OPLEIDINGS- EN WERKVELDORIËNTATIE
Inleiding
BASISBEGINSELEN
Grondwet
= België is een grondwettelijke staat = grondwet zet in grote lijnen uiteen hoe staat bestuurd wordt,
hoe diverse instellingen georganiseerd zijn & hoe burgers zich verhouden tov deze instellingen
Scheiding der machten
= de Belgische staat is georganiseerd nr het idee van Montesquieu
• De l’esprit des lois’ (1748): iedereen die macht heeft, is geneigd deze te misbruiken
• De macht moet verdeeld worden over diverse instanties met elk een eigen bevoegdheid:
MACHT WIE BEVOEGHEID
Wetgevende Macht Koning & Parlement 1. Wetten maken
(kamer v volksvertegenwoordiging & 2. Controleren v uitvoerende macht
senaat)
Uitvoerende Macht Koning en de Regering 1. Land leiden
2. Uitvoeren vd wetten
Rechterlijke Macht Hoven & Rechtbanken Uitspraak doen over geschillen
Monarchie
= koning is staatshoofd, maar heeft slechts beperkte macht: enkel bevoegdheden die hij samen met
zijn ministers kan uitoefenen
• De grondwettelijke macht vd koning gaat over op de eerstgeborene
• Sinds 1991: ook vrouwelijke nakomelingen staatshoofd
Parlementaire democratie
= parlement heeft de bevoegdheid om wetten te maken
• Bestaat uit parlementsleden (verkozen door bevolking)
Representatieve democratie
= bevolking ≠ wetgevende macht, zij laat zich vertegenwoordigen door verkozen parlementsleden
Parlementair stelsel
= enkel parlementsleden worden verkozen, ministers & staatshoofd niet
Rechtstaat
= niet alleen burgers moeten rechtsregels respecteren, ook overheidsinstanties
• Echtsregels worden ontstaan door de verkozen meerderheid
OVERHEDEN
Gedecentraliseerd bestuur
= hogere overheid wijst e deel v haar bevoegdheden toe aan andere autonome organen
Verschillende overheden:
1. Federale overheid heeft beslissingsbevoegdheid over grondgebied vh hele land
2. Gemeenschappen zijn opgericht om culturele eigenheid vd Nederlandstalige, Franstalige &
Duitstalige bevolking te beschermen & te ontwikkelen (cultuur- &persoonsgebonden)
3. Gewesten zijn opgericht om beter te kunnen inspelen op economische eigenheid ve regio
4. Provincies hebben bevoegdheden op provinciaal grondgebied (enkel nog bevoegdheden)
5. Gemeenten & steden hebben bevoegdheden binnen hun grondgebied
1
, Hiërarchie der rechtsnormen
= de verschillende overheden hebben bevoegdheid om eigen rechtsnormen uit te vaardigen
Onze wetgeving bestaat uit allerlei regels die uitgaan van verschillende instanties:
OVERHEID RECHTSNORM
Federale overheid Grondwet, Wetten, EU-richtlijnen en Internationale verdragen
Gemeenschappen en gewesten Decreten
Brussels Hoofdstelijk gewest vaardigt ordonnanties uit
Provincies Provinciale verordeningen
Gemeenten Gemeentelijke verordeningen
Rangorde tussen hogere en lagere normen:
1. Grondwet: geen enkele wet mag uitgevaardigd worden die in strijd is met d grondwet
2. Wetten, decreten & ordonnanties =wetgevende akten (mogen niet in strijd zijn met grondwet)
3. Wetgevende akten krijgen vervolg in uitvoeringsbesluiten. Zowel gemeenschaps-, gewest-, als
federale regering moet d wetgevende akten omzetten in besluiten
4. Provinciale verordeningen
5. Gemeentelijke verordeningen
Belgische federale / Asymmetrisch model:
WETGEVENDE MACHT UITVOERENDE MACHT RECHTERLIJKE MACHT
GEMEENTEN EN Gemeenteraad College v burgemeester & Hoven & rechtbanken
STEDEN schepenen
PROVINCIE Provincieraad Bestendige deputatie & gouverneur Hoven & rechtbanken
GEMEENSCHAPPE • Vlaams parlement • Vlaamse regering Hoven & rechtbanken
N EN GEWESTEN • Waalse gewestraad • Waalse gewestregering
• Franse Gemeenschapsraad • Franse Gemeenschapsregering
• Raad vd Duitstalige • Regering vd Duitstalige
Gemeenschap Gemeenschap
• Brusselse Hoofdstedelijke • Brusselse Hoofdstedelijke
Raad Regering
WETGEVENDE MACHT UITVOERENDE MACHT RECHTERLIJKE MACHT
FEDERALE OVERHEID Federaal parlement (Kamer v Federale regering Hoven & rechtbanken
Volksvertegenwoordigers & (ministers &
Senaat) & koning staatssecretarissen) & koning
EUROPESE UNIE • Europees Parlement Europese Commissie • Europees gerecht v
• Raad van ministers 1e aanleg
(Ministers vd versch lidstaten) • Hof v Justitie (kan e
Europese norm
vernietigen & e
lidstaat
veroordelen)
Hoofdstuk 1: welzijn in de verzorgingsstaat
1.1 Begrip verzorgingsstaat / welvaartstaat
1.1.1 Betekenis
Prof. Herman Deleeck
Welvaartstaat = samenlevingsvorm v sommige rijke geïndustrialiseerde landen waarbij e aantal
grondrechten vd burger effectief gewaarborgd worden
2
,• Deze grondrechten zijn bedoeld om materiële welvaart & kansen tot ontplooiing te bevorderen
• Gebeurt binnen d parlementaire democratie & mbvd vrije markt-economische productiewijze
GRONDRECHTEN ? MENSENRECHTEN
Waarvoor men een ingrijpen vd overheid verwacht
• Recht op leven
• Vrijheid v meningsuiting
• Vrijheid v drukpers & godsdienstvrijheid
Maar ook de sociale grondrechten
• Recht op werk
• Huisvesting
• Gezondheid
• Onderwijs
1.1.2 Kenmerken van de welvaarststaat
• Hoog welvaartspeil
- Hooggeorganiseerderde economische ontwikkeling -> zeer hoge levensstandaard
- Voorwaarde behoud: voortdurende economische groei + werkgelegenheid
• Overheidsoptreden
- Grondrechten vd burgers waarborgen BV. sociale zekerheid, dienstverlening vr zorgsectoren
• Grondrechten (preventief)
- Preventief organiseren vd solidariteit (sociale zekerheid)
- Uitbouwen vh zorgapparaat (sociale institities)
• Vrije markt & overleg
- Overleg tss vertegenwoordigers vd ondernemingen, organisaties die belangen vd burgers &
overheid
• Democratie
- Niet autoritair
- Via overleg & inspraak
1.1.3 De welvaartstaat is niet-staats en is verzuild
Sociale organisaties, belangrijke rol:
• Betrokken bij besluitsvorming over het sociaal beleid
- Paritair overleg: tss vertegenwoordigers v werknemers & werkgevers
- Tripartiet overleg: + vertegenwoordigers overheid
• Betrokken bij uitvoering vd wetgeving
• Uitbetalen v sociale uitkeringen
Verzuild
= de levensbeschouwing is nauw verbonden met de organisatie ve aantal maatschappelijke
activiteiten BV. Christelijke Mutualiteit
Ontzuiling
= niet meer geïntereseerd id levensbeschouwing: veranderen v ziekenfonds
Niet-staats:
Sociale organisaties zijn sterk betrokken
• Bij besluitvorming over sociaal beleid (maken wetgeving) BV. Sociaal overleg
• Bij uitvoering vh sociaal beleid (uitvoeren wetgeving) BV. Uitbetaling v uitkeringen
Overheid controleert
3
, Verzuild middenveld:
• Middenveld = sociale organisaties
• Verzuiling = maatschappelijke initiatieven vanuit 3 ideologieën (20 e E)
• katholieken/ liberalen/ socialisten
• (21e E): verzuiling afgebrokkeld -> ontzuiling, maar koepels nog sterk
• Nieuwe sociale bewegingen
KAJ = Kristelijke Arbeidersjongeren
Chi Rho = Christus Koning (afgeleid uit Grieks)
KSA = Katholieke Studenten Actie
VKSJ = Vrouwelijke Katholieke Studerende Jeugd
KSJ = Katholieke studerende jeugd (KSA en VKSJ samen)
KLJ = Katholieke Landelijke Jeugd
JOETZ = jeugddienst vd socialistische mutualiteiten (cfr. Kazou van de CM)
RodeValken = socialistische jongerenbeweging
ACV = Algemeen Christelijke Vakbond
ACLVB = Algemene Centrale der Liberale Vakbonden v België
ABVV = Algemeen Belgisch Vakverbond (socialistisch)
1.1.4 Korte historische schets
FASE 1: DE SOCIALE KWESTIE (1800-1880)
• Iets grotere levensstandaard dr industrialisatie
• Weinig overheidstsskomst, wel vrijheid (tgv Franse Revolutie)
• Hongersnood, kinderarbeid, geen sociale bescherming, uitbuiting
-> dankzij solidariteit ontstaan coöperatieves: voorlopers v ziekenfondsen & vakbonden
FASE 2: 1e SOCIALE WETTEN TER BESCHERMING VD ARBEIDERS (1880-1919)
• Betere bescherming arbeiders: wetten kwamen na stakingen
• Leerplicht, zondagsrust, verbod op kinderarbeid
• Ontwikkeling vh stemrecht
• Oprichting vakbonden & ziekenfondsen
FASE 3: SOCIAAL OVERLEG (INTERBELLUM)
• Economische crisis, werkloosheid, opkomst totalitaire regimes in Europa
• Groeiend besef v belang overheidsingrijpen in economie
• Groeiend belang sociaal overleg
• Vakbonden belangrijk: betaald verlof, erkenning v vakbonden, …
• Kinderbijslag en pensioen verplicht
FASE 4: CONCRETE UITBOUW & BLOEI VD WELVAARTSTAAT (NA WO2-1973)
• Uitbouw sociale zekerheid (kinderbijslag, ziekte- &invaliditeitsuitkering, werkloosheidsuitkering,
pensioenen): verplichte bijdrage vr elke werknemer
• Uitbouw overleg werkgever-werknemer
• Uitbouw zorgvoorzieningen & rijksdiensten
FASE 5: NR D ACTIEVE WELVAARTSTAAT (EIND 20E EEUW)
• Oliecrisis: economische groei stagneert dus werkloosheid stijgt, dus grote sociale uitgaven vr
betaling uitkeringen
• Economische crisis: besparingsregering: hoge schuldenlast van België
4
Inleiding
BASISBEGINSELEN
Grondwet
= België is een grondwettelijke staat = grondwet zet in grote lijnen uiteen hoe staat bestuurd wordt,
hoe diverse instellingen georganiseerd zijn & hoe burgers zich verhouden tov deze instellingen
Scheiding der machten
= de Belgische staat is georganiseerd nr het idee van Montesquieu
• De l’esprit des lois’ (1748): iedereen die macht heeft, is geneigd deze te misbruiken
• De macht moet verdeeld worden over diverse instanties met elk een eigen bevoegdheid:
MACHT WIE BEVOEGHEID
Wetgevende Macht Koning & Parlement 1. Wetten maken
(kamer v volksvertegenwoordiging & 2. Controleren v uitvoerende macht
senaat)
Uitvoerende Macht Koning en de Regering 1. Land leiden
2. Uitvoeren vd wetten
Rechterlijke Macht Hoven & Rechtbanken Uitspraak doen over geschillen
Monarchie
= koning is staatshoofd, maar heeft slechts beperkte macht: enkel bevoegdheden die hij samen met
zijn ministers kan uitoefenen
• De grondwettelijke macht vd koning gaat over op de eerstgeborene
• Sinds 1991: ook vrouwelijke nakomelingen staatshoofd
Parlementaire democratie
= parlement heeft de bevoegdheid om wetten te maken
• Bestaat uit parlementsleden (verkozen door bevolking)
Representatieve democratie
= bevolking ≠ wetgevende macht, zij laat zich vertegenwoordigen door verkozen parlementsleden
Parlementair stelsel
= enkel parlementsleden worden verkozen, ministers & staatshoofd niet
Rechtstaat
= niet alleen burgers moeten rechtsregels respecteren, ook overheidsinstanties
• Echtsregels worden ontstaan door de verkozen meerderheid
OVERHEDEN
Gedecentraliseerd bestuur
= hogere overheid wijst e deel v haar bevoegdheden toe aan andere autonome organen
Verschillende overheden:
1. Federale overheid heeft beslissingsbevoegdheid over grondgebied vh hele land
2. Gemeenschappen zijn opgericht om culturele eigenheid vd Nederlandstalige, Franstalige &
Duitstalige bevolking te beschermen & te ontwikkelen (cultuur- &persoonsgebonden)
3. Gewesten zijn opgericht om beter te kunnen inspelen op economische eigenheid ve regio
4. Provincies hebben bevoegdheden op provinciaal grondgebied (enkel nog bevoegdheden)
5. Gemeenten & steden hebben bevoegdheden binnen hun grondgebied
1
, Hiërarchie der rechtsnormen
= de verschillende overheden hebben bevoegdheid om eigen rechtsnormen uit te vaardigen
Onze wetgeving bestaat uit allerlei regels die uitgaan van verschillende instanties:
OVERHEID RECHTSNORM
Federale overheid Grondwet, Wetten, EU-richtlijnen en Internationale verdragen
Gemeenschappen en gewesten Decreten
Brussels Hoofdstelijk gewest vaardigt ordonnanties uit
Provincies Provinciale verordeningen
Gemeenten Gemeentelijke verordeningen
Rangorde tussen hogere en lagere normen:
1. Grondwet: geen enkele wet mag uitgevaardigd worden die in strijd is met d grondwet
2. Wetten, decreten & ordonnanties =wetgevende akten (mogen niet in strijd zijn met grondwet)
3. Wetgevende akten krijgen vervolg in uitvoeringsbesluiten. Zowel gemeenschaps-, gewest-, als
federale regering moet d wetgevende akten omzetten in besluiten
4. Provinciale verordeningen
5. Gemeentelijke verordeningen
Belgische federale / Asymmetrisch model:
WETGEVENDE MACHT UITVOERENDE MACHT RECHTERLIJKE MACHT
GEMEENTEN EN Gemeenteraad College v burgemeester & Hoven & rechtbanken
STEDEN schepenen
PROVINCIE Provincieraad Bestendige deputatie & gouverneur Hoven & rechtbanken
GEMEENSCHAPPE • Vlaams parlement • Vlaamse regering Hoven & rechtbanken
N EN GEWESTEN • Waalse gewestraad • Waalse gewestregering
• Franse Gemeenschapsraad • Franse Gemeenschapsregering
• Raad vd Duitstalige • Regering vd Duitstalige
Gemeenschap Gemeenschap
• Brusselse Hoofdstedelijke • Brusselse Hoofdstedelijke
Raad Regering
WETGEVENDE MACHT UITVOERENDE MACHT RECHTERLIJKE MACHT
FEDERALE OVERHEID Federaal parlement (Kamer v Federale regering Hoven & rechtbanken
Volksvertegenwoordigers & (ministers &
Senaat) & koning staatssecretarissen) & koning
EUROPESE UNIE • Europees Parlement Europese Commissie • Europees gerecht v
• Raad van ministers 1e aanleg
(Ministers vd versch lidstaten) • Hof v Justitie (kan e
Europese norm
vernietigen & e
lidstaat
veroordelen)
Hoofdstuk 1: welzijn in de verzorgingsstaat
1.1 Begrip verzorgingsstaat / welvaartstaat
1.1.1 Betekenis
Prof. Herman Deleeck
Welvaartstaat = samenlevingsvorm v sommige rijke geïndustrialiseerde landen waarbij e aantal
grondrechten vd burger effectief gewaarborgd worden
2
,• Deze grondrechten zijn bedoeld om materiële welvaart & kansen tot ontplooiing te bevorderen
• Gebeurt binnen d parlementaire democratie & mbvd vrije markt-economische productiewijze
GRONDRECHTEN ? MENSENRECHTEN
Waarvoor men een ingrijpen vd overheid verwacht
• Recht op leven
• Vrijheid v meningsuiting
• Vrijheid v drukpers & godsdienstvrijheid
Maar ook de sociale grondrechten
• Recht op werk
• Huisvesting
• Gezondheid
• Onderwijs
1.1.2 Kenmerken van de welvaarststaat
• Hoog welvaartspeil
- Hooggeorganiseerderde economische ontwikkeling -> zeer hoge levensstandaard
- Voorwaarde behoud: voortdurende economische groei + werkgelegenheid
• Overheidsoptreden
- Grondrechten vd burgers waarborgen BV. sociale zekerheid, dienstverlening vr zorgsectoren
• Grondrechten (preventief)
- Preventief organiseren vd solidariteit (sociale zekerheid)
- Uitbouwen vh zorgapparaat (sociale institities)
• Vrije markt & overleg
- Overleg tss vertegenwoordigers vd ondernemingen, organisaties die belangen vd burgers &
overheid
• Democratie
- Niet autoritair
- Via overleg & inspraak
1.1.3 De welvaartstaat is niet-staats en is verzuild
Sociale organisaties, belangrijke rol:
• Betrokken bij besluitsvorming over het sociaal beleid
- Paritair overleg: tss vertegenwoordigers v werknemers & werkgevers
- Tripartiet overleg: + vertegenwoordigers overheid
• Betrokken bij uitvoering vd wetgeving
• Uitbetalen v sociale uitkeringen
Verzuild
= de levensbeschouwing is nauw verbonden met de organisatie ve aantal maatschappelijke
activiteiten BV. Christelijke Mutualiteit
Ontzuiling
= niet meer geïntereseerd id levensbeschouwing: veranderen v ziekenfonds
Niet-staats:
Sociale organisaties zijn sterk betrokken
• Bij besluitvorming over sociaal beleid (maken wetgeving) BV. Sociaal overleg
• Bij uitvoering vh sociaal beleid (uitvoeren wetgeving) BV. Uitbetaling v uitkeringen
Overheid controleert
3
, Verzuild middenveld:
• Middenveld = sociale organisaties
• Verzuiling = maatschappelijke initiatieven vanuit 3 ideologieën (20 e E)
• katholieken/ liberalen/ socialisten
• (21e E): verzuiling afgebrokkeld -> ontzuiling, maar koepels nog sterk
• Nieuwe sociale bewegingen
KAJ = Kristelijke Arbeidersjongeren
Chi Rho = Christus Koning (afgeleid uit Grieks)
KSA = Katholieke Studenten Actie
VKSJ = Vrouwelijke Katholieke Studerende Jeugd
KSJ = Katholieke studerende jeugd (KSA en VKSJ samen)
KLJ = Katholieke Landelijke Jeugd
JOETZ = jeugddienst vd socialistische mutualiteiten (cfr. Kazou van de CM)
RodeValken = socialistische jongerenbeweging
ACV = Algemeen Christelijke Vakbond
ACLVB = Algemene Centrale der Liberale Vakbonden v België
ABVV = Algemeen Belgisch Vakverbond (socialistisch)
1.1.4 Korte historische schets
FASE 1: DE SOCIALE KWESTIE (1800-1880)
• Iets grotere levensstandaard dr industrialisatie
• Weinig overheidstsskomst, wel vrijheid (tgv Franse Revolutie)
• Hongersnood, kinderarbeid, geen sociale bescherming, uitbuiting
-> dankzij solidariteit ontstaan coöperatieves: voorlopers v ziekenfondsen & vakbonden
FASE 2: 1e SOCIALE WETTEN TER BESCHERMING VD ARBEIDERS (1880-1919)
• Betere bescherming arbeiders: wetten kwamen na stakingen
• Leerplicht, zondagsrust, verbod op kinderarbeid
• Ontwikkeling vh stemrecht
• Oprichting vakbonden & ziekenfondsen
FASE 3: SOCIAAL OVERLEG (INTERBELLUM)
• Economische crisis, werkloosheid, opkomst totalitaire regimes in Europa
• Groeiend besef v belang overheidsingrijpen in economie
• Groeiend belang sociaal overleg
• Vakbonden belangrijk: betaald verlof, erkenning v vakbonden, …
• Kinderbijslag en pensioen verplicht
FASE 4: CONCRETE UITBOUW & BLOEI VD WELVAARTSTAAT (NA WO2-1973)
• Uitbouw sociale zekerheid (kinderbijslag, ziekte- &invaliditeitsuitkering, werkloosheidsuitkering,
pensioenen): verplichte bijdrage vr elke werknemer
• Uitbouw overleg werkgever-werknemer
• Uitbouw zorgvoorzieningen & rijksdiensten
FASE 5: NR D ACTIEVE WELVAARTSTAAT (EIND 20E EEUW)
• Oliecrisis: economische groei stagneert dus werkloosheid stijgt, dus grote sociale uitgaven vr
betaling uitkeringen
• Economische crisis: besparingsregering: hoge schuldenlast van België
4
