MENS EN LEREN 2
Ontwikkelingsstoornissen
Inleiding
Wat is een ontwikkelingsstoornis?
1. Neurobiologisch;
2. In vroege ontwikkelingsperiode;
3. Ontwikkelingsachterstand op diverse functiedomeinen;
4. Levenslang.
1. Neurobiologisch
o = aangeboren, genetische aanleg
o Prenatale omgevingsfactoren (voor geboorte):
a) Levensstijl moeder: alcohol, drugs, roken
b) Diabetes, infecties, enz. bij de moeder
o Perinataal (tijdens geboorte)
a) Vroeggeboorte
b) Geboortecomplicaties: navelstrengverstrengeling,
zuurstoftekort
2. Symptomen te zien in vroege ontwikkelingsperiode
o Symptomen al zichtbaar op kinderleeftijd
3. Ontwikkelingsachterstanden op verschillende
functiedomeinen
o Belemmering op functioneren
o Functiedomeinen: Cognitie, sensorimotoriek, taal en
communicatie, sociaal-emotioneel functioneren (EQ)
4. Levenslange beperking
o Veroorzaakt levenslang een beperking in het persoonlijke
sociale, schoolse en beroepsmatig functioneren.
2
,HGD = Handelingsgerichte diagnostiek
Het is een stappenplan: welke stappen dienen ondernomen te worden om
het kind het best te kunnen begeleiden?
Soorten diagnostiek
Onderkennende diagnostiek: wat is er aan de hand?
Verklarende diagnostiek: oorzaken van het probleem?
Handelingsgerichte diagnostiek: hoe het kind best begeleiden?
Zeven uitgangspunten en fasen van HGD
Werkwijze is doelgericht
Referentiekader is Transactioneel (wisselwerking)
Resultaat van gedrag is wisselwerking tussen individu en
omgeving.
Individuele kenmerken van het kind, als reactie van leerkracht,
klas en omgeving onderzoeken
Onderwijs- en opvoedingsbehoeften van leerling staan centraal
Leraren en ouders doen ertoe, evenals hun
ondersteuningsbehoeften
Het positieve van de leerling, leraar, klas en ouders is van groot
belang
Diagnosten werken samen met de leerling, school en ouders
Wekwijze is systematisch en transparant
o Individuen staan in relatie tot hun omgeving (gezin, school,
vrienden)
Zes fasen:
Intakefase info verzamelen
Strategiefase reflectie rond aanpak
Onderzoeksfase duidelijk beeld scheppen
Integratie- en aanbevelingsfase info verwerken + hypothese
Adviesfase gesprek met alle betrokkenen
Interventie en evaluatie plan uitvoeren
2
,Zorgcontinuïm: zorg op school
FASE 0 brede
basiszorg ->
krachtige
Leeromgeving
FASE 1 verhoogde
zorg
Extra maatregelen om
standaard curriculum
te blijven volgen
FASE 2 uitbreiding zorg -> CLB
FASE 3 IAC (= ind. Aangepast
curriculum) OF BUSO
verslag
Faire diagnostiek?
Zorgzame en kwaliteitsvolle diagnostiek bij anderstalige en/of kansarme
kinderen.
Observeren en interpreteren
Risico van een oordeel?
Het risico van oordelen bij een observatie is dat het de objectiviteit en
nauwkeurigheid van de beoordeling kan beïnvloeden
Voorbeelden risico’s:
Stigmatisering
o = een groep met gemeenschappelijke kenmerken labelen.
o Oordelen kunnen leiden tot stigmatisering van het individu
(vooral vooroordelen obv geslacht, etniciteit, sociale klasse,
enz.)
Onbedoelde beïnvloeding
o Als individu zich bewust is van de oordelen van de waarnemer
kan dit hun gedrag beïnvloeden. Dit kan leiden tot self-fulfilling
prophecy waarbij het gedrag van het individu overeenkomt
met de verwachtingen van de waarnemer.
2
, Expertise
o Overmatig vertrouwen: als je te veel vertrouwt op je eigen
expertise, dan loop je het risico blind te zijn voor nieuwe
informatie
o Vertekeningen in interpretatie/confirmation bias: het selectief
waarnemen van gedrag dat overeenkomt met de oordelen van
de waarnemer.
Ervaringen
o Als je als waarnemer veel ervaring hebt met bepaalde
gedragspatronen of stoornissen, loop je het risico om snel te
generaliseren en het gedrag van het individu te interpreteren
obv algemene kennis, zonder voldoende rekening te houden
met unieke context van de situatie
Toestand van de waarnemer
o Fysieke vermoeidheid: kan leiden tot verminderde alertheid en
concentratie -> beïnvloed het waarnemen van relevante
details
Revolutionair
o = informatie interpreteren obv evolutionaire aangeboren
neigingen.
o Vecht- of vluchtreactie: bewust zijn van mogelijke gevaren of
uitdagende situaties, zoals agressief gedrag van cliënt. Dit kan
focus op potentieel gevaarlijk gedrag versterken, wat kan
leiden overdreven nadruk op negatieve aspecten van het
gedrag
o Stereotypering: gedrag interpreteren obv deze stereotypen,
ipv obv feitelijke situatie.
Het is belangrijk als waarnemer om je bewust te zijn van je eigen
vooroordelen en ze te proberen te minimaliseren om een nauwkeurige en
onbevooroordeelde beoordeling te garanderen.
OBSERVEREN INTERPRETEREN
Systematisch Mag en moet
Doelgericht Goed beargumenteren: wat uit je
Zo zuiver en objectief mogelijk observatie ondersteunt je
hypothese?
Concrete gedragstermen Voorwaardelijke wijs “zou kunnen”
Registreren van feiten, aantallen helpt je sterke conclusies te
van bepaald gedrag vermijden
Bv.: “dit gedrag is typisch voor
kinderen met ADHD” OF “Dit
gedrag zou kunnen wijzen op
ADHD”
2
Ontwikkelingsstoornissen
Inleiding
Wat is een ontwikkelingsstoornis?
1. Neurobiologisch;
2. In vroege ontwikkelingsperiode;
3. Ontwikkelingsachterstand op diverse functiedomeinen;
4. Levenslang.
1. Neurobiologisch
o = aangeboren, genetische aanleg
o Prenatale omgevingsfactoren (voor geboorte):
a) Levensstijl moeder: alcohol, drugs, roken
b) Diabetes, infecties, enz. bij de moeder
o Perinataal (tijdens geboorte)
a) Vroeggeboorte
b) Geboortecomplicaties: navelstrengverstrengeling,
zuurstoftekort
2. Symptomen te zien in vroege ontwikkelingsperiode
o Symptomen al zichtbaar op kinderleeftijd
3. Ontwikkelingsachterstanden op verschillende
functiedomeinen
o Belemmering op functioneren
o Functiedomeinen: Cognitie, sensorimotoriek, taal en
communicatie, sociaal-emotioneel functioneren (EQ)
4. Levenslange beperking
o Veroorzaakt levenslang een beperking in het persoonlijke
sociale, schoolse en beroepsmatig functioneren.
2
,HGD = Handelingsgerichte diagnostiek
Het is een stappenplan: welke stappen dienen ondernomen te worden om
het kind het best te kunnen begeleiden?
Soorten diagnostiek
Onderkennende diagnostiek: wat is er aan de hand?
Verklarende diagnostiek: oorzaken van het probleem?
Handelingsgerichte diagnostiek: hoe het kind best begeleiden?
Zeven uitgangspunten en fasen van HGD
Werkwijze is doelgericht
Referentiekader is Transactioneel (wisselwerking)
Resultaat van gedrag is wisselwerking tussen individu en
omgeving.
Individuele kenmerken van het kind, als reactie van leerkracht,
klas en omgeving onderzoeken
Onderwijs- en opvoedingsbehoeften van leerling staan centraal
Leraren en ouders doen ertoe, evenals hun
ondersteuningsbehoeften
Het positieve van de leerling, leraar, klas en ouders is van groot
belang
Diagnosten werken samen met de leerling, school en ouders
Wekwijze is systematisch en transparant
o Individuen staan in relatie tot hun omgeving (gezin, school,
vrienden)
Zes fasen:
Intakefase info verzamelen
Strategiefase reflectie rond aanpak
Onderzoeksfase duidelijk beeld scheppen
Integratie- en aanbevelingsfase info verwerken + hypothese
Adviesfase gesprek met alle betrokkenen
Interventie en evaluatie plan uitvoeren
2
,Zorgcontinuïm: zorg op school
FASE 0 brede
basiszorg ->
krachtige
Leeromgeving
FASE 1 verhoogde
zorg
Extra maatregelen om
standaard curriculum
te blijven volgen
FASE 2 uitbreiding zorg -> CLB
FASE 3 IAC (= ind. Aangepast
curriculum) OF BUSO
verslag
Faire diagnostiek?
Zorgzame en kwaliteitsvolle diagnostiek bij anderstalige en/of kansarme
kinderen.
Observeren en interpreteren
Risico van een oordeel?
Het risico van oordelen bij een observatie is dat het de objectiviteit en
nauwkeurigheid van de beoordeling kan beïnvloeden
Voorbeelden risico’s:
Stigmatisering
o = een groep met gemeenschappelijke kenmerken labelen.
o Oordelen kunnen leiden tot stigmatisering van het individu
(vooral vooroordelen obv geslacht, etniciteit, sociale klasse,
enz.)
Onbedoelde beïnvloeding
o Als individu zich bewust is van de oordelen van de waarnemer
kan dit hun gedrag beïnvloeden. Dit kan leiden tot self-fulfilling
prophecy waarbij het gedrag van het individu overeenkomt
met de verwachtingen van de waarnemer.
2
, Expertise
o Overmatig vertrouwen: als je te veel vertrouwt op je eigen
expertise, dan loop je het risico blind te zijn voor nieuwe
informatie
o Vertekeningen in interpretatie/confirmation bias: het selectief
waarnemen van gedrag dat overeenkomt met de oordelen van
de waarnemer.
Ervaringen
o Als je als waarnemer veel ervaring hebt met bepaalde
gedragspatronen of stoornissen, loop je het risico om snel te
generaliseren en het gedrag van het individu te interpreteren
obv algemene kennis, zonder voldoende rekening te houden
met unieke context van de situatie
Toestand van de waarnemer
o Fysieke vermoeidheid: kan leiden tot verminderde alertheid en
concentratie -> beïnvloed het waarnemen van relevante
details
Revolutionair
o = informatie interpreteren obv evolutionaire aangeboren
neigingen.
o Vecht- of vluchtreactie: bewust zijn van mogelijke gevaren of
uitdagende situaties, zoals agressief gedrag van cliënt. Dit kan
focus op potentieel gevaarlijk gedrag versterken, wat kan
leiden overdreven nadruk op negatieve aspecten van het
gedrag
o Stereotypering: gedrag interpreteren obv deze stereotypen,
ipv obv feitelijke situatie.
Het is belangrijk als waarnemer om je bewust te zijn van je eigen
vooroordelen en ze te proberen te minimaliseren om een nauwkeurige en
onbevooroordeelde beoordeling te garanderen.
OBSERVEREN INTERPRETEREN
Systematisch Mag en moet
Doelgericht Goed beargumenteren: wat uit je
Zo zuiver en objectief mogelijk observatie ondersteunt je
hypothese?
Concrete gedragstermen Voorwaardelijke wijs “zou kunnen”
Registreren van feiten, aantallen helpt je sterke conclusies te
van bepaald gedrag vermijden
Bv.: “dit gedrag is typisch voor
kinderen met ADHD” OF “Dit
gedrag zou kunnen wijzen op
ADHD”
2
