FILOSOFIE 2021-2022
Inhoud
1. Introductie vak filosofie.................................................................................................................2
1.1 filosoferen: wat mogen we daaronder verstaan...........................................................................2
1.2 filosofie tegenover mythische en instrumenteel denken...............................................................3
1.3 Situering en legitimering...............................................................................................................3
1.4 Filosofie als product en filosofie als proces...................................................................................3
1.5 Praktische VS theoretische filosofie..............................................................................................4
1.6 De praktische filosofie...................................................................................................................5
1.6.1 Filosoferen met kinderen.......................................................................................................5
1.6.2 Socratische gespreksvoering..................................................................................................5
1.6.3 Filosofische counseling...........................................................................................................6
1.7 vrije ruimte (FLOW).......................................................................................................................6
1.8 Wijsheid en professionaliteit of meesterschap..............................................................................7
1.8.1 Wat is een goede professional of ‘stielman’?.........................................................................7
1.8.2 Wijsheid..................................................................................................................................7
1.9 hoe te studeren?...........................................................................................................................8
1.9.1 Studeertips.............................................................................................................................8
1.9.2 Vier fundamentele houdingsaspecten om filosofie te studeren.............................................8
2. Kennismaken.................................................................................................................................9
2.1 Buigen voor een vraag..................................................................................................................9
2.2 Naar de wereld kijken...................................................................................................................9
2.3 waarmee kijken we?.....................................................................................................................9
2.4 Filosofie is oorsprong-kelijk denken............................................................................................10
2.4.1 op zoek naar de bron............................................................................................................10
2.4.2 oorspronkelijk denken leidt tot ont-goocheling en ontvoogding.........................................10
2.4.3 oorspronkelijk denken in praktijk.........................................................................................11
2.5 Soorten vragen...........................................................................................................................11
2.5.1 Eerste-, tweede- en derde-ordevragen: instrumentele en subsantiële rationaliteit............11
2.5.2 De deelgebieden van de filosofie.........................................................................................12
2.6 Drie types denken: instrumentele rationaliteit, substantiële rationaliteit, mythisch denken......13
2.7 Filosofie versus ideologie, wetenschap, religie en kunst.............................................................14
2.7.1 Ideologie...............................................................................................................................14
2.7.2 Religie/godsdienst................................................................................................................14
2.7.3 Wetenschap..........................................................................................................................15
2.7.4 De vrije kunsten....................................................................................................................15
1
,3. Kritisch denken............................................................................................................................15
Logica..............................................................................................................................................15
3.1 Wat is een goede redenering......................................................................................................15
3.1.1 Twee soorten redenering.....................................................................................................15
3.1.2 De geldigheid van deducties beoordelen.............................................................................16
3.1.3 De geldigheid van syllogismen beoordelen..........................................................................17
4: ethiek..........................................................................................................................................17
4.1 Introductie..................................................................................................................................17
4.1.1 Ethiek....................................................................................................................................17
4.1.2 Ethiek in het vak filosofie......................................................................................................18
4.2 Ethisch oordelen als onderdeel van ethisch handelen.................................................................18
4.2.1 ethisch oordelen...................................................................................................................18
4.2.2 Ethisch handelen..................................................................................................................18
4.3 Ethische kwesties........................................................................................................................18
4.3.1 Oordelen over ‘ethische’ kwesties........................................................................................18
4.2.2 Essentie ethische kwestie: waardenconflict.........................................................................18
4.3.3 Essentie ethische kwestie: uitzoomen..................................................................................19
4.3.4 Essentie ethische kwestie: ‘het algemene goed’..................................................................19
4.3.5 Ethische kwesties: een bepaalde kijk....................................................................................19
4.3.6 ethische kwestie...................................................................................................................19
4.4 terminologie...............................................................................................................................19
4.4.1 moraal/ ethiek :traditioneel.................................................................................................19
4.4.2 moraal en ethiek: nu............................................................................................................20
4.4.3 normatieve ethiek................................................................................................................20
4.4.4 beroepsethiek-deontologie-beroepscodes...........................................................................20
4.4.5 ethiek en deontologie...........................................................................................................21
4.5 ethisch oordelen in praktijk.........................................................................................................21
4.5.1 funderingsprobleem ethiek..................................................................................................21
4.6 stappenplan oordeelkundig besluit.............................................................................................23
1. Introductie vak filosofie
1.1 filosoferen: wat mogen we daaronder verstaan
Filosofie definiëren:
Manier van kijken
Manier van met elkaar in gesprek gaan
Manier om dingen te bespreken, overdenken, onderzoeken
Kenmerken:
Ze vertrekt vanuit de bereidheid om zichzelf altijd en overal kritisch in vraag te stellen
Ze gebruikt enkel rationele argumentatie
Ze is gericht op ultieme vragen
2
, 1.2 filosofie tegenover mythische en instrumenteel
denken
Hoe is filosoferen ontstaan?
Welke rol heeft het gespeelt in de geschiedenis van het menselijk denken?
De mens begon instrumenteel te denken
De mens kreeg krachtigere communicatievormen
o complexer wordende taal, meer woorden en uitdrukkingsmogelijkheden
o uiting aan fundamentele vragen en angsten
om die ‘angstige’ vragen te beantwoorden verzon de mens verhalen, sprookjes, mythes
mythisch/ magisch denken
denken dat de werkelijkheid probeert te verklaren door waarneembare gegevens en redelijk
denken rationeel denken
1.3 Situering en legitimering
Filosofie = wijsbegeerte
Als mensen uitspraken doen op basis van denkactiviteiten dan zijn deze uitspraken gebaseerd op
de denkkaders waarover ze op dat moment beschikken. Wil men de kwaliteit van deze
uitspraken verbeteren dan moet men enerzijds aandacht gevestigd worden op de kenmerken en
kwaliteit van die denkkaders en anderzijds ervoor zorgen dat het denkproces dat gebaseerd is op
die denkkaders zo bewust en zo helder mogelijk tot stand komt
Goed filosofieonderwijs zou o.m. moeten bijdragen tot:
o Aanscherpen eigen oordeelsvermogen
o Zelfstandig leren denken
o Confrontatie met en begrijpen van verschillende standpunten
o Leren argumenteren
o Leren nadenken over beste vorm van pol. en soc. organisatie van SL
o Vormen van kritische en democratisch gezinde burgers
o Gevoel voor universele waarden
o Leren dialogeren
1.4 Filosofie als product en filosofie als proces
2 manieren om naar filosofie in hoger onderwijs te kijken
als product
o deel uitmaakt van pakket algemene vakken ‘body of knowledge’
o Cursus: overzicht van gedachten, opvattingen, beweringen en stellingen die filosofen
doorheen eeuwen hebben geproduceerd link geschiedenis
als proces
o Legt klemtoon op eigen denken, zelf ontwikkelen van nieuwe inzichten, verwerven
vaardigheden die zelf helder - nauwkeurig in kwaliteitsvol leren denken kunnen
versterken
o door te werken, te oefenen, uit te proberen, terug te blikken, te herbeginnen al
doende inspanningen leveren
Andere visie die aansluit bij poging om vak in opleiding te legitimeren: beeld Margalit
onderscheidt 2 soorten filosofen:
3
Inhoud
1. Introductie vak filosofie.................................................................................................................2
1.1 filosoferen: wat mogen we daaronder verstaan...........................................................................2
1.2 filosofie tegenover mythische en instrumenteel denken...............................................................3
1.3 Situering en legitimering...............................................................................................................3
1.4 Filosofie als product en filosofie als proces...................................................................................3
1.5 Praktische VS theoretische filosofie..............................................................................................4
1.6 De praktische filosofie...................................................................................................................5
1.6.1 Filosoferen met kinderen.......................................................................................................5
1.6.2 Socratische gespreksvoering..................................................................................................5
1.6.3 Filosofische counseling...........................................................................................................6
1.7 vrije ruimte (FLOW).......................................................................................................................6
1.8 Wijsheid en professionaliteit of meesterschap..............................................................................7
1.8.1 Wat is een goede professional of ‘stielman’?.........................................................................7
1.8.2 Wijsheid..................................................................................................................................7
1.9 hoe te studeren?...........................................................................................................................8
1.9.1 Studeertips.............................................................................................................................8
1.9.2 Vier fundamentele houdingsaspecten om filosofie te studeren.............................................8
2. Kennismaken.................................................................................................................................9
2.1 Buigen voor een vraag..................................................................................................................9
2.2 Naar de wereld kijken...................................................................................................................9
2.3 waarmee kijken we?.....................................................................................................................9
2.4 Filosofie is oorsprong-kelijk denken............................................................................................10
2.4.1 op zoek naar de bron............................................................................................................10
2.4.2 oorspronkelijk denken leidt tot ont-goocheling en ontvoogding.........................................10
2.4.3 oorspronkelijk denken in praktijk.........................................................................................11
2.5 Soorten vragen...........................................................................................................................11
2.5.1 Eerste-, tweede- en derde-ordevragen: instrumentele en subsantiële rationaliteit............11
2.5.2 De deelgebieden van de filosofie.........................................................................................12
2.6 Drie types denken: instrumentele rationaliteit, substantiële rationaliteit, mythisch denken......13
2.7 Filosofie versus ideologie, wetenschap, religie en kunst.............................................................14
2.7.1 Ideologie...............................................................................................................................14
2.7.2 Religie/godsdienst................................................................................................................14
2.7.3 Wetenschap..........................................................................................................................15
2.7.4 De vrije kunsten....................................................................................................................15
1
,3. Kritisch denken............................................................................................................................15
Logica..............................................................................................................................................15
3.1 Wat is een goede redenering......................................................................................................15
3.1.1 Twee soorten redenering.....................................................................................................15
3.1.2 De geldigheid van deducties beoordelen.............................................................................16
3.1.3 De geldigheid van syllogismen beoordelen..........................................................................17
4: ethiek..........................................................................................................................................17
4.1 Introductie..................................................................................................................................17
4.1.1 Ethiek....................................................................................................................................17
4.1.2 Ethiek in het vak filosofie......................................................................................................18
4.2 Ethisch oordelen als onderdeel van ethisch handelen.................................................................18
4.2.1 ethisch oordelen...................................................................................................................18
4.2.2 Ethisch handelen..................................................................................................................18
4.3 Ethische kwesties........................................................................................................................18
4.3.1 Oordelen over ‘ethische’ kwesties........................................................................................18
4.2.2 Essentie ethische kwestie: waardenconflict.........................................................................18
4.3.3 Essentie ethische kwestie: uitzoomen..................................................................................19
4.3.4 Essentie ethische kwestie: ‘het algemene goed’..................................................................19
4.3.5 Ethische kwesties: een bepaalde kijk....................................................................................19
4.3.6 ethische kwestie...................................................................................................................19
4.4 terminologie...............................................................................................................................19
4.4.1 moraal/ ethiek :traditioneel.................................................................................................19
4.4.2 moraal en ethiek: nu............................................................................................................20
4.4.3 normatieve ethiek................................................................................................................20
4.4.4 beroepsethiek-deontologie-beroepscodes...........................................................................20
4.4.5 ethiek en deontologie...........................................................................................................21
4.5 ethisch oordelen in praktijk.........................................................................................................21
4.5.1 funderingsprobleem ethiek..................................................................................................21
4.6 stappenplan oordeelkundig besluit.............................................................................................23
1. Introductie vak filosofie
1.1 filosoferen: wat mogen we daaronder verstaan
Filosofie definiëren:
Manier van kijken
Manier van met elkaar in gesprek gaan
Manier om dingen te bespreken, overdenken, onderzoeken
Kenmerken:
Ze vertrekt vanuit de bereidheid om zichzelf altijd en overal kritisch in vraag te stellen
Ze gebruikt enkel rationele argumentatie
Ze is gericht op ultieme vragen
2
, 1.2 filosofie tegenover mythische en instrumenteel
denken
Hoe is filosoferen ontstaan?
Welke rol heeft het gespeelt in de geschiedenis van het menselijk denken?
De mens begon instrumenteel te denken
De mens kreeg krachtigere communicatievormen
o complexer wordende taal, meer woorden en uitdrukkingsmogelijkheden
o uiting aan fundamentele vragen en angsten
om die ‘angstige’ vragen te beantwoorden verzon de mens verhalen, sprookjes, mythes
mythisch/ magisch denken
denken dat de werkelijkheid probeert te verklaren door waarneembare gegevens en redelijk
denken rationeel denken
1.3 Situering en legitimering
Filosofie = wijsbegeerte
Als mensen uitspraken doen op basis van denkactiviteiten dan zijn deze uitspraken gebaseerd op
de denkkaders waarover ze op dat moment beschikken. Wil men de kwaliteit van deze
uitspraken verbeteren dan moet men enerzijds aandacht gevestigd worden op de kenmerken en
kwaliteit van die denkkaders en anderzijds ervoor zorgen dat het denkproces dat gebaseerd is op
die denkkaders zo bewust en zo helder mogelijk tot stand komt
Goed filosofieonderwijs zou o.m. moeten bijdragen tot:
o Aanscherpen eigen oordeelsvermogen
o Zelfstandig leren denken
o Confrontatie met en begrijpen van verschillende standpunten
o Leren argumenteren
o Leren nadenken over beste vorm van pol. en soc. organisatie van SL
o Vormen van kritische en democratisch gezinde burgers
o Gevoel voor universele waarden
o Leren dialogeren
1.4 Filosofie als product en filosofie als proces
2 manieren om naar filosofie in hoger onderwijs te kijken
als product
o deel uitmaakt van pakket algemene vakken ‘body of knowledge’
o Cursus: overzicht van gedachten, opvattingen, beweringen en stellingen die filosofen
doorheen eeuwen hebben geproduceerd link geschiedenis
als proces
o Legt klemtoon op eigen denken, zelf ontwikkelen van nieuwe inzichten, verwerven
vaardigheden die zelf helder - nauwkeurig in kwaliteitsvol leren denken kunnen
versterken
o door te werken, te oefenen, uit te proberen, terug te blikken, te herbeginnen al
doende inspanningen leveren
Andere visie die aansluit bij poging om vak in opleiding te legitimeren: beeld Margalit
onderscheidt 2 soorten filosofen:
3
