notities actuele ontwikkelingen (sociaal werk en sociale rechtvaardigheid)

Hoofdstuk 9: Actuele ontwikkelingen
1.Filantropie: wat?
Maatschappelijke context: het komt uit de periode van de industrialisering (eind 18 de –
begin 19de eeuw)  armoede als sociale kwestie
2 conflictueuze benaderingen in het bestrijden van armoede:
1) Socialisten wilden een collectivisering van maatschappelijke goederen met een sterke
overheid die de economie reguleert en de armoede bestrijd.
2) Conservatieven en liberalen wilden de vrije markt haar werk laten doen in het
creëren van werk en welzijn + natuurlijke samenlevingsverbanden via liefdadigheid
dienden te compenseren waar nodig.
 Filantropie nam een tussenpositie in: noch een overheidsgestuurde economie, noch een
vrije markt konden het armoedeprobleem oplossen, maar wel de ontwikkeling van een
morele gemeenschap waar collectieve morele waarden en verplichtingen t.a.v. de
gemeenschap individuen tot elkaar verbindt.
Armoedebestrijding is niet zozeer materiele ondersteuning, maar het bevorderen van de
morele ontwikkeling  het gebrek aan morele ontwikkeling van de arme vormt de kern van
het armoedeprobleem
Armoedebestrijding gebeurt in geïndividualiseerde ontmoetingen tussen de arme en de
filantroop op basis van oprechte ontmoeting
Hulp is gericht op zelf-hulp: effectieve armoedebestrijding moet de arme helpen zichzelf
te helpen
Belang van het onderscheid tussen diegenen die ‘wensen geholpen te worden’ en
diegenen die in een situatie van ‘moreel verval’ zitten
Armen moeten hun potentieel ontwikkelen in de context van een gemeenschap met
verplichtingen en verantwoordelijkheden
 Filantropie = het leveren van geld of dienstverlening vanuit een maatschappelijk doel
ten gunste van specifieke groepen die worden geconfronteerd met een bijzondere
nood, hierbij gestuurd door morele en humanitaire principes.

2.Na WO2: De ontwikkeling van gunst naar recht
Vanaf jaren 70-80: kritieken op de verzorgingsstaat:
 Inefficiënt (cf. bureaucratisering) en ineffectief
 Over-geprofessionaliseerd: te veel expert-gestuurd
 Te interventionistisch in de private sfeer van individuen en het gezin
 Te veel aandacht voor de instituties (“total institutions”) en te weinig aandacht voor
de (morele ontwikkeling van de) cliënt  ontnemen van het handelingsvermogen
van cliënten om zelf hun problemen aan te pakken

, re-introductie van de principes van filantropie  neo-filantropie

3.Neo-Filantropie: wat?
=De her-verschijning van filantropische activiteiten:
 Het bestaan van sociale activiteiten die mensen ondersteunen en die worden
georganiseerd vanuit humanistische overwegingen door particulier initiatief
 Deze activiteiten ontstaan tegen de achtergrond van een zich terugtrekkende
overheid uit het sociale domein  neo-filantropie als onderdeel van een neo-liberale
agenda?
 In tegenstelling tot de Angelsaksische neo-filantropie behoudt de Europese
filantropie wel een duidelijke link met de overheid.

4.Vermaatschappelijking: containerbegrip
1ste variant
 Privaat  publiek
 Na WOII: Ontwikkeling verzorgingsstaat
2te variant
 Intramuraal  extramuraal
 Jaren ’60 – ’70: de-institutionalisering
 Vermaatschappelijking van de zorg als “extramuralisering” van de zorg
- “total institution”: de-humanisering van de mens
- “alternatieve hulpverlening”: Verschuiving van focus van instituut naar cliënt:
cliëntgericht werken
- Het buiten de instellingen verlenen van zorg en, daardoor, behoud of herstel
van de zelfstandige leefsituatie (Kwekkeboom, 1999)
- ≈ De-institutionalisering
 Voornamelijk in de geestelijke gezondheidszorg:
- anti-psychiatrie & democratische psychiatrie (Franco Basaglia)
- Start uitbouw ambulant werken, beschut wonen ed.
- Opkomst cliëntenorganisaties
 Eveneens in gehandicaptenzorg en jeugdzorg
 Recent: ouderenzorg
 In V.S., U.K. en Nederland: “community care”
 Doel: participatie aan het maatschappelijk leven
3e variant
 Normalisatie  inclusie
 ‘Handicap’ als sociaal fenomeen
 Wijzigend mensbeeld (individualisering):
- Van passieve noties (patiënt, mentaal gehandicapte,…) naar actieve en
positieve uitdrukkingen (cliënt, andersvalide,…) over de zorgbehoevende
mens  opheffing dichotomieën tussen ‘gezonden’ en ‘zieken’, ‘normale’ en
‘abnormale’.
- Nieuwe norm: autonome, zelfbeschikkende individu