Medische microbiologie: bacteriologie
• MC examen op laptop
H1:
➢ Commensalen
➢ Transiënte omgevingsfactoren
➢ Specifieke of toevallige pathogenen
Normale omstandigheden:
➢ Voor geboorte: geen contact m.o.
➢ Vanaf geboorte: progressief contact m.o.
Commensalen- residente flora- blijvende flora
➢ Leven van onze afvalproducten => mee-eters
➢ Leven op huid en slijmliezen => niet schadelijk
Hoe de massa commensalen onder controle houden?
Binnendringen huid: mechanische barrière en aanwezigheid van VZ
Binnendringen via slijmvliezen: slijmproductie, antistoffen (IgA) en lysozyme
Bij beschadiging weefsels: vernietiging door fagocytose
Commensalen: aangepast aan levensomstandigheden
Dynamisch evenwicht tussen verschillende commensalen => beletten kolonisatie nieuwe soorten (=
kolonisatieresistentie)
Transiënte flora- tijdelijke flora
➢ Omgevingsfactoren regelmatig aanwezig: darm, orofarynx (= bovenste gedeelde keelholte)
en huid
➢ Geen kans om zich te vestigen en vermenigvuldigen
Pathogenen
Schadelijke bacteriën wrm? Toxines produceren, doordringen in weefsel en bloedbaan, weefselcellen
vernietigen en excessieve (overdreven) groei en uitputten van energiereserves => ziek worden
Nadeel: veel virulentie factoren (= factoren die ervoor zorgen dat ze en persoon gaan ziek maken)
Bv. Toxiciteit, invasiviteit (in staat lichaam binnen te dringen), kapselvorming: bacteriën ontsnappen
aan fagocytose, door kapsel gaan bacteriën zich kunnen vermenigvuldigen in fagocyten door dit gaan
de fagocyten openen en gaan de bacteriën weer vrijkomen => fagocytose mijden
Strikt menselijke pathogenen (bv. hersenvliesontsteking): gemeenschappelijke pathogenen (zowel bij
mens als bij dier pathogeen) => mens als toevallige gastheer gebruiken
Opportunistische pathogenen
Normaal onschadelijk: niet in staat verder binnendringen, niet vermenigvuldigen en vestigen op een
plaats en geen toxines uitscheiden
,Als en persoon algemeen verzwakt is (bv onder medicatie, chemo): epitheelbarrière huid en andere
zaken toch het lichaam binnendringen, afweersysteem kan de commensalen niet vasthouden en zo
gaan die toch een reactie veroorzaken in het lichaam op een andere plek => ontsteking veroorzaken
=> opportunistische pathogenen
Soorten pathogene m.o.
➢ Meeste infecties veroorzaakt door virussen: zelf limiterend (zelf ervan genezen) (tegen virus
niet veel te doen geen Antibiotica) => anders antivirale middelen innemen
➢ Bacteriën kunnen spontaan worden weggewerkt maar als dit niet gebeurt kan het
levensbedreigend worden dan is handig voor een effectieve antibiotica (AB)
➢ Ook infecties door schimmels en gisteren: niet virulent (eerder lokale infecties optreden) =>
frequenter door breedspectrum- AB
➢ Parasieten (eencellig al meercellig): beperkte ziekteverwekker in dit land, eerder in
ontwikkelingslanden infecties met parasieten
H2: pathologische specimens
➢ Opsporen van infecties
➢ Welke bacterie de infectie veroorzaakt en dan de juiste staalname uit te voeren om
microbiologisch onderzoek uit te voeren
➢ Bijbesmettigen vermijden
Goede identificatie staal: welk lichaamsonderdeel het afkomstig is en samen met aanvraagformulier
+ gewenste onderzoek + klinische info op bepaald document weergeven
Identificatie:
➢ Naam en voornaam patiënt
➢ Geboortedatum
➢ Gehospitaliseerd: ja of nee? Ja: (eenheid of afdeling)
Nee: ambulante: adres opgeven
➢ Aanvragende arts
➢ Soort specimen + datum + uur
➢ Gevraagde onderzoeken
➢ Vermoedelijke diagnose/ klinische info
➢ Eventueel gebruik van AB
Tijdstip aankomst staal labo: groot belang; beste is wnr afgenomen onmiddellijk naar labo wordt
gebracht want met groot tijdsverschil: belangrijke pathogenen al afgestorven daartegen ze
onderzocht worden
En eventuele commensalen kunnen de pathogenen overgroeien en dan zie je de pathogenen niet
meer
Transportmateriaal
Wattendrager of wisser: (ofwel droge wissers genoemd)
➢ Houten of plastic staafje + cellulosepropje
➢ Metaaldraad: (met cellulose propje = fijner propje dan de gewone) urethrale secreties of
nasofaryngeale afname (kinderen)
➢ Gebruikt voor afname van Slijmvliezen, wondsecreties en perineale huid
,Nadeel droge wissers: maar geringe hoeveelheid materiaal op wisser afgenomen kan worden, door
droge wisser => snelle afsterving bacterie door uitdroging en de cellulosepropje toxische stoffen
afscheiden dus de bacteriën gaan sterven hieraan
Wisser op cultuur: maar 10% op de cultuur groeien
Noodzakelijk hierdoor: dubbele afname (twee x wisser of Eswab)
Oplossing
➢ Gebruik maken van transportbodems waaraan voedingsbodem is toegevoegd (soort van
halfvaste bodem) waaraan voedende bestanddelen is toegevoegd => wattenstaafje in die
halfvaste bodem met de afgenomen bacteriën (is afname volgens Stuart)
➢ Voornamelijk thioglycolaat en bufferzouten (actieve houtskool) => toxische stoffen waardoor
de bacteriën niet gaan afsterven
Nadeel
➢ Niet bruikbaar voor kleuringspreparaten en 2de droge wisser voor microscopisch onderzoek
nodig
Nieuw
Eswab, nylonvezels: beter overleving/hogere opbrengst en vloeibaar transportmedium:
kleuringen/PCR
Spuit
➢ Etter en andere vloeistoffen
➢ Alle gesloten ettercollecties of punctievloeistoffen
➢ Voortransport aanwezige lucht verwijderen
➢ Spuit versturen met beschermkapje zonder naald
Transportrecipienten
➢ Steriele flesjes, bekers en buisjes
➢ Vloeistoffen, weefselmateriaal of ander materiaal
➢ Lekvrij en steriel
➢ Lumbaal vocht: steriel conisch centrifugeerbuisje met schroefdop
➢ Faeces: potjes met lepel
➢ Handel verkrijgbaar
Transport in voedingsbodems
➢ Direct bij afname enten in of op voedingsbodem
➢ Hemoculturen steriel lichaamsvochten
➢ Delicate m.o.
➢ Rechtstreeks enten: correcte afname instructies
➢ Transport van gekweekte bacteriën
Transportomstandigheden
Transport naar microbiologisch labo: zo snel mogelijk => leefbaarheid delicate m.o. en overgroei niet
pathogene commensalen voorkomen
, Niet mogelijk? Dan op 4°C bewaren (niet lumbaal vocht en homoculturen want lumbaal vocht da
gaat direct afsterven van die kan niet tegen lage temperatuur en hemoculturen direct naar labo voor
verwerking)
Steriel, goed gesloten en lekvrij aankomen in labo: anders bijbesmetting (buitenaf en personen)
Soorten microbiologisch specimens
➢ Bloed
➢ Steriel, bacteriemie, sepsis (bacteriën in bloed) = ernstig/ levensbedreigend
➢ Hemocultuur bij vermoeden sepsis: arterieel of veneus afname
➢ De huid aanprikken: maar op huid zitten commensalen maar die kunnen een bijbesmetting in
het staal veroorzaken => vermijden! Anders onterecht oorzaak sepsis of bacteriemie
Belangrijk: ontsmetting van huid voor afname => noemen we asepsis
Asepsis
Vooraleer een punctie gebeurt in de huid
Huid goed ontsmet: tijdspanne 1 min bacteriën huid doden => volledig ontsmette huid kan je nu
aanprikken
Hoeveelheid bloedafname is 30-40ml: veel: komt door dat bacteriën in bloed aanwezig zijn in kleine
hoeveelheid (1 tot 100 per 100ml bloed aanwezig) meestal 2 sets: 4 flesjes
1 set aeroob hemocultuur en anaeroob cultuur flesje
Voor pediatrische: andere soorten flesje (is voor kinderen) speciale flesjes: 2-5ml afname
Tijdstip: voor start AB en bij een koortsopstoot
Vermoeden endocarditis (ontsteking binnenwand hartspier en hartkleppen): 3 sets af te nemen op
verschillende tijdstippen langer geïncubeerd worden van de flesjes
Punctievloeistoffen
➢ Virtuele holten: kleine hoeveelheid steriel vocht (pleura, pericard, gewricht,…)
➢ Ontstekingsreactie:> vasodilatatie => exsudaat => door punctie
➢ Ontsteking: infectieus/ niet infectieus
➢ Punctie: strenge asepsis
Cerebrospinaal vocht (CSV)
➢ Hersenen en ruggenmerg: omgeven door een steriele vl
➢ Lumbaal vocht of CSV
➢ Glashelder, geen cellen
➢ Meningitis: m.o. + leukocyten => troebel
➢ 2-3ml afname steriel centrifugeerbuis
➢ Afname=> zeer strenge asepsis
Weefselmateriaal
Weefselstukje (biopsie of operatie): in steriel binnekomen in labo: kunnen uitdrogen drm is
belangrijk die biopten vochtig houden drm worden ze opgenomen in steriel recipient met
fysiologisch water
• MC examen op laptop
H1:
➢ Commensalen
➢ Transiënte omgevingsfactoren
➢ Specifieke of toevallige pathogenen
Normale omstandigheden:
➢ Voor geboorte: geen contact m.o.
➢ Vanaf geboorte: progressief contact m.o.
Commensalen- residente flora- blijvende flora
➢ Leven van onze afvalproducten => mee-eters
➢ Leven op huid en slijmliezen => niet schadelijk
Hoe de massa commensalen onder controle houden?
Binnendringen huid: mechanische barrière en aanwezigheid van VZ
Binnendringen via slijmvliezen: slijmproductie, antistoffen (IgA) en lysozyme
Bij beschadiging weefsels: vernietiging door fagocytose
Commensalen: aangepast aan levensomstandigheden
Dynamisch evenwicht tussen verschillende commensalen => beletten kolonisatie nieuwe soorten (=
kolonisatieresistentie)
Transiënte flora- tijdelijke flora
➢ Omgevingsfactoren regelmatig aanwezig: darm, orofarynx (= bovenste gedeelde keelholte)
en huid
➢ Geen kans om zich te vestigen en vermenigvuldigen
Pathogenen
Schadelijke bacteriën wrm? Toxines produceren, doordringen in weefsel en bloedbaan, weefselcellen
vernietigen en excessieve (overdreven) groei en uitputten van energiereserves => ziek worden
Nadeel: veel virulentie factoren (= factoren die ervoor zorgen dat ze en persoon gaan ziek maken)
Bv. Toxiciteit, invasiviteit (in staat lichaam binnen te dringen), kapselvorming: bacteriën ontsnappen
aan fagocytose, door kapsel gaan bacteriën zich kunnen vermenigvuldigen in fagocyten door dit gaan
de fagocyten openen en gaan de bacteriën weer vrijkomen => fagocytose mijden
Strikt menselijke pathogenen (bv. hersenvliesontsteking): gemeenschappelijke pathogenen (zowel bij
mens als bij dier pathogeen) => mens als toevallige gastheer gebruiken
Opportunistische pathogenen
Normaal onschadelijk: niet in staat verder binnendringen, niet vermenigvuldigen en vestigen op een
plaats en geen toxines uitscheiden
,Als en persoon algemeen verzwakt is (bv onder medicatie, chemo): epitheelbarrière huid en andere
zaken toch het lichaam binnendringen, afweersysteem kan de commensalen niet vasthouden en zo
gaan die toch een reactie veroorzaken in het lichaam op een andere plek => ontsteking veroorzaken
=> opportunistische pathogenen
Soorten pathogene m.o.
➢ Meeste infecties veroorzaakt door virussen: zelf limiterend (zelf ervan genezen) (tegen virus
niet veel te doen geen Antibiotica) => anders antivirale middelen innemen
➢ Bacteriën kunnen spontaan worden weggewerkt maar als dit niet gebeurt kan het
levensbedreigend worden dan is handig voor een effectieve antibiotica (AB)
➢ Ook infecties door schimmels en gisteren: niet virulent (eerder lokale infecties optreden) =>
frequenter door breedspectrum- AB
➢ Parasieten (eencellig al meercellig): beperkte ziekteverwekker in dit land, eerder in
ontwikkelingslanden infecties met parasieten
H2: pathologische specimens
➢ Opsporen van infecties
➢ Welke bacterie de infectie veroorzaakt en dan de juiste staalname uit te voeren om
microbiologisch onderzoek uit te voeren
➢ Bijbesmettigen vermijden
Goede identificatie staal: welk lichaamsonderdeel het afkomstig is en samen met aanvraagformulier
+ gewenste onderzoek + klinische info op bepaald document weergeven
Identificatie:
➢ Naam en voornaam patiënt
➢ Geboortedatum
➢ Gehospitaliseerd: ja of nee? Ja: (eenheid of afdeling)
Nee: ambulante: adres opgeven
➢ Aanvragende arts
➢ Soort specimen + datum + uur
➢ Gevraagde onderzoeken
➢ Vermoedelijke diagnose/ klinische info
➢ Eventueel gebruik van AB
Tijdstip aankomst staal labo: groot belang; beste is wnr afgenomen onmiddellijk naar labo wordt
gebracht want met groot tijdsverschil: belangrijke pathogenen al afgestorven daartegen ze
onderzocht worden
En eventuele commensalen kunnen de pathogenen overgroeien en dan zie je de pathogenen niet
meer
Transportmateriaal
Wattendrager of wisser: (ofwel droge wissers genoemd)
➢ Houten of plastic staafje + cellulosepropje
➢ Metaaldraad: (met cellulose propje = fijner propje dan de gewone) urethrale secreties of
nasofaryngeale afname (kinderen)
➢ Gebruikt voor afname van Slijmvliezen, wondsecreties en perineale huid
,Nadeel droge wissers: maar geringe hoeveelheid materiaal op wisser afgenomen kan worden, door
droge wisser => snelle afsterving bacterie door uitdroging en de cellulosepropje toxische stoffen
afscheiden dus de bacteriën gaan sterven hieraan
Wisser op cultuur: maar 10% op de cultuur groeien
Noodzakelijk hierdoor: dubbele afname (twee x wisser of Eswab)
Oplossing
➢ Gebruik maken van transportbodems waaraan voedingsbodem is toegevoegd (soort van
halfvaste bodem) waaraan voedende bestanddelen is toegevoegd => wattenstaafje in die
halfvaste bodem met de afgenomen bacteriën (is afname volgens Stuart)
➢ Voornamelijk thioglycolaat en bufferzouten (actieve houtskool) => toxische stoffen waardoor
de bacteriën niet gaan afsterven
Nadeel
➢ Niet bruikbaar voor kleuringspreparaten en 2de droge wisser voor microscopisch onderzoek
nodig
Nieuw
Eswab, nylonvezels: beter overleving/hogere opbrengst en vloeibaar transportmedium:
kleuringen/PCR
Spuit
➢ Etter en andere vloeistoffen
➢ Alle gesloten ettercollecties of punctievloeistoffen
➢ Voortransport aanwezige lucht verwijderen
➢ Spuit versturen met beschermkapje zonder naald
Transportrecipienten
➢ Steriele flesjes, bekers en buisjes
➢ Vloeistoffen, weefselmateriaal of ander materiaal
➢ Lekvrij en steriel
➢ Lumbaal vocht: steriel conisch centrifugeerbuisje met schroefdop
➢ Faeces: potjes met lepel
➢ Handel verkrijgbaar
Transport in voedingsbodems
➢ Direct bij afname enten in of op voedingsbodem
➢ Hemoculturen steriel lichaamsvochten
➢ Delicate m.o.
➢ Rechtstreeks enten: correcte afname instructies
➢ Transport van gekweekte bacteriën
Transportomstandigheden
Transport naar microbiologisch labo: zo snel mogelijk => leefbaarheid delicate m.o. en overgroei niet
pathogene commensalen voorkomen
, Niet mogelijk? Dan op 4°C bewaren (niet lumbaal vocht en homoculturen want lumbaal vocht da
gaat direct afsterven van die kan niet tegen lage temperatuur en hemoculturen direct naar labo voor
verwerking)
Steriel, goed gesloten en lekvrij aankomen in labo: anders bijbesmetting (buitenaf en personen)
Soorten microbiologisch specimens
➢ Bloed
➢ Steriel, bacteriemie, sepsis (bacteriën in bloed) = ernstig/ levensbedreigend
➢ Hemocultuur bij vermoeden sepsis: arterieel of veneus afname
➢ De huid aanprikken: maar op huid zitten commensalen maar die kunnen een bijbesmetting in
het staal veroorzaken => vermijden! Anders onterecht oorzaak sepsis of bacteriemie
Belangrijk: ontsmetting van huid voor afname => noemen we asepsis
Asepsis
Vooraleer een punctie gebeurt in de huid
Huid goed ontsmet: tijdspanne 1 min bacteriën huid doden => volledig ontsmette huid kan je nu
aanprikken
Hoeveelheid bloedafname is 30-40ml: veel: komt door dat bacteriën in bloed aanwezig zijn in kleine
hoeveelheid (1 tot 100 per 100ml bloed aanwezig) meestal 2 sets: 4 flesjes
1 set aeroob hemocultuur en anaeroob cultuur flesje
Voor pediatrische: andere soorten flesje (is voor kinderen) speciale flesjes: 2-5ml afname
Tijdstip: voor start AB en bij een koortsopstoot
Vermoeden endocarditis (ontsteking binnenwand hartspier en hartkleppen): 3 sets af te nemen op
verschillende tijdstippen langer geïncubeerd worden van de flesjes
Punctievloeistoffen
➢ Virtuele holten: kleine hoeveelheid steriel vocht (pleura, pericard, gewricht,…)
➢ Ontstekingsreactie:> vasodilatatie => exsudaat => door punctie
➢ Ontsteking: infectieus/ niet infectieus
➢ Punctie: strenge asepsis
Cerebrospinaal vocht (CSV)
➢ Hersenen en ruggenmerg: omgeven door een steriele vl
➢ Lumbaal vocht of CSV
➢ Glashelder, geen cellen
➢ Meningitis: m.o. + leukocyten => troebel
➢ 2-3ml afname steriel centrifugeerbuis
➢ Afname=> zeer strenge asepsis
Weefselmateriaal
Weefselstukje (biopsie of operatie): in steriel binnekomen in labo: kunnen uitdrogen drm is
belangrijk die biopten vochtig houden drm worden ze opgenomen in steriel recipient met
fysiologisch water
