Slides + notities sociolinguïstiek

Sociolinguïstiek
1. Inleiding
Varianten en variëteiten
Basic observatie: niet iedereen spreekt/ schrijft altijd op dezelfde manier

Verschillende manieren om iets uit te drukken = taalvarianten
- Gij vs. jij
- Hallo vs. yuuw
- /me:/ vs. /mei/
- Verschillende manieren om iets uit te drukken

Sociolinguïstische feiten
 je aanpassen aan taalgedrag van anderen
Bv. zijn vader, dorp met dialecten

Vorm van variatie
 naargelang context
Bv. dochter met ‘jij’ en ‘gij’

Verschil tussen wat je zegt, wat je doet en waarom je iets doet
- Met goede methodes kan men testen wat men wel zou doen/ zeggen, maar nog niet waarom

Taalvarianten op verschillende talige niveaus

VARIANT 1 VARIANT 2 DOMEIN
(NEDERLAND) (VLAANDEREN)
KLANKEN Politie /tsi:/ Politie /si:/ FONOLOGIE
FLEXIE De boom Den boom MORFOLOGIE
WOORDEN Poepen Kakken LEXCOLOGIE
ZINSSTRUCTUUR Vak dat verplaatst zal Vak dat zal worden SYNTAX
worden verplaatst
TUSSENWERPSELS Hoor Zenne PRAGMATIEK

Combinatie (groep) van taalvarianten vormen samen een taalvariëteit
- Standaardtaal
- Dialect
- Jongerentaal
- Vaktaal
- Tussentaal
Veel subgroepen, die ook weer subgroepen hebben
 heel systematisch en sterk, heeft sociale betekenis
NIET WILLEKEURIG

Analogie met mode
Naargelang omstandigheden draag je andere kleren  is met taal ook zo (register)
- Andere varianten
- Niet iedereen dezelfde varianten in dezelfde omstandigheden
 we maken andere keuzes


1

,Variatie
Moeilijk om specifiek op te noemen hoe taal verandert  gebeurt in kleine stapjes

Sociale betekenis van varianten  door systematiek

Wie kiest wat?
- Intersprekervariatie: variatie tussen (groepen) sprekers
o Jongeren ≠ ouderen
o Mannen ≠ vrouwen
o Vlamingen ≠ Nederlanders

- Intrasprekervariatie: variate binnen taalgebruik van 1 spreker
o Jongeren in de klas
o Nieuwslezer aan de eettafel thuis
o Advocaat bij zijn mama in het rusthuis

Conclusie
- Variatie is omnipresent, het is geen ‘uitzondering’
- Context (inclusief spreker en hoorder) bepaalt de variatie
- Sociale betekenis van varianten

Definitie sociolinguïstiek
Socio
- Sociale context georganiseerd in netwerk van overlappende sociale groepen
 groepsaffiliatie uitdrukken/ prijsgeven door taalgebruik

Linguïstiek
- Taal is en joint action

Taalgebruik bouwt identiteit
 gaat twee richtingen uit
Identiteit bouwt taalgebruik

Betekenis van taal zit in de interactie

Coördinatieprobleem
Van coördinatieprobleem naar variatie
- Coördinatieprobleem
- Statistische verwachting
- Persoonlijke verwachting
- Afdwingbare consequenties aan norm
 statistische verwachting (kan) een persoonlijke verwachting worden

We gebruiken taal om problemen op te lossen

Variatie kan zich voordoen op verschillende momenten
- Prenormatief  er is nog geen norm
- Postnormatief  kiezen voor of afzetten tegen de norm
o Informatie meegeven
o Informatie prijsgeven


2

,Literatuur
“…language in its social contexts and the study of social life through linguistics”
“the relationship beteen language and society”
“the social uses of language”

 sociolinguïstiek = het verband tussen taal(variatie) en de sociale context

Ontstaan
Waarom heeft het zo lang geduurd?
1) Sociale factor is ‘te evident’
a. Door velen vermeld, maar door weinigen bestudeerd
2) Sociale factor is niet relevant
a. Geschiedenis van taalverwerving
b. Behaviorism – Skinner: (taal)gedrag leren = operante conditionering
c. Universal Grammar – Chomsky: taalgedrag = aangeboren
3) Sociale factor is WEL relevant
a. Grote verandering vanaf usage-based visies – Tomasello
b. Pre-linguïstische cognitieve vaardigheden van kinderen
 Intentielezen (functionele dimensie)
 Patroonherkenning (grammaticale dimensie)
c. Taal
≠ een algebraïsche combinatie van woorden tot zinnen
= een gestructureerd repertoire betekenisvolle constructies

Afbakening
Sociolinguïstiek is ‘at its core a concern for the observable facts of language variation and principled
thinking about the reasons and consequences of this variation and change’

 erg ruim veld

Relevantie
Jongerentaal is een groot onderwerp in de media
‘we begrijpen onze kinderen niet meer’

Schuldvragen
 informatie prijsgeven
 je wil verbergen dat je bepaalde informatie/ kenmerken hebt

Sociolinguïstisch onderzoek gebruiken in je voordeel bij bv. politieonderzoek
- mogelijke misdadigers verkleinen door te weten dat een persoon van een bepaalde regio
komt
- een zelfmoord afscheidsbrief, zien of die persoon het wel effectief zelf geschreven heeft adhv
taalgebruik

Oefening (soort oefening zoals op examen!)
Bespreek variatie en sociale betekenis bij het dragen van mondmaskers
- vormelijke varianten
o er zijn mensen die zelf mondmasker maken (zo willen ze bv aantonen dat ze
creatievelingen zijn…)
o mensen die een expliciete boodschap dragen bv voetbalploeg of een actie zoals
thinkpink (informatie meegeven)

3

, o dove mensen gebruiken een doorzichtig stukje in hun mondmasker (praktische
redenen)
o een herbruikbaar mondmasker kan je linken aan dat ze bv milieubewust zijn
(informatie meegeven)
o of iemand er een draag / wanneer je er een draagt  kan sociale betekenis met zich
meebrengen  sociale druk omdat je in bepaalde context iets wel of niet doet
- Vormkenmerken
o Je kan ze correct dragen of niet correct dragen (niet correct is iemand die niet
akkoord gaat met de zin van het dragen van een mondmasker)
o Ofwel af en toe verversen, ofwel dagenlang met hetzelfde vuile mondmasker
rondlopen
o Je hebt FFP2 en stoffe mondmaskers
o Kleurvariatie (kan eventueel samenhangen met gender)
o Types van rekkers (rond je hoofd, rond je oren…)
o Ecologie en wegwerkmondmaskers daar zou je iets in kunnen lezen


1) Intersprekervariatie
2. Landmarks Labov
William Labov
- Twee landmark studies
o Onderzoek op Martha’s Vineyard (MA-thesis, artikel in 1963)
o Onderzoek in NYC (PhD-thesis, 1966)

Martha’s Vineyard
Wat is Martha’s Vineyard?
- Klein eiland met veel (binnenlandse) toeristen
- Door afzondering en kleine schaal: ideaal ‘laboratorium’
- Geografisch en sociaal complex
- Etnische groepen
o Engelsen
o Portugezen
o Indianen
o ‘Other’

Welke klankverandering bestudeert Labov?
- Veranderingen die ook te vinden zin op het vasteland
- Al dan niet realiseren van postvocale /r/
- Centralisatie van de diftongen /ai/ en /au/
Diftong
 Tweeklank/ glijklank
 Twee klinkers binnen 1 lettergreep

Centralisatie
 Van [ɑɪ] naar [əɪ] (spider)
 Van [ɑu] naar [əu] (round)

Twee varianten
o Gecentraliseerde
o Niet gecentraliseerde

4