Beginselen van de democratische rechtstaat week 1
Week 1: Staatsrecht en rechtsstaat
- Staatsrecht & staat
- Grondwet & constitutie
- Rechtsstaat
- Machtenscheiding
Boek: Beginselen van het Nederlandse staatsrecht
Staatsrecht (definitie): regels over de organisatie van de overheid en fundamentele normen over de
verhouding met de overheid
Functies van het staatsrecht:
Constitueren:
- ‘Het koningschap wordt erfelijk vervuld door wettige opvolgers van Willem I’ art. 24
Grondwet
- ‘Er is een raad voor de rechtspraak’ art. 84 lid 1 Wet RO
Attribueren:
- ‘Aan de rechterlijke macht is voorts opgedragen de berechting van strafbare feiten’ art. 113
lid 1 Grondwet
- ‘De burgemeester kan een drugspand sluiten’ art. 174a GemW
Reguleren:
- ‘Niemand kan lid van beide kamers zijn’ art. 57 lid 1 Gw
- ‘Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te
openbaren’ art. 7 lid 1 Gw
Recept voor een staat:
- Neem een stukje grond, mag groot of klein zijn, als het maar duidelijke grenzen heeft
(territoir)
- Bevolk die met een gemeenschap die een zekere eenheid vormt (natie)
- Roep een staat uit en oefen effectief gezag uit over de gemeenschap (interne soevereiniteit)
- Overleef een confrontatie met de buren (externe soevereiniteit)
Micro states: Eurostaete (Duitsland, riviertje, Nederland)
Fragile states: geen effectief gezag, weinig macht van de overheid (gebrek aan interne soevereiniteit)
Dwang of (effectief) gezag?
Macht is feitelijk: de mogelijkheid om anderen te dwingen
Gezag is gelegitimeerde macht: macht die wordt geaccepteerd door degenen over wie het wordt
uitgeoefend
Hoe krijg je burgers zo ver? Traditie: iets is aanvaardbaar omdat het altijd al zo was
De Koning, minister-president of burgemeester heeft charisma
, ‘Het werkt’: het beschermt onze vrijheid het beste (en vult het liefst ook onze zakken)
Minimale macht, maximaal gezag
Macht Bevoegdheid
Gezag
Land 1: Zimbabwe
Uitvoerende macht: staatshoofd: president. Regeringshoofd: president, de oresident wordt om de
zes jaar gekozen
Wetgevende macht: 2 kamer stelsel, verkiezingen iedere vijf jaar
Rechterlijke macht: hoog gerechtshof
Land 2: Nederland
Uitvoerende macht: staatshoofd: de monarch, regering: de Monarch en ministers, verkiezingen:
geen, de ministers worden benoemd door de monarch
Wetgevende macht: bestaat uit parlement en regering
Parlement: gekozen, regering: benoemd door monarch
Rechterlijke macht: Alle rechters benoemd door de monarch
Bronnen & begrippen
- Formele constitutie (grondwet)
- Materiele constitutie (geheel van normen wat uit alle andere rechtsbronnen komt waardoor
de constitutie daadwerkelijk inhoud krijgt)
- Grondwet
- Statuut
- Organieke wetten
- Algemene Maatregelen van Bestuur
- Ongeschreven staatsrecht
- Reglementen van Orde
- Conventies
Wat is rechtsstaat?: we hebben een koning omdat het in de grondwet staat
- Legaliteit
- Machtenscheiding
- Grondrechten
- Rechtsbescherming
Trias Politica:
- Scheiding in functies: wetgeven, besturen en rechtspreken
- Scheiding in instituties: wetgever, bestuur, rechterlijke macht
Week 1: Staatsrecht en rechtsstaat
- Staatsrecht & staat
- Grondwet & constitutie
- Rechtsstaat
- Machtenscheiding
Boek: Beginselen van het Nederlandse staatsrecht
Staatsrecht (definitie): regels over de organisatie van de overheid en fundamentele normen over de
verhouding met de overheid
Functies van het staatsrecht:
Constitueren:
- ‘Het koningschap wordt erfelijk vervuld door wettige opvolgers van Willem I’ art. 24
Grondwet
- ‘Er is een raad voor de rechtspraak’ art. 84 lid 1 Wet RO
Attribueren:
- ‘Aan de rechterlijke macht is voorts opgedragen de berechting van strafbare feiten’ art. 113
lid 1 Grondwet
- ‘De burgemeester kan een drugspand sluiten’ art. 174a GemW
Reguleren:
- ‘Niemand kan lid van beide kamers zijn’ art. 57 lid 1 Gw
- ‘Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te
openbaren’ art. 7 lid 1 Gw
Recept voor een staat:
- Neem een stukje grond, mag groot of klein zijn, als het maar duidelijke grenzen heeft
(territoir)
- Bevolk die met een gemeenschap die een zekere eenheid vormt (natie)
- Roep een staat uit en oefen effectief gezag uit over de gemeenschap (interne soevereiniteit)
- Overleef een confrontatie met de buren (externe soevereiniteit)
Micro states: Eurostaete (Duitsland, riviertje, Nederland)
Fragile states: geen effectief gezag, weinig macht van de overheid (gebrek aan interne soevereiniteit)
Dwang of (effectief) gezag?
Macht is feitelijk: de mogelijkheid om anderen te dwingen
Gezag is gelegitimeerde macht: macht die wordt geaccepteerd door degenen over wie het wordt
uitgeoefend
Hoe krijg je burgers zo ver? Traditie: iets is aanvaardbaar omdat het altijd al zo was
De Koning, minister-president of burgemeester heeft charisma
, ‘Het werkt’: het beschermt onze vrijheid het beste (en vult het liefst ook onze zakken)
Minimale macht, maximaal gezag
Macht Bevoegdheid
Gezag
Land 1: Zimbabwe
Uitvoerende macht: staatshoofd: president. Regeringshoofd: president, de oresident wordt om de
zes jaar gekozen
Wetgevende macht: 2 kamer stelsel, verkiezingen iedere vijf jaar
Rechterlijke macht: hoog gerechtshof
Land 2: Nederland
Uitvoerende macht: staatshoofd: de monarch, regering: de Monarch en ministers, verkiezingen:
geen, de ministers worden benoemd door de monarch
Wetgevende macht: bestaat uit parlement en regering
Parlement: gekozen, regering: benoemd door monarch
Rechterlijke macht: Alle rechters benoemd door de monarch
Bronnen & begrippen
- Formele constitutie (grondwet)
- Materiele constitutie (geheel van normen wat uit alle andere rechtsbronnen komt waardoor
de constitutie daadwerkelijk inhoud krijgt)
- Grondwet
- Statuut
- Organieke wetten
- Algemene Maatregelen van Bestuur
- Ongeschreven staatsrecht
- Reglementen van Orde
- Conventies
Wat is rechtsstaat?: we hebben een koning omdat het in de grondwet staat
- Legaliteit
- Machtenscheiding
- Grondrechten
- Rechtsbescherming
Trias Politica:
- Scheiding in functies: wetgeven, besturen en rechtspreken
- Scheiding in instituties: wetgever, bestuur, rechterlijke macht
