1
Samenvatting Leren & cognitie
Pedagogische Wetenschappen jaar 2
2021
,2
Onderdelen
Werkgroepen
Online colleges (vrijdag)
Schrijfopdracht (deadline 10/11) > 30%
MC tentamen (12/11) > 70%
tentamenstof: alles behalve H2 en delen van H10 en H11.
Inhoudsopgave
College 1.................................................................................................................................................3
Introductie van het vak.......................................................................................................................3
Introductie leerstrategieën (H1).........................................................................................................4
Definities van leren.........................................................................................................................4
Onderzoek naar leren.....................................................................................................................4
Leerprincipes en theorieën.............................................................................................................4
College 2.................................................................................................................................................6
Behaviorisme (H3 & 4)........................................................................................................................6
Klassieke conditionering.................................................................................................................6
Operante conditionering................................................................................................................8
Behaviorisme toegepast in het onderwijs....................................................................................11
College 3...............................................................................................................................................14
Social cognitive theory (H5)..............................................................................................................14
Modeling......................................................................................................................................15
Self-efficacy..................................................................................................................................15
Self-regulation..............................................................................................................................16
De sociaal-cognitieve theorie toepassen in het onderwijs...........................................................17
Ontwikkelingsperspectieven (delen van H10 & 11)..........................................................................17
Cognitive-developmental perspectives (Piaget)...........................................................................18
Sociocultural theory (Vygotsky)....................................................................................................19
Implicaties voor het onderwijs.....................................................................................................19
College 4...............................................................................................................................................20
Cognitivisme (H6).............................................................................................................................20
Edward Tolman; doelgericht behaviorisme..................................................................................21
Gestalt psychologie.......................................................................................................................21
Verbal learning research...............................................................................................................21
Tegengestelde cognitieve perspectieven......................................................................................22
Implicaties voor cognitivisime in het onderwijs............................................................................23
Geheugen (H7)..................................................................................................................................23
,3
Dual-store model – Atkinson & Shiffrin........................................................................................23
Alternatieve modellen..................................................................................................................26
Onderwijsimplicaties....................................................................................................................27
College 5...............................................................................................................................................27
Lange termijn geheugen & kennis (H8 & 9)......................................................................................27
Retrieval.......................................................................................................................................29
Testen & vergeten........................................................................................................................30
Onderwijsimplicaties....................................................................................................................31
Kennis...........................................................................................................................................31
College 6...............................................................................................................................................33
Complexe leerprocessen (H12 & 13)................................................................................................33
Promoten van effectieve leerstrategieën.....................................................................................36
Transfer........................................................................................................................................36
Problem-solving............................................................................................................................38
Critical thinking.............................................................................................................................39
Executieve functies.......................................................................................................................39
College 7...............................................................................................................................................40
Motivatie (H14 & 15)........................................................................................................................40
Motivatie & behoeften.................................................................................................................41
Affectieve motivatie......................................................................................................................43
Implicaties....................................................................................................................................44
Cognitieve motivatie.....................................................................................................................45
Attributie......................................................................................................................................46
College 1
Introductie van het vak
Leerdoelen:
begrijpen waarom de mens zo goed kan leren en hoe het nog beter kan.
begrijpen welke cognitieve en motivationele processen een rol spelen bij leren.
begrijpen hoe deze processen ontwikkelen.
Het beantwoorden van ‘’waarom’’ vragen met betrekking tot leren.
, 4
Kinderen leren op een andere manier dan volwassenen door andere cognitieve vaardigheden en
voorkennis. Leren en ontwikkeling is lastig uit elkaar te halen: doordat je aan het leren/oefenen bent
ontwikkel je de cognitieve vaardigheden.
Nature-nurture debat: is iets aangeboren/voorgeprogrammeerd (genen) of aangeleerd? Is dit geen
non-discussie? Ze werken namelijk altijd samen. Zonder nature geen nurture en zonder nurture geen
nature.
Introductie leerstrategieën (H1)
Leren kan vele vormen aannemen. Niet alleen mensen kunnen leren, ook dieren.
Definities van leren
Leren kunnen we omschrijven als een langetermijn verandering in de mentale representaties of
associaties als resultaat van een ervaring. Laten we deze definitie wat beter bekijken:
langetermijn verandering: Als je iets hebt geleerd, vergeet je het niet meer.
mentale representaties/associaties: suggereren dat de basis van leren in de hersenen ligt.
resultaat van ervaring: niet van drugs, alcohol, ziekte, enz.
Soms is leren een passief proces (je leert iets zonder dat je er iets voor doet), maar vaker leer je iets
actief. Bij actief leren moet de persoon die iets leert iets doen, soms fysiek, soms mentaal en soms
beide.
Sommige psychologen, behavioristen, vinden dat de focus van leren moet liggen in veranderingen in
gedrag ipv in de hersenen. We weten dat iemand iets heeft geleerd als zijn gedrag is veranderd.
Gedragsverandering kan verschillende vormen aannemen: nieuw gedrag, ander gedrag, meer van het
gedrag, de intensiteit, complexiteit of snelheid van het gedrag.
Onderzoek naar leren
De aard van leren kan het beste worden begrepen door objectief en systematisch onderzoek te
verrichten. Het systematisch kijken naar gedrag van mensen en dieren wordt pas sinds een eeuw
gedaan. Je hebt verschillende vormen van onderzoek:
basic research: specifieke leerprocessen onderzoeken onder gecontroleerde
omstandigheden, vaak in een laboratorium.
applied research: leerprocessen van mensen onderzoeken in realistische taken en settings.
De data die het onderzoek oplevert kan zowel kwalitatief als kwantitatief zijn.
Leerprincipes en theorieën
Patronen in onderzoek hebben geleid tot het vormen van generalisaties over leerprocessen. Hierdoor
zijn er leerprincipes en leertheorieën ontstaan.
Leerprincipes (what)= beschijven bepaalde factoren die het leren beïnvloeden en de
specifieke effecten/gevolgen van die factoren. Bijvoorbeeld: een beloning (factor), zorgt
voor een toenemende frequentie van het gedrag (effect). Leerprincipes zijn vaak stabiel: ze
keren steeds weer terug in verschillende situaties. Ze worden soms zelfs ‘’wetten’’
genoemd.
leertheorieën (why) = geven verklaringen over de onderliggende mechanismen van leren,
waarom bepaalde factoren belangrijk zijn. Theorieën zijn continue onderhevig aan
verandering door vernieuwde onderzoeksmethoden.
Bladzijde 25 in het boek: plaatje welke theorieën elkaar opvolgen.
Samenvatting Leren & cognitie
Pedagogische Wetenschappen jaar 2
2021
,2
Onderdelen
Werkgroepen
Online colleges (vrijdag)
Schrijfopdracht (deadline 10/11) > 30%
MC tentamen (12/11) > 70%
tentamenstof: alles behalve H2 en delen van H10 en H11.
Inhoudsopgave
College 1.................................................................................................................................................3
Introductie van het vak.......................................................................................................................3
Introductie leerstrategieën (H1).........................................................................................................4
Definities van leren.........................................................................................................................4
Onderzoek naar leren.....................................................................................................................4
Leerprincipes en theorieën.............................................................................................................4
College 2.................................................................................................................................................6
Behaviorisme (H3 & 4)........................................................................................................................6
Klassieke conditionering.................................................................................................................6
Operante conditionering................................................................................................................8
Behaviorisme toegepast in het onderwijs....................................................................................11
College 3...............................................................................................................................................14
Social cognitive theory (H5)..............................................................................................................14
Modeling......................................................................................................................................15
Self-efficacy..................................................................................................................................15
Self-regulation..............................................................................................................................16
De sociaal-cognitieve theorie toepassen in het onderwijs...........................................................17
Ontwikkelingsperspectieven (delen van H10 & 11)..........................................................................17
Cognitive-developmental perspectives (Piaget)...........................................................................18
Sociocultural theory (Vygotsky)....................................................................................................19
Implicaties voor het onderwijs.....................................................................................................19
College 4...............................................................................................................................................20
Cognitivisme (H6).............................................................................................................................20
Edward Tolman; doelgericht behaviorisme..................................................................................21
Gestalt psychologie.......................................................................................................................21
Verbal learning research...............................................................................................................21
Tegengestelde cognitieve perspectieven......................................................................................22
Implicaties voor cognitivisime in het onderwijs............................................................................23
Geheugen (H7)..................................................................................................................................23
,3
Dual-store model – Atkinson & Shiffrin........................................................................................23
Alternatieve modellen..................................................................................................................26
Onderwijsimplicaties....................................................................................................................27
College 5...............................................................................................................................................27
Lange termijn geheugen & kennis (H8 & 9)......................................................................................27
Retrieval.......................................................................................................................................29
Testen & vergeten........................................................................................................................30
Onderwijsimplicaties....................................................................................................................31
Kennis...........................................................................................................................................31
College 6...............................................................................................................................................33
Complexe leerprocessen (H12 & 13)................................................................................................33
Promoten van effectieve leerstrategieën.....................................................................................36
Transfer........................................................................................................................................36
Problem-solving............................................................................................................................38
Critical thinking.............................................................................................................................39
Executieve functies.......................................................................................................................39
College 7...............................................................................................................................................40
Motivatie (H14 & 15)........................................................................................................................40
Motivatie & behoeften.................................................................................................................41
Affectieve motivatie......................................................................................................................43
Implicaties....................................................................................................................................44
Cognitieve motivatie.....................................................................................................................45
Attributie......................................................................................................................................46
College 1
Introductie van het vak
Leerdoelen:
begrijpen waarom de mens zo goed kan leren en hoe het nog beter kan.
begrijpen welke cognitieve en motivationele processen een rol spelen bij leren.
begrijpen hoe deze processen ontwikkelen.
Het beantwoorden van ‘’waarom’’ vragen met betrekking tot leren.
, 4
Kinderen leren op een andere manier dan volwassenen door andere cognitieve vaardigheden en
voorkennis. Leren en ontwikkeling is lastig uit elkaar te halen: doordat je aan het leren/oefenen bent
ontwikkel je de cognitieve vaardigheden.
Nature-nurture debat: is iets aangeboren/voorgeprogrammeerd (genen) of aangeleerd? Is dit geen
non-discussie? Ze werken namelijk altijd samen. Zonder nature geen nurture en zonder nurture geen
nature.
Introductie leerstrategieën (H1)
Leren kan vele vormen aannemen. Niet alleen mensen kunnen leren, ook dieren.
Definities van leren
Leren kunnen we omschrijven als een langetermijn verandering in de mentale representaties of
associaties als resultaat van een ervaring. Laten we deze definitie wat beter bekijken:
langetermijn verandering: Als je iets hebt geleerd, vergeet je het niet meer.
mentale representaties/associaties: suggereren dat de basis van leren in de hersenen ligt.
resultaat van ervaring: niet van drugs, alcohol, ziekte, enz.
Soms is leren een passief proces (je leert iets zonder dat je er iets voor doet), maar vaker leer je iets
actief. Bij actief leren moet de persoon die iets leert iets doen, soms fysiek, soms mentaal en soms
beide.
Sommige psychologen, behavioristen, vinden dat de focus van leren moet liggen in veranderingen in
gedrag ipv in de hersenen. We weten dat iemand iets heeft geleerd als zijn gedrag is veranderd.
Gedragsverandering kan verschillende vormen aannemen: nieuw gedrag, ander gedrag, meer van het
gedrag, de intensiteit, complexiteit of snelheid van het gedrag.
Onderzoek naar leren
De aard van leren kan het beste worden begrepen door objectief en systematisch onderzoek te
verrichten. Het systematisch kijken naar gedrag van mensen en dieren wordt pas sinds een eeuw
gedaan. Je hebt verschillende vormen van onderzoek:
basic research: specifieke leerprocessen onderzoeken onder gecontroleerde
omstandigheden, vaak in een laboratorium.
applied research: leerprocessen van mensen onderzoeken in realistische taken en settings.
De data die het onderzoek oplevert kan zowel kwalitatief als kwantitatief zijn.
Leerprincipes en theorieën
Patronen in onderzoek hebben geleid tot het vormen van generalisaties over leerprocessen. Hierdoor
zijn er leerprincipes en leertheorieën ontstaan.
Leerprincipes (what)= beschijven bepaalde factoren die het leren beïnvloeden en de
specifieke effecten/gevolgen van die factoren. Bijvoorbeeld: een beloning (factor), zorgt
voor een toenemende frequentie van het gedrag (effect). Leerprincipes zijn vaak stabiel: ze
keren steeds weer terug in verschillende situaties. Ze worden soms zelfs ‘’wetten’’
genoemd.
leertheorieën (why) = geven verklaringen over de onderliggende mechanismen van leren,
waarom bepaalde factoren belangrijk zijn. Theorieën zijn continue onderhevig aan
verandering door vernieuwde onderzoeksmethoden.
Bladzijde 25 in het boek: plaatje welke theorieën elkaar opvolgen.
