Samenvatting Biomedische onderzoekstechnieken

Kanker: ongecontroleerde celdeling, onomkeerbaar, autonoom

Kanker = veeltrapsproces:

 Initiatie => promotie => progressie (autonoom) => uitzaaiingen: kanker
 Initiatie en promotie = reversibel
 Progressie en kanker: irreversibel

Directe carcinogenese: rechtstreeks schadelijk, gaat covalent binden met macromoleculen

Indirecte carcinogenese: onrechtstreeks, door lever, eerst omgezet worden van niet-reactief naar
reactief bestanddeel. Pas wanneer het omgezet is in reactief bestanddeel: carcinogeen bv alfatoxine
B1: toxines door schimmels, mutatie kan zorgen voor leverkanker

Bv pak’s, aromatische aminen

Elk molecule eigen specifieke soort kanker uitlokken

Factoren die carcinogenese gaan beïnvloeden:

 Gemengde functie oxidasen
 Hormonale status
 Dieetsamenstelling

Niet alle mutagene stoffen zijn carcinogeen, niet alle carcinogenen zijn mutageen.

Een stof die mutageen is, is een stof die een mutatie in DNA kan veroorzaken.

Elke mutatie kan leiden tot kanker

Ames test:

Auxotroof voor histidine

 Is een bacteriële terugmutatietest
 Gebruik gemaakt van: Salmonella typhinurium of E.coli
9 Ze zijn gemuteerd en kunnen geen histidine meer aanmaken
9 Kunnen alleen maar groeien op voedingsbodems met histidine
 Bacteriën enten op een voedingsbodem zonder histidine + onderzoekende stof
9 De stof is mutageen: DNA van de bacteriën muteren (puntmutatie)
9 Bacteriën gaan terug naar hun oorspronkelijke genotype
o De voedingsbodem zonder histidine kan zonder problemen groeien
o Bacteriën die geen terug gemuteerde DNA hebben: overleven niet
 Stof bevordert mutageniteit: bacteriën aanwezig op de voedingsbodem (anders niet)
 Men kan zo nagaan of een stof mutageen is of niet
Hoe meer kolonies, hoe groter de mutageniciteit

Ook leverextract aan toegevoegd: omdat vele stoffen pas carcinogeen worden na omzetting in de
lever

4 hypothetische stadia onderscheiden:

1. Initiatie: door initiator (carcinogeen)
2. Promotie: groei duur voort zolang promotor inwerkt
3. Progressie: staat gelijk met autonome groei (onafh van carcinogeen of promotor)
4. Kanker: verkrijgen mogelijkheid tot invasie en metastasering

,UV-licht

Kankerverwekkend: mutageen: gaat thyminedimeren vormen: 2 naburige thymines met elkaar
verbinden tot dimeer => normale structuur verstoord

Xeroderma pigmentosum: geen herstelmechanisme om deze thyminedimeren te herstellen

Radioactiviteit

 Kankerverwekkend
 Alfa-, bèta- en gammastraling
 Alfa: gemakkelijkst tegengehouden
 Gevaarlijk als in je lichaam komt
 Die stralingen: beschadigen DNA, celmembranen, immuun afweer beschadigen
 Aantal vrije radicalen (antioxidanten) verhogen

Asbest

 Kankerverwekkend
 Agressieve kanker longen en buikholte
 Asbestvezels: zeer dun, diep in longen

Vreemd lichaam carcinogenese

 Uitzonderlijke vorm
 Bv vaak bij proefdieren

Virale carcinogenese
Bekende vb: HTLV, HPV, HBV

2 groepen oncogene virussen:

 DNA virussen
 RNA virussen/ retrovirussen

Transformatie: cel omgevormd van normale cel naar kankercel

Oncogenen: proto-oncogenen zijn homologe genen die in alle cellen aanwezig zijn

Transductie: virus brengt extra oncogen in DNA

Tumorsuppressorgenen: in alle cellen aanwezig, heterogene functies maar zorgen voor stoppen
celdeling, DNA extra gecontroleerd of hersteld bij fouten, kanker als deze niet meer functioneren
want celdeling blijft doorgaan

DNA tumor virussen

Lytische cyclus: virus valt cel aan, injecteert, cel barst open, nieuwe virussen vrij

Lysogene cyclus: viraal DNA integreren in gastheer DNA, mee gekopieerd, (profaag)

, Papilloma virussen:

 Klein, eerste ontdekte (8kb)
 Wratten => carcinogeen worden
 80% bevolking besmet
 Meestal geen symptomen
 Bij epidermodysplasia verruciformis: autosomale recessieve mutatie: ongecontroleerde
replicatie HPV => Kan huidkanker worden

Baarmoederhalskanker

 Door HPV, 16 en 18 type
 Zorgen voor transformatie menselijke keratinocyten
 Meerder factoren spelen een rol zoals voeding
 Vaccin: effectief

Polyoma virussen

 Klein, 5kb
 Murine polyoma virus: bij muizen en hamsters leukemie
 SV40 virus: rhesus aap niercellen: poliovaccin: kanker bij jonge hamsters
 Humaan polyoma virus:
JC: PML bij AIDS-patiënten
BK: belangrijke oorzaak nierfalen, mislukte niertransplantaties, prostaatkanker

Adenovirussen

 Uit menselijke klieren
 Zeer oncogeen in proefdieren
 Integratie deel viraal genoom => T-AG: instaan vroege virale functie geïnfecteerde
proefdieren maken antistoffen tegen deze T-AG

Tumor AG

 Veroorzaakt door papillomavirussen, polyoma virussen en adenovirussen
 Produceren geen infectieuze virussen
 Lokt vorming antistoffen tegen tumor AG uit
 Groot T AG: regulatie van virale DNA replicatie, bindt met Tumorsuppressorgenen en
inactiveert deze
 Merendeel in kern, sommige aan celoppervlak
 Echte virale genen (geen cellulaire homologen)

Complexe tumorvirussen

Bv herpesvirussen

 Kankerverwekkend in dierproeven
 Integratie viraal genoom in gastheergenoom
 Beschadiging chromosomen
 Vaak co-carcinogeen
 Als herpesvirussen cellen infecteren die niet permissief zijn (= lytische cyclus niet toelaten)
dan gaan ze transformeren

Epstein Barr virus/ humaan herpes virus 4