek en religie ............................................................................................................ 94
7.1 De staatsinrichting van de Republiek ................................................................................................. 94
7.1.1 Gewestelijke Statenvergaderingen ............................................................................................... 95
7.1.2 Staten-Generaal ............................................................................................................................ 95
7.2 De Republiek als ‘burgerlijke democratie’ .......................................................................................... 97
7.2.1 Dominantie van de ‘regentenklasse’ ............................................................................................. 97
7.2.2 Wie had de macht en wie niet? ..................................................................................................... 98
7.3 Interne conflicten ............................................................................................................................... 99
7.3.1 Eerste conflict ................................................................................................................................ 99
7.3.2 Tweede conflict ........................................................................................................................... 101
7.3.3 Derde conflict .............................................................................................................................. 102
7.3.4 Vierde conflict ............................................................................................................................. 102
7.4 Religie in Republiek .......................................................................................................................... 104
7.5 Nieuwe grenzen, nieuwe identiteiten ............................................................................................... 109
8 De Republiek: De ‘Gouden Eeuw’ ........................................................................................................ 112
8.1 De’ Gouden Eeuw’ als periode van verandering en continuïteit ...................................................... 112
8.2 De ‘Gouden Eeuw’ als complex gegeven .......................................................................................... 117
8.3 Het handelsemperium van de Republiek .......................................................................................... 121
8.4 Epiloog ............................................................................................................................................. 128
9 Zuidelijke Nederlanden (17de-18de eeuw) ............................................................................................ 130
9.1 Politiek.............................................................................................................................................. 130
9.1.1 Hoe zat politiek alles in mekaar?................................................................................................. 131
9.1.2 Bestuursvorm .............................................................................................................................. 133
9.2 Religie ............................................................................................................................................... 137
9.3 Economie .......................................................................................................................................... 142
10 Zuiden en Noorden op het Europese toneel - oorlogvoering (17de -18de eeuw) .................................... 146
10.1 Oorlogsvoering in de Zuidelijke Nederlanden .................................................................................. 146
10.1.1 Frankrijk als nieuwe dreiging vanaf 1648 ............................................................................... 148
10.1.2 Structurele gevolgen .............................................................................................................. 152
10.2 Oorlogsvoering in de Republiek........................................................................................................ 152
11 Revoluties in het Noorden en het Zuiden (1780-1830) ........................................................................ 158
2
, 11.1 Revolutie (1780-1795) in de Noordelijke Nederlanden .................................................................... 158
11.2 Revolutie (1780-1795) In de Zuidelijke Nederlanden ....................................................................... 161
11.3 Franse tijd (1795-1813/1814) In de Noordelijke Nederlanden ......................................................... 164
11.4 Franse tijd (1795-1813/1814) In de Zuidelijke Nederlanden ............................................................ 166
11.5 Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830) .......................................................................... 168
3