HOOFDSTUK 9: EVENWICHTSCONTROLE EN EFFECTE, VAN
VEROUDERING EN PATHOLOGIE
DE EVENWICHTSFUNCTIE
Evenwicht zorgt er voor dat we niet vallen, of dat onze lichaamspositie binnen de steunbasis blijft.
- Statisch evenwicht: in een stilstaande houding het evenwicht trachten te bewaren
- Dynamisch evenwicht: tijden een verplaatsing of na verstoring van het evenwicht het evenwicht
trachten te bewaren
Evenwicht stelt ons in staat om te anticiperen of te bewegen → nakende instabiliteit vermijden.
Vermogen om evenwicht te bewaren komt tot stand door een complexe interactie tussen
musculoskeletale en neurale systemen: “het posturale controlesysteem”.
1. Posturale stabiliteit
» Vermogen om lichaamspositie te bewaren
» Gravitatiecentrum (COM) moet binnen steunbasis blijven
» = evenwicht
2. Posturale oriëntatie
» Behoud van een gepaste relatie tussen de onderlinge lichaamssegmenten en tussen het
lichaam en de omgeving
3. Posturale controle over stabiliteit en oriëntatie vereist:
» Integratie van sensorische informatie → positie en beweging van het lichaam in de
ruimte bepalen
» Vermogen om krachten te genereren → controle van de lichaamspositie
4. Complexe interactie tussen musculoskeletale en neurale systemen
» Musculoskeletale componenten: gewrichtsmobiliteit, spinale flexibiliteit,
spiereigenschappen en biomechanische relaties tussen verbinden lichaamssegmenten
» Neurale componenten:
▪ Motorische processen (neuromusculaire antwoord synergiën)
▪ Sensorische processen: visuele, vestibulaire en somatosensorische systemen
▪ Sensorische strategieën om de multipele inputs te organiseren
▪ Interne representaties belangrijk voor de mapping van waarneming en actie
▪ Processen van hogere aard die essentieel zijn voor de adaptieve en
anticipatorische aspecten van de posturale controle
➔ Neurale processen van hogere orde kunnen geassocieerd worden met cognitieve invloeden op
de posturale controle
42
, STATISCH EVENWICHT
Body sways of lichaamsschommelingen = kleine schommelingen die worden vastgesteld tijdens het
bewaren van de rechtopstaande houding.
Bepaald door:
- Lichaamshouding (lichaamsdelen + houding)
- Leeftijd
- Geslacht
Implicatie van grootte body sways
- Relatie met vallen
- Reflectie integritiet CZS
Een aantal factoren dragen bij tot stabiliteit onder deze omstandigheden:
1. Het op 1 lijn brengen van de lichaamsdelen kan het effect van de gravitationele krachten die
de rechtopstaande persoon uit evenwicht kunnen brengen minimaliseren
2. Minimale spiertonus vereist om het lichaam tegen de zwaartekracht in rechtop te houden
Spiertonus = kracht waarmee een spier weerstand biedt tegen haar verlenging
» De intrinsieke stijfheid van de spieren zelf
» De achtergrond spiertonus die vanwege neurale bijdragen in alle spieren aanwezig is
» De houdingstonus of de activatie van antigravitatiespieren tijden de stilstaande
houding → bepaald door inputs van somatosensorische systeem
De lichaamsschommelingen worden bepaald door de locatie en hoeveelheid veranderingen in de
positie van de totale krachtvector, die op een horizontaal vlak geprojecteerd wordt, te bestuderen.
➔ De meting bepaald waar het gemiddelde drukcentrum of COP zich bevindt en hoeveel
variatie er rond de gemiddelde waarde kan vastgesteld worden
Uit onderzoek: de amplitude en frequentie van de lichaamsschommelingen zijn hoger in ouderen
dan in jongeren. De schommelingen zijn ook relatief meer uitgesproken tijdens het sluiten van de ogen.
Ze hebben ook meer tijd nodig om te herstellen na een verstoring van hun evenwicht
Uit onderzoek: de schommelingen hebben een functioneel significante en mogelijk predictieve waarde
doordat ze gerelateerd zijn aan vallen.
METEN VAN STATISCH EVENWICHT
One-legged stance test en Romberg test
DYNAMISCH EVENWICHT
DEFINITIE EN BEPALING VAN DYNAMISCHE EVENWICHTSREGELING
Ook tijdens de uitvoering van bewegingen dient men het evenwicht te bewaren:
- Verplaatsing van één locatie naar een andere
- COM gewijzigd door handelingen van de bovenste ledematen
- Plotse verstoring van het evenwicht
43
VEROUDERING EN PATHOLOGIE
DE EVENWICHTSFUNCTIE
Evenwicht zorgt er voor dat we niet vallen, of dat onze lichaamspositie binnen de steunbasis blijft.
- Statisch evenwicht: in een stilstaande houding het evenwicht trachten te bewaren
- Dynamisch evenwicht: tijden een verplaatsing of na verstoring van het evenwicht het evenwicht
trachten te bewaren
Evenwicht stelt ons in staat om te anticiperen of te bewegen → nakende instabiliteit vermijden.
Vermogen om evenwicht te bewaren komt tot stand door een complexe interactie tussen
musculoskeletale en neurale systemen: “het posturale controlesysteem”.
1. Posturale stabiliteit
» Vermogen om lichaamspositie te bewaren
» Gravitatiecentrum (COM) moet binnen steunbasis blijven
» = evenwicht
2. Posturale oriëntatie
» Behoud van een gepaste relatie tussen de onderlinge lichaamssegmenten en tussen het
lichaam en de omgeving
3. Posturale controle over stabiliteit en oriëntatie vereist:
» Integratie van sensorische informatie → positie en beweging van het lichaam in de
ruimte bepalen
» Vermogen om krachten te genereren → controle van de lichaamspositie
4. Complexe interactie tussen musculoskeletale en neurale systemen
» Musculoskeletale componenten: gewrichtsmobiliteit, spinale flexibiliteit,
spiereigenschappen en biomechanische relaties tussen verbinden lichaamssegmenten
» Neurale componenten:
▪ Motorische processen (neuromusculaire antwoord synergiën)
▪ Sensorische processen: visuele, vestibulaire en somatosensorische systemen
▪ Sensorische strategieën om de multipele inputs te organiseren
▪ Interne representaties belangrijk voor de mapping van waarneming en actie
▪ Processen van hogere aard die essentieel zijn voor de adaptieve en
anticipatorische aspecten van de posturale controle
➔ Neurale processen van hogere orde kunnen geassocieerd worden met cognitieve invloeden op
de posturale controle
42
, STATISCH EVENWICHT
Body sways of lichaamsschommelingen = kleine schommelingen die worden vastgesteld tijdens het
bewaren van de rechtopstaande houding.
Bepaald door:
- Lichaamshouding (lichaamsdelen + houding)
- Leeftijd
- Geslacht
Implicatie van grootte body sways
- Relatie met vallen
- Reflectie integritiet CZS
Een aantal factoren dragen bij tot stabiliteit onder deze omstandigheden:
1. Het op 1 lijn brengen van de lichaamsdelen kan het effect van de gravitationele krachten die
de rechtopstaande persoon uit evenwicht kunnen brengen minimaliseren
2. Minimale spiertonus vereist om het lichaam tegen de zwaartekracht in rechtop te houden
Spiertonus = kracht waarmee een spier weerstand biedt tegen haar verlenging
» De intrinsieke stijfheid van de spieren zelf
» De achtergrond spiertonus die vanwege neurale bijdragen in alle spieren aanwezig is
» De houdingstonus of de activatie van antigravitatiespieren tijden de stilstaande
houding → bepaald door inputs van somatosensorische systeem
De lichaamsschommelingen worden bepaald door de locatie en hoeveelheid veranderingen in de
positie van de totale krachtvector, die op een horizontaal vlak geprojecteerd wordt, te bestuderen.
➔ De meting bepaald waar het gemiddelde drukcentrum of COP zich bevindt en hoeveel
variatie er rond de gemiddelde waarde kan vastgesteld worden
Uit onderzoek: de amplitude en frequentie van de lichaamsschommelingen zijn hoger in ouderen
dan in jongeren. De schommelingen zijn ook relatief meer uitgesproken tijdens het sluiten van de ogen.
Ze hebben ook meer tijd nodig om te herstellen na een verstoring van hun evenwicht
Uit onderzoek: de schommelingen hebben een functioneel significante en mogelijk predictieve waarde
doordat ze gerelateerd zijn aan vallen.
METEN VAN STATISCH EVENWICHT
One-legged stance test en Romberg test
DYNAMISCH EVENWICHT
DEFINITIE EN BEPALING VAN DYNAMISCHE EVENWICHTSREGELING
Ook tijdens de uitvoering van bewegingen dient men het evenwicht te bewaren:
- Verplaatsing van één locatie naar een andere
- COM gewijzigd door handelingen van de bovenste ledematen
- Plotse verstoring van het evenwicht
43
