Samenvatting bio-th3-stofuitwisseling tussen cellen en hun milieu

BIOLOGIE
Thema 3 : stofuitwisseling tussen cellen en hun milieu
1. Transport van stoffen in en uit cellen
Stofwisseling tussen cel en omgeving is noodzakelijk voor:
 Opname van energierijke (bouw)stoffen
 Afgave van afvalstoffen

Twee problemen bij stofwisseling:
 Stoffen bewegen volgens concentratiegradiënt:
Gaswisseling door huid
van hoge nr lage concentratie --> kloppende vacuole pompt
--> maar: sommige stoffen moeten tegen de overtollig water uit de cel
concentratiegradiënt in getransporteerd --> voorkomt openbarsten cel
worden
 Membranen zijn semipermeabel (halfdoorlatend)
--> laten kleine moleculen zoals water en gassen (O2, CO2) door, maar zijn
ondoorlatend voor veel andere moleculen en ionen
--> celmembraan is semipermeabel

Verschillende transportmethoden:
Passief transport Actief transport

Met de concentratiegradiënt mee: van hoge Tegen de concentratiegradiënt in: van lage
naar lage concentratie naar hoge concentratie


Geen energie nodig, geen verbruik van ATP Energie nodig, verbruik van ATP


1. Doorheen de fosfolipidelaag 1. Doorheen speciale transporteiwitten
> osmose
> diffusie
2. Via speciale transporteiwitten 2. Door blaasjestransport
> geleide difussie (grotere deeltjes)


2. Passief transport
Verschillende vormen van passief transport:
 Diffusie: verplaatsing van opgeloste stoffen
 Osmose: verplaatsing van water doorheen een semipermeabel membraan
 Geleide difussie: verplaatsing van moleculen en ionen via transportproteïnen in de
membranen

2.1 Diffusie
2.1.1 Wat is diffusie?
Diffusie is een fysisch proces waarbij:
 Opgeloste stoffen zich verplaatsen in een vloeistof of gas
 Volgens de concentratiegardiënt (hoog --> laag)




Diffusie van verf in water

,  Kan gebeuren via een permeabel membraan
 Passief transport

Diffusie door permeabel membraan Diffusie van ionen volgens ladingsverschil


2.1.2 Factoren die de diffusiesnelheid beïnvloeden
De snelheid waarmee stoffen zich verspreiden (diffusiesnelheid) is afhankelijk van:
 Temperatuur: hoe hoger de temperatuur, hoe sneller de diffusie
 Grootte vd opgeloste deeltjes
 Voscositeit (stroperigheid) vd vloeistof waarin de deeltjes zich bevinden
 Verschil in concentratie
 Ladingsverschil vd opgesloste deeltjes: hoe groter de ladingsverschillen, hoe hoger
de diffusiesnelheig
 Grootte vh diffusieoppervlak

2.1.3 Voorbeelden van diffusie bij organismen
Gasuitwisseling in organismen gebeurt steeds door diffusie:
 Gasuiwisseling ter hoogte van de longblaasjes
--> O2 van longblaasjes nr bloedvaten
--> CO2 en H2O van bloedvaten nr longblaasjes
 Gasuitwisseling in de placenta
--> O2 van bloed moeder nr bloed foetus
--> CO2 van bloed foetus nr bloed moeder
 gasuitwisseling t.h.v. de kieuwen
--> O2 vanuit water nr bloed
--> CO2 van bloed nr water
 gasuitwisseling doorheen de huid
--> O2 van slijmlaag nr bloedvaten
--> CO2 bloedvaten nr slijmlaag
 gasuitwisseling t.h.v. huidmondjes bladeren
--> O2 van cellen bladmoes, via intercellulaire ruimtes nr atmosfeer
--> CO2 van atmosfeer, via huidmondjes, nr intercellulaire ruimtes

2.2 Osmose
2.2.1 Wat is osmose?
Osmose is verplaatsing van water:
 doorheen semipermeabel membraan
 van lage nr hoge concentratie opgeloste stof

osmotisch evenwicht: verplaatsing van water in beide richtingen gelijk

2.2.3 Osmotische waarde van een oplossing
Osmotische waarde = concentratie aan osmotisch werkzame deeltjes
 hypertoon: osmotische waarde oplossing 1 > osmotische waarde oplossing 2
--> opl. 1 is hypertonisch t.o.v. opl. 2
 hypotoon: osmotische waarde opl. 1 < osmotische waarde opl. 2
--> opl. 1 is hypotonisch t.o.v. opl. 2
 isotoon: osmotische waarde opl. 1 = osmotische waarde opl. 2
--> opl. 1 is isotonisch t.o.v. opl. 2