Samenvatting Bankwezen
0 Inleiding
"Het is goed genoeg dat de mensen van de natie ons bank- en monetaire systeem niet begrijpen,
want als ze dat zouden doen, denk ik dat er morgenochtend een revolutie zou komen." Henry Ford
(1937)Objectives of this course
0.1 Doelstellingen van deze cursus
ZorgProvide knowledge
voor kennis and insight
en inzicht into banking.
in bankieren. BegrijpUnderstand the different
de verschillende drivers
drijfveren vanofhet
banking, such aszoals
bankwezen,
accounting rules, prudential rules and technology. Detect the financial risks and how to develop
boekhoudregels, prudentiële regels en technologie. Detecteer de financiële risico's en hoe u het the risk
exposure management and
risicoblootstellingsbeheer therisicobeheer
en het managementontwikkelt.
of risks.” "
Rules,
regulation &
Monetary policy
Economic Policy
Policy
Markets &
Pruden al customers bank competition
Policy
technology
Prosperity=Hapiness?
Macro perspective Meso perspective Micro perspective
Drijfveren van bankieren, hoe naar banken kijken 2
Dashboard | Febelfin Dashboard
3 perspectieven:
- macro: allerlei soorten beleid en uiteindelijke objectief is om welvaart/geluk te creëren → combinatie
van al die regels dat maakt dat het systeem is wat het is
- meso: hoe zijn de financiële markten gestructureerd → geld kanaliseren van waar er te veel is naar
waar er te weinig is (3 manieren: via financiële markten, directe kanaal (bv. iemand rechtstreeks geld
lenen) & financiële intermediaire (bv. bankiers en verzekeraars die met professionele blink de stroom
optimaal proberen te kanaliseren))
- Micro: bank en alle evoluties die daarrond hangen
(klantenbehoeften veranderen enorm tav banken
De essentie van modern bankieren is het meten, beheren en
accepteren van risico's en het hart van het financiële beheer van
banken is risicomanagement
Belangrijke quote
Bankieren is de risico’s uit de markt opslorpen (maatschappelijke rol van
bankier)
Ook als je als bank wil blijven functioneren, moet je elk risico goed kunnen
inschatten en daar de correcte prijs op plakken (in zeer competitieve omgeving)
Als je dat niet doet, dan ga je in sommige jaren veel geld verdienen, maar gaat vroeg of laat fout aflopen
(omdat banken met lage marges werken).
1
,Kijken naar banken vanuit 4 perspectieven:
- accounting: obv boekhoudkundige cijfers
- functioneel: veel verschillende banken (universele banken (bv. KBC, AXA, Argenta, ...), nichebanken
(private banken, bv. Dela), marktinfrastructuren (clearing & settlement → veel rechten en plichten bij
aankoop aandelen)
- commercieel: hoe moet je nu alle WN’s incentiveren om leningen te gaan geven en advies te geven?
→ commerciële structuur
- Risicoperspectief: types risico’s bekijken en proberen de juiste prijs erop te plakken
0.2 Structuur van de cursus
Macro-elementen
1. Rol en soorten financiële bemiddeling
2. Wat is er speciaal aan banken?
a. Trends & evoluties
b. Regelgeving en toezicht
Micro-elementen
1. Boekhoudkundig perspectief
2. Risicoperspectieven (Basel)
3. Organisatorische perspectieven
4. Functionele perspectieven (soorten banken)
1 Rol van het financiële systeem en tussenpersonen
1.1 Waarom bestaat er financiële bemiddeling?
A. Er zijn belangrijke verschillen in de behoeften en doelstellingen tussen financieringsverstrekkers
(bijv. Spaarders) en financieringsvragers (bijv. Leners)
EN / OF
B. Er zijn belangrijke marktimperfecties zoals transactiekosten, informatieasymmetrieën, ...
Waarom doen we niet alles rechtstreeks of via financiële markten? omdat er verschillen zijn in behoeften van
degene die geld hebben en diegene die geld willen aantrekken.
2
,1.1.1 Waarom bestaat er financiële bemiddeling? Verschillen in behoeften / doelstellingen
Spaarders/investeerders//funding supply Ontleners/funding demand
• Minimalisatie van risico's (krediet, • Beschikbaarheid van financiering
transformatie, markt, operationeel) • op een bepaald moment in de tijd
• Minimalisatie van transactiekosten • Voor een bepaalde periode
• Maximalisatie van liquiditeit (toegang • Voor een bepaald volume
tot uw geld → KT-voorkeur) • Minimalisatie van kosten
• Maximalisatie van opbrengsten • …
• …
• Verschillen in behoeften/doelstellingen creëren moeilijkheden en brengen kosten met zich
mee om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen.
• Deze moeilijkheden en zijn het gevolg van marktimperfecties (bv. transactiekosten,
informatie-assymetrieën, …)
Verschillen in behoeften & objectieven
Aanbod:
• Je wil zo weinig mogelijk risico lopen met je geld
• Zo weinig mogelijk transactiekosten → hoe contract opstellen? (bv. geld lenen aan buur) & afdwingen
?
• Maximalisatie van liquiditeit → kan ik aan mijn geld?
• Hoog rendement
Vraag:
• bij nemen van krediet wil je niet bij 1000 man lenen → je wil zeker volume, voor zekere periode, op
een bepaald moment
• Zo weinig mogelijk kosten
Veel verschillen & als het over geld gaat, ligt het erg gevoelig → moeilijkheden & kosten
Hoe minder je van elkaar afweet, hoe hoger de kosten zullen zijn
1.1.2 Waarom bestaat er financiële bemiddeling? Als u marktimperfecties minimaliseert,
minimaliseert u de daarmee gepaard gaande kosten
Informatie-assymetrieën leiden tot transactiekosten en mogelijk schadelijke gevolgen ...
Transactiekosten Potentiële schadelijke gevolgen
• Informatie verzamelen (omtrent • Adverse selection
ontlener – vaak gedragen door • Principal-agent problemen: moral
ontlener) hazard
• Onderhandelen v/d contracten • Free-rider-problemen
• Afdwingen van contracten • …
• …
Black (1975), Fama (1985), Kane en Malkiel (1965): Bankfinanciering biedt bedrijven lage kosten (in vergelijking met andere
bronnen, bijv. Handelskrediet) en biedt tal van andere diensten aan de bedrijven, zoals lage transactiekosten voor
betalingsdiensten, kredietlijnen, ...))
Transactiekosten:
- verzamelen van informatie (hoe gezond is dat bedrijf?)
- Onderhandelen & uitschrijven van contracten
- Afdwingen van contracten
Potentiële ...
- Geld aan de verkeerde geven
- Geld uitlener stelt teveel risico’s
- Anderen gaan meerijden op jouw inspanningen
3
, Voorbeeld van ongunstige selectie/adverse selection: het probleem van de citroen was van
toepassing op bankleningen (Stiglitz & Weiss, '81):
• Een bank heeft alleen onvolkomen informatie over het risicoprofiel van individuele leners.
o Ontleners hebben een verschillende risicograad.
o Banken hebben imperfecte informatie betreffende de risicograad van individuele
ontleners
• Het rentetarief dat over de lening in rekening wordt gebracht, heeft invloed op het type
klanten (in termen van risicoprofiel en eetlust) → rentetarieven als screeningsinstrument)
o Bij lage rentetarieven zullen beide klanten met een hoog & laag risicoprofiel willen
lenen.
o Bij hoge rentetarieven zullen klanten met een laag risicoprofiel op zoek gaan naar
alternatieve financieringskanalen.
• Een hogere rente vertaalt zich daardoor niet automatisch in een hoger rendement,
aangezien het risicoprofiel toeneemt.
Voorbeeld adverse selection: hoe te weten komen wie de goede en wie de slechte is?
• De rentevoet kan differentiërend zijn
o Als je lage rentevoet aanrekent, gaat iedereen bij jou willen komen lenen
o Als je hoge aanrekent, meer rente inkomsten, maar klanten met laag risicoprofiel gaan bij
concurrent lening aangaan.
o Hoe hoger de rentevoet, hoe slechter de kwaliteit van de ontleners (minder kredietwaardig)
→ dus niet automatisch hogere returns
• Bij de rente r * wordt het rendement 𝜋 gemaximaliseerd. De stijging van de kredietkosten
elimineert de stijging van de rente-inkomsten boven dat niveau
• Bij r * kan de vraag naar kredieten nog steeds hoger zijn dan het aanbod → Stiglitz & Weiss
adviseert om ‘kredietrantsoenering’/’credit rationing’ te doen: binnen de groep van
homogene leners krijgt slechts een deel van hen een lening ...
• Conclusie: een rentestijging leidt mogelijk tot:
a) ongunstige selectie/adverse selection aangezien er alleen klanten met een hoger
risico overblijven
b) het nemen van hogere risico's door klanten, aangezien de hogere rente die ze
moeten betalen, hen dwingt om meer risico's te nemen (of meer inspanningen te
leveren) ...
Als rente toeneemt, dan gaat de winst in begin sterk stijgen (rente-inkomsten stijgen), na verloop van tijd gaat
wanbetaling de positieve effecten teniet doen.
Conclusie v/d paper: als je rentevoet laat stijgen, laat dat tot adverse selection → ook geneigd hogere returns
te realiseren, dus hogere risico’s.
4
0 Inleiding
"Het is goed genoeg dat de mensen van de natie ons bank- en monetaire systeem niet begrijpen,
want als ze dat zouden doen, denk ik dat er morgenochtend een revolutie zou komen." Henry Ford
(1937)Objectives of this course
0.1 Doelstellingen van deze cursus
ZorgProvide knowledge
voor kennis and insight
en inzicht into banking.
in bankieren. BegrijpUnderstand the different
de verschillende drivers
drijfveren vanofhet
banking, such aszoals
bankwezen,
accounting rules, prudential rules and technology. Detect the financial risks and how to develop
boekhoudregels, prudentiële regels en technologie. Detecteer de financiële risico's en hoe u het the risk
exposure management and
risicoblootstellingsbeheer therisicobeheer
en het managementontwikkelt.
of risks.” "
Rules,
regulation &
Monetary policy
Economic Policy
Policy
Markets &
Pruden al customers bank competition
Policy
technology
Prosperity=Hapiness?
Macro perspective Meso perspective Micro perspective
Drijfveren van bankieren, hoe naar banken kijken 2
Dashboard | Febelfin Dashboard
3 perspectieven:
- macro: allerlei soorten beleid en uiteindelijke objectief is om welvaart/geluk te creëren → combinatie
van al die regels dat maakt dat het systeem is wat het is
- meso: hoe zijn de financiële markten gestructureerd → geld kanaliseren van waar er te veel is naar
waar er te weinig is (3 manieren: via financiële markten, directe kanaal (bv. iemand rechtstreeks geld
lenen) & financiële intermediaire (bv. bankiers en verzekeraars die met professionele blink de stroom
optimaal proberen te kanaliseren))
- Micro: bank en alle evoluties die daarrond hangen
(klantenbehoeften veranderen enorm tav banken
De essentie van modern bankieren is het meten, beheren en
accepteren van risico's en het hart van het financiële beheer van
banken is risicomanagement
Belangrijke quote
Bankieren is de risico’s uit de markt opslorpen (maatschappelijke rol van
bankier)
Ook als je als bank wil blijven functioneren, moet je elk risico goed kunnen
inschatten en daar de correcte prijs op plakken (in zeer competitieve omgeving)
Als je dat niet doet, dan ga je in sommige jaren veel geld verdienen, maar gaat vroeg of laat fout aflopen
(omdat banken met lage marges werken).
1
,Kijken naar banken vanuit 4 perspectieven:
- accounting: obv boekhoudkundige cijfers
- functioneel: veel verschillende banken (universele banken (bv. KBC, AXA, Argenta, ...), nichebanken
(private banken, bv. Dela), marktinfrastructuren (clearing & settlement → veel rechten en plichten bij
aankoop aandelen)
- commercieel: hoe moet je nu alle WN’s incentiveren om leningen te gaan geven en advies te geven?
→ commerciële structuur
- Risicoperspectief: types risico’s bekijken en proberen de juiste prijs erop te plakken
0.2 Structuur van de cursus
Macro-elementen
1. Rol en soorten financiële bemiddeling
2. Wat is er speciaal aan banken?
a. Trends & evoluties
b. Regelgeving en toezicht
Micro-elementen
1. Boekhoudkundig perspectief
2. Risicoperspectieven (Basel)
3. Organisatorische perspectieven
4. Functionele perspectieven (soorten banken)
1 Rol van het financiële systeem en tussenpersonen
1.1 Waarom bestaat er financiële bemiddeling?
A. Er zijn belangrijke verschillen in de behoeften en doelstellingen tussen financieringsverstrekkers
(bijv. Spaarders) en financieringsvragers (bijv. Leners)
EN / OF
B. Er zijn belangrijke marktimperfecties zoals transactiekosten, informatieasymmetrieën, ...
Waarom doen we niet alles rechtstreeks of via financiële markten? omdat er verschillen zijn in behoeften van
degene die geld hebben en diegene die geld willen aantrekken.
2
,1.1.1 Waarom bestaat er financiële bemiddeling? Verschillen in behoeften / doelstellingen
Spaarders/investeerders//funding supply Ontleners/funding demand
• Minimalisatie van risico's (krediet, • Beschikbaarheid van financiering
transformatie, markt, operationeel) • op een bepaald moment in de tijd
• Minimalisatie van transactiekosten • Voor een bepaalde periode
• Maximalisatie van liquiditeit (toegang • Voor een bepaald volume
tot uw geld → KT-voorkeur) • Minimalisatie van kosten
• Maximalisatie van opbrengsten • …
• …
• Verschillen in behoeften/doelstellingen creëren moeilijkheden en brengen kosten met zich
mee om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen.
• Deze moeilijkheden en zijn het gevolg van marktimperfecties (bv. transactiekosten,
informatie-assymetrieën, …)
Verschillen in behoeften & objectieven
Aanbod:
• Je wil zo weinig mogelijk risico lopen met je geld
• Zo weinig mogelijk transactiekosten → hoe contract opstellen? (bv. geld lenen aan buur) & afdwingen
?
• Maximalisatie van liquiditeit → kan ik aan mijn geld?
• Hoog rendement
Vraag:
• bij nemen van krediet wil je niet bij 1000 man lenen → je wil zeker volume, voor zekere periode, op
een bepaald moment
• Zo weinig mogelijk kosten
Veel verschillen & als het over geld gaat, ligt het erg gevoelig → moeilijkheden & kosten
Hoe minder je van elkaar afweet, hoe hoger de kosten zullen zijn
1.1.2 Waarom bestaat er financiële bemiddeling? Als u marktimperfecties minimaliseert,
minimaliseert u de daarmee gepaard gaande kosten
Informatie-assymetrieën leiden tot transactiekosten en mogelijk schadelijke gevolgen ...
Transactiekosten Potentiële schadelijke gevolgen
• Informatie verzamelen (omtrent • Adverse selection
ontlener – vaak gedragen door • Principal-agent problemen: moral
ontlener) hazard
• Onderhandelen v/d contracten • Free-rider-problemen
• Afdwingen van contracten • …
• …
Black (1975), Fama (1985), Kane en Malkiel (1965): Bankfinanciering biedt bedrijven lage kosten (in vergelijking met andere
bronnen, bijv. Handelskrediet) en biedt tal van andere diensten aan de bedrijven, zoals lage transactiekosten voor
betalingsdiensten, kredietlijnen, ...))
Transactiekosten:
- verzamelen van informatie (hoe gezond is dat bedrijf?)
- Onderhandelen & uitschrijven van contracten
- Afdwingen van contracten
Potentiële ...
- Geld aan de verkeerde geven
- Geld uitlener stelt teveel risico’s
- Anderen gaan meerijden op jouw inspanningen
3
, Voorbeeld van ongunstige selectie/adverse selection: het probleem van de citroen was van
toepassing op bankleningen (Stiglitz & Weiss, '81):
• Een bank heeft alleen onvolkomen informatie over het risicoprofiel van individuele leners.
o Ontleners hebben een verschillende risicograad.
o Banken hebben imperfecte informatie betreffende de risicograad van individuele
ontleners
• Het rentetarief dat over de lening in rekening wordt gebracht, heeft invloed op het type
klanten (in termen van risicoprofiel en eetlust) → rentetarieven als screeningsinstrument)
o Bij lage rentetarieven zullen beide klanten met een hoog & laag risicoprofiel willen
lenen.
o Bij hoge rentetarieven zullen klanten met een laag risicoprofiel op zoek gaan naar
alternatieve financieringskanalen.
• Een hogere rente vertaalt zich daardoor niet automatisch in een hoger rendement,
aangezien het risicoprofiel toeneemt.
Voorbeeld adverse selection: hoe te weten komen wie de goede en wie de slechte is?
• De rentevoet kan differentiërend zijn
o Als je lage rentevoet aanrekent, gaat iedereen bij jou willen komen lenen
o Als je hoge aanrekent, meer rente inkomsten, maar klanten met laag risicoprofiel gaan bij
concurrent lening aangaan.
o Hoe hoger de rentevoet, hoe slechter de kwaliteit van de ontleners (minder kredietwaardig)
→ dus niet automatisch hogere returns
• Bij de rente r * wordt het rendement 𝜋 gemaximaliseerd. De stijging van de kredietkosten
elimineert de stijging van de rente-inkomsten boven dat niveau
• Bij r * kan de vraag naar kredieten nog steeds hoger zijn dan het aanbod → Stiglitz & Weiss
adviseert om ‘kredietrantsoenering’/’credit rationing’ te doen: binnen de groep van
homogene leners krijgt slechts een deel van hen een lening ...
• Conclusie: een rentestijging leidt mogelijk tot:
a) ongunstige selectie/adverse selection aangezien er alleen klanten met een hoger
risico overblijven
b) het nemen van hogere risico's door klanten, aangezien de hogere rente die ze
moeten betalen, hen dwingt om meer risico's te nemen (of meer inspanningen te
leveren) ...
Als rente toeneemt, dan gaat de winst in begin sterk stijgen (rente-inkomsten stijgen), na verloop van tijd gaat
wanbetaling de positieve effecten teniet doen.
Conclusie v/d paper: als je rentevoet laat stijgen, laat dat tot adverse selection → ook geneigd hogere returns
te realiseren, dus hogere risico’s.
4
