Volledige samenvatting Deontologie

Verantwoording
Deontologie gaat terug op plichtenleer van Kant
= handeling is goed als intentie die achter handeling zit, goed is

Praktijkwerker = technische én normatieve professional
 doener en denker
 dingen goed doen én goede dingen doen = niet enkel methodische, maat ook ethische reflectie

Sociaal-agogische beroep = niet waardenvrij
 interventies dienen bij te dragen aan waarden die beroep centraal stelt (sociale rechtvaardigheid, empowerment,
emancipatie, inclusie en kwaliteit van leven)

Normatieve professionalisering
= invullingen en interpretaties over beroepswaarden en ethische spanningen te weinig gedeeld en geëxpliceerd
Doel = komen tot meesterschap = accountability = meester zijn van eigen interventies, bereidheid om in dialoog te
gaan over achterliggende waarden, bereidheid om handelen ethische te verantwoorden
 kritische (zelf)reflectie en dialoog onder beroepsgenoten

Communicatieve rationaliteit
= Duitse socioloog en filosoof Jürgen Habermas

Uitgangspunt = standpunt gevormd door gebruikt van argumenten uit verschillende werelden
 objectieve, intersubjectieve en subjectieve wereld
 sociologische, juridische en ethische kijk
 oriënteren in breedte, hoogte en diepte

Sociologische kijk: oriëntatie in de breedte
= feiten, objectieve argumenten, helikopterperspectief
= context waar sociale zich afspeelt
= handelen vanuit welbepaalde positie en vanuit door maatschappij, organisatie en cliënt gegeven mandaat

Belangen = wat partij persoonlijk waardevol vindt

Sociale positie = macro-, meso- en microniveau
 vanuit sociale context, sociale systemen waarin handelen gebeurt, dat positie duidelijk wordt
 in kaart brengen van partijen en belangen kan verheldering brengen om eigen beroepspositie uit te klaren

Posities kunnen toegewezen of verworven worden
 aan positie verlenen mensen sociale status en verwachtingen van omgeving verbonden, naast rechten en plichten
 bij elke positie hoort bepaalde rol- of verwachting van bepaald gedrag (=rolverwachtingen)
 indien niet, kunnen loyaliteits- en rolconflicten ontstaan = tegenstrijdige verwachtingen

In sociaal probleem altijd 3 partijen betrokken: microniveau (cliëntsysteem), mesoniveau (organisatieperspectief) en
macroniveau (maatschappij)

Consequentialistische argumenten = gevolgen, als… dan…
 onderscheiden en afwegen van belangen

,Juridische kijk: oriëntatie in de hoogte
= intersubjectieve wereld
= principes die we met meerdere mensen hebben afgesproken
= weten regels en principes

Sociaal-agogisch werk gebeurt in genormeerde context = er gelden normen (gedragsregels) waarvan sommigen zijn
geformaliseerd in wetten
 wettelijk kader geeft standaard

Deontologische argumenten: principes die als rechtvaardig worden beschouwd omdat ze opgaan voor meerdere
mensen (intersubjectieve overeenstemming) en in algemeen belang zijn
 iedereen is gelijk voor de wet

Ethische kijk: oriëntatie in de diepte
= feiten en partijen, met mogelijke loyaliteits- of rolconflicten
= normen, met mogelijk tegenstrijdige voorschriften
= beroepspersoon centraal  subjectieve argumenten

Ethische argumenten
= postconventioneel = voorbijgaan aan conventies, aan wat afgesproken is, aan wat we gewoon zijn
 kijken naar evenwicht tussen eigen belang, belang van anderen en algemeen belang

Zorgethisch perspectief = betrokkenheid en waarden van sociaal-agogische beroepen
 ‘practice wisdom’ = buikgevoel dat gegrond is in concrete realiteit
 aandacht voor zelfzorg

Waarden = nastrevenswaardige idealen = algemene abstracte voorstellingen van wat goed is
 algemeen aanvaard

Principes = brede consensus over waarden

Juridisering = omzetten van waarden in legale normen

Toverwoorden = woorden die goed en professioneel klinken, deuren openen en getuigen van expertise, maar bij
veelvuldig en oppervlakkig gebruik dreigen uitgehold te worden

Deontologie = oriëntatie in de hoogte
 focus op omgaan met vertrouwelijke gegevens
 wet- en regelgeving rond privacy, discretie, beroepsgeheim, dossiervorming, …
 letter van de wet én de geest van de wet

Geldigheid en tegensprekelijkheid
Elk van bovenstaande kijken bieden argumenten om beroepsethisch standpunt op te bouwen
 argumenten zoeken verschillende geldigheid:

 Sociologische objectieve argumenten streven naar waarheid (feitelijkheid)
 Juridische argumenten streven naar rechtvaardigheid (juistheid)
 Ethische argumenten streven naar waarachtigheid (het ‘goede)

Elk argument moet tegensprekelijk zijn
 geldigheidsclaim moet steeds in vraag gesteld worden en desnoods weerlegd worden

Niet bedoeling om kijk ‘te kiezen’, maar 3 kijken tegelijk hanteren in vormen van beroepsethisch standpunt
 alleen vanuit feiten redeneren  verzakelijking of proceduralisering
 alleen juridisch redeneren  moralisering en paternalisme, waarheid van meerderheid regeert
 alleen ethisch redeneren  argumentatie reduceren tot persoonlijke voorkeuren en doelen  idealisme

, En finaal en route: de wegenkaart
Hoe alles in kaart brengen? Hoe kan je deze ‘kaart’
gebruiken? Zou deze ‘kaart’ leiden tot communicatieve
ethiek?
 wegenkaart = middel om communicatieve proces op gang
te zetten, om eigen positie te bepalen en in dialoog te
brengen met anderen

‘raison d’être’ van wegenkaart = hulpmiddel bij zoeken naar
integer beroepseigen en verantwoordbaar beroepsethisch
standpunt