Immunologie
Table of Contents
AANGEBOREN IMMUNITEIT (2)....................................................................................................... 2
OPNAME VAN ANTIGENEN EN PRESENTATIE AAN LYMFOCYTEN (3).............................................. 13
ADAPTIEVE IMMUUNSYSTEEM: ANTIGEENHERKENNING (4) ......................................................... 19
CELGEMEDIEERDE IMMUUNRESPONSEN (5) ................................................................................. 23
EFFECTORMECHANISMEN VAN T-CELGEMEDIEERDE IMMUNITEIT (6) ........................................... 29
HUMORALE IMMUUNRESPONSEN (7) ........................................................................................... 33
EFFECTORMECHANISMEN VAN HUMORALE IMMUNITEIT (8) ........................................................ 40
IMMUNOLOGISCHE TOLERANTIE EN AUTO-IMMUNITEIT (9) ......................................................... 46
PATHOLOGIEËN VEROORZAAKT DOOR IMMUUNANTWOORDEN (11) ........................................... 53
CONGENITALE EN VERWORVEN IMMUUNDEFICIËNTIES (12)......................................................... 59
ALLERGIEËN (13) ........................................................................................................................... 65
ZIEKTEN VEROORZAAKT DOOR IMMUUNRESPONSEN (14) ............................................................ 70
HET GEBRUIK VAN ANTILICHAMEN ALS REAGENTIA (15) ............................................................... 73
POINT OF CARE TESTEN IN DE DIAGNOSTIEK (16) .......................................................................... 74
GASTCOLLEGE VAN DR. DUKE COHAN ........................................................................................... 76
Charlotte Branswyk – 3e Ba Farmacie 1
,Aangeboren immuniteit (2)
Het aangeboren immuunsysteem is de eerste lijn in de verdediging tegen pathogenen. Het is
vaak niet voldoende en er zal dus ook een adaptief immuunantwoord nodig zijn met T- en B-
cellen. Het aangeboren immuunsysteem herkent patronen. Moleculaire patronen
(PAMPs/DAMPs) herkennen herkenningsmoleculen (PRR).
Er zijn 3 klassen van patroon-herkenningsmoleculen: extracellulair, cytosolisch en
endosomaal:
1. Extracellulaire patroon-herkenningsmoleculen zijn membraangebonden met het
bindende deel extracellulair gericht. Voorbeelden hiervan zijn Toll-likereceptoren die
bacteriële celwandlipiden (=PAMP) herkennen én C-type lectine receptor die bepaalde
sachariden herkent van microben.
2. Cytosolische patroon-herkenningsreceptoren zitten vrij in het cytosol en voorbeelden
hiervan zijn: NOD-like receptoren, RIG-like receptoren en CDS. NOD-like receptoren
herkennen intracellulair bacterieel celwandlipide of producten. Ze zijn afkomstig van
beschadigde cellen of naburige cellen van beschadigde cellen. RIG-like receptoren
herkennen microbiële nucleïnezuren, net zoals CDS.
3. Endosomale receptoren: dit zijn receptoren die geassocieerd zijn met het endosomale
membraan. Voorbeelden hiervan
zijn de Toll-like receptoren die
nucleïnezuren van opgenomen
microben herkennen
Charlotte Branswyk – 3e Ba Farmacie 2
,Als extracellulaire Toll-like receptoren een microbiële
structuur herkent zullen transcriptiefactoren geactiveerd
worden:
- Nucleaire factor kappa B (NFkappaB) is een
belangrijkste transcriptiefactor voor activatie van het
immuunsysteem en inflammatie. De activatie van NFkB
zorgt voor een verhoogde expressie van cytokines, die
voor de communicatie zorgen tussen eiwitten van
cellen, van adhesiemoleculen, membraangebonden
moleculen die zorgen voor cel-celinteracties/cel-
extracellulaire matrix interacties. Ook costimulatoren
worden verhoogd tot expressie gebracht.
- Interferon regulatoire transcriptiefactoren worden ook
tot expressie gebracht. Zij zorgen voor de productie van
type 1 interferonen (= cytokines). Het zijn moleculen die interfereren met virale
infecties. Ze zorgen voor een antivirale staat, wat ervoor zorgt dat de cel waarop de IFN
inwerken minder gevoelig worden voor virussen en ze zich beter kunnen verdedigen.
NLRP3 is een cytosolische NOD-like receptor die gaat
associëren met cytosolische eiwitten (adaptor en
kaspasen). Ze vormen een soort partikel-like
complex, nl. het inflammasoom. Dit zorgt voor de
activatie van pro-interleukine 1 (voorloper van
cytokine) tot interleukine 1 bèta en dat zorgt voor
een acute inflammatie. Dit is een erg nuttig
mechanisme om infecties te bestrijden.
Inflammasomen vertonen een continue activatie.
Charlotte Branswyk – 3e Ba Farmacie 3
, Andere cytosolische DNA-sensoren volgen de STING
pathway. Virussen of bacteriën kunnen zorgen voor
GMP en AMP cyclische synthase. Zij zorgen voor
intracellulaire cyclische dinucleotiden, die op hun
beurt zorgen voor de activatie van een intracellulaire
factor. Deze factor is de stimulator van
interferongenen type 1. Zij zorgen voor de expressie
van type 1 interferonen, die zorgen voor een inductie
van een antivirale staat.
Epithelia spelen een belangrijke rol in de aangeboren
afweer. Ze zorgen enerzijds voor een fysieke barrière
waar microben niet door geraken. Anderzijds secreteren
ze bepaalde peptiden en eiwitten die antimicrobiële
eigenschappen hebben. Intra-epitheliale lymfocyten
doden ook de microben en geïnfecteerde cellen.
Fagocyten zijn erg belangrijke cellen in de initiële verdediging bij verspreiding van infecties.
Het is een heterogene groep van cellen, bestaande uit neutrofielen en monocyten en ervan
afgeleiden macrofagen. Monocyten zijn in mindere getalen aanwezig in het bloed dan de
neutrofielen. Monocyten leven ook langer (maanden) dan de neutrofielen (dag). Fagocyten
worden continue in grote aantallen in het beenmerg aangemaakt en zorgen voor de
migratie van leukocyten naar de plaats van infectie. Neutrofielen produceren neutrofiel
extracellulaire traps (NETs). Het zijn extracellulaire fibrillaire netwerken op de plaats van
infectie die een hoge concentratie bevatten aan antimicrobiële stoffen. Ze voorkomen zo de
spreiding van de microben door ze te ‘vangen’ in de fibrillen.
Charlotte Branswyk – 3e Ba Farmacie 4
Table of Contents
AANGEBOREN IMMUNITEIT (2)....................................................................................................... 2
OPNAME VAN ANTIGENEN EN PRESENTATIE AAN LYMFOCYTEN (3).............................................. 13
ADAPTIEVE IMMUUNSYSTEEM: ANTIGEENHERKENNING (4) ......................................................... 19
CELGEMEDIEERDE IMMUUNRESPONSEN (5) ................................................................................. 23
EFFECTORMECHANISMEN VAN T-CELGEMEDIEERDE IMMUNITEIT (6) ........................................... 29
HUMORALE IMMUUNRESPONSEN (7) ........................................................................................... 33
EFFECTORMECHANISMEN VAN HUMORALE IMMUNITEIT (8) ........................................................ 40
IMMUNOLOGISCHE TOLERANTIE EN AUTO-IMMUNITEIT (9) ......................................................... 46
PATHOLOGIEËN VEROORZAAKT DOOR IMMUUNANTWOORDEN (11) ........................................... 53
CONGENITALE EN VERWORVEN IMMUUNDEFICIËNTIES (12)......................................................... 59
ALLERGIEËN (13) ........................................................................................................................... 65
ZIEKTEN VEROORZAAKT DOOR IMMUUNRESPONSEN (14) ............................................................ 70
HET GEBRUIK VAN ANTILICHAMEN ALS REAGENTIA (15) ............................................................... 73
POINT OF CARE TESTEN IN DE DIAGNOSTIEK (16) .......................................................................... 74
GASTCOLLEGE VAN DR. DUKE COHAN ........................................................................................... 76
Charlotte Branswyk – 3e Ba Farmacie 1
,Aangeboren immuniteit (2)
Het aangeboren immuunsysteem is de eerste lijn in de verdediging tegen pathogenen. Het is
vaak niet voldoende en er zal dus ook een adaptief immuunantwoord nodig zijn met T- en B-
cellen. Het aangeboren immuunsysteem herkent patronen. Moleculaire patronen
(PAMPs/DAMPs) herkennen herkenningsmoleculen (PRR).
Er zijn 3 klassen van patroon-herkenningsmoleculen: extracellulair, cytosolisch en
endosomaal:
1. Extracellulaire patroon-herkenningsmoleculen zijn membraangebonden met het
bindende deel extracellulair gericht. Voorbeelden hiervan zijn Toll-likereceptoren die
bacteriële celwandlipiden (=PAMP) herkennen én C-type lectine receptor die bepaalde
sachariden herkent van microben.
2. Cytosolische patroon-herkenningsreceptoren zitten vrij in het cytosol en voorbeelden
hiervan zijn: NOD-like receptoren, RIG-like receptoren en CDS. NOD-like receptoren
herkennen intracellulair bacterieel celwandlipide of producten. Ze zijn afkomstig van
beschadigde cellen of naburige cellen van beschadigde cellen. RIG-like receptoren
herkennen microbiële nucleïnezuren, net zoals CDS.
3. Endosomale receptoren: dit zijn receptoren die geassocieerd zijn met het endosomale
membraan. Voorbeelden hiervan
zijn de Toll-like receptoren die
nucleïnezuren van opgenomen
microben herkennen
Charlotte Branswyk – 3e Ba Farmacie 2
,Als extracellulaire Toll-like receptoren een microbiële
structuur herkent zullen transcriptiefactoren geactiveerd
worden:
- Nucleaire factor kappa B (NFkappaB) is een
belangrijkste transcriptiefactor voor activatie van het
immuunsysteem en inflammatie. De activatie van NFkB
zorgt voor een verhoogde expressie van cytokines, die
voor de communicatie zorgen tussen eiwitten van
cellen, van adhesiemoleculen, membraangebonden
moleculen die zorgen voor cel-celinteracties/cel-
extracellulaire matrix interacties. Ook costimulatoren
worden verhoogd tot expressie gebracht.
- Interferon regulatoire transcriptiefactoren worden ook
tot expressie gebracht. Zij zorgen voor de productie van
type 1 interferonen (= cytokines). Het zijn moleculen die interfereren met virale
infecties. Ze zorgen voor een antivirale staat, wat ervoor zorgt dat de cel waarop de IFN
inwerken minder gevoelig worden voor virussen en ze zich beter kunnen verdedigen.
NLRP3 is een cytosolische NOD-like receptor die gaat
associëren met cytosolische eiwitten (adaptor en
kaspasen). Ze vormen een soort partikel-like
complex, nl. het inflammasoom. Dit zorgt voor de
activatie van pro-interleukine 1 (voorloper van
cytokine) tot interleukine 1 bèta en dat zorgt voor
een acute inflammatie. Dit is een erg nuttig
mechanisme om infecties te bestrijden.
Inflammasomen vertonen een continue activatie.
Charlotte Branswyk – 3e Ba Farmacie 3
, Andere cytosolische DNA-sensoren volgen de STING
pathway. Virussen of bacteriën kunnen zorgen voor
GMP en AMP cyclische synthase. Zij zorgen voor
intracellulaire cyclische dinucleotiden, die op hun
beurt zorgen voor de activatie van een intracellulaire
factor. Deze factor is de stimulator van
interferongenen type 1. Zij zorgen voor de expressie
van type 1 interferonen, die zorgen voor een inductie
van een antivirale staat.
Epithelia spelen een belangrijke rol in de aangeboren
afweer. Ze zorgen enerzijds voor een fysieke barrière
waar microben niet door geraken. Anderzijds secreteren
ze bepaalde peptiden en eiwitten die antimicrobiële
eigenschappen hebben. Intra-epitheliale lymfocyten
doden ook de microben en geïnfecteerde cellen.
Fagocyten zijn erg belangrijke cellen in de initiële verdediging bij verspreiding van infecties.
Het is een heterogene groep van cellen, bestaande uit neutrofielen en monocyten en ervan
afgeleiden macrofagen. Monocyten zijn in mindere getalen aanwezig in het bloed dan de
neutrofielen. Monocyten leven ook langer (maanden) dan de neutrofielen (dag). Fagocyten
worden continue in grote aantallen in het beenmerg aangemaakt en zorgen voor de
migratie van leukocyten naar de plaats van infectie. Neutrofielen produceren neutrofiel
extracellulaire traps (NETs). Het zijn extracellulaire fibrillaire netwerken op de plaats van
infectie die een hoge concentratie bevatten aan antimicrobiële stoffen. Ze voorkomen zo de
spreiding van de microben door ze te ‘vangen’ in de fibrillen.
Charlotte Branswyk – 3e Ba Farmacie 4
