Summary Inleiding in de persoonlijkheidspsychologie, ISBN: 9789089538260 Persoonlijkheidspsychologie

PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE



Hoorcollege 1: Kennismaking met het olod

1.1 Waarom is persoonlijkheidspsychologie nuttig?
 Beschrijven hoe iemand in elkaar zit
 Verklaren waarom iemand zich op een bepaalde, soms irrationele manier gedraagt
 Cruciaal in de begeleiding van iemand!
 Vertaling naar andere vakgebieden, zoals arbeids- en organisatiepsychologie, sociale psychologie...: in kaart
brengen van persoonlijkheid
 Casus uit de praktijk
o Jongeman met cocaïne- en internetverslaving die, ondanks verschillende therapieën, blijft hervallen.
 Bepaalde persoonlijkheden die makkelijker vatbaar zijn voor verslavingen, impulsief,
volharding

1.2 persoonlijkheidspsychologie als wetenschap
 De persoonlijkheidspsychologie is de tak van de psychologie die zich bezighoudt met het bestuderen van
persoonlijkheid, individuele verschillen.
 Analyse van persoonlijkheid op 3 verschillende niveaus (Kluckhohn & Murray)
o Elk mens is zoals alle anderen
 Human nature
 Gemeenschappelijkheden
 Volgen allemaal dezelfde weg in het opgroeien, hersengebieden, worden ontwikkeld in het
interafhankelijkheid, cultuur
o Elk mens is zoals sommige anderen
 Individuele verschillen: introvert vs extravert
 Verschillen tussen groepen
o Elk mens is als geen ander
 Uniciteit
 Persoonlijkheid kan:
o Nomothetisch onderzocht worden
 Het vergelijken van groepen van persoonlijkheidstrekken
o Ideografisch onderzocht worden
 Hoe 1 proefpersoon doorheen de tijd evolueert en hoe de persoonlijkheid veranderd of niet

1.3 Wat is persoonlijkheid?
 Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de
manier waarop ze denken, zich voelen en zich gedragen. Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel en
deels genetisch bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.




1

,Hoorcollege 2: Persoonlijkheid, een introductie
Inleiding
 Begrippen vorige les
o Elk mens is zoals alle anderen
o Elk mens is zoals sommige anderen
o Elk mens is als geen ander
o Nomothetisch onderzoek
o Idiografisch onderzoek

1 Wat is persoonlijkheid
 Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de
manier waarop ze denken, zich voelen en zich gedragen. Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel en
deels genetisch bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.

1.1 Kenmerkende individuele verschillen
 Kenmerken (individuele verschillen) = trekken (traits)
o Algemene kenmerken die ieder individu in een bepaalde mate
heeft (extraversie) en die nauwelijks varieren in tijd
 Average tendencies = gemiddelde gedragsneiging, kan van worden
afgeweken, is situationeel
 Trekpsychologie = hoe individuele verschillen (traits), gedrag kunnen
beschrijven/bepalen
o Beschrijvende functie
 Begrijpelijk schets maken van zijn
persoonlijkheid/trekken
o Verklarende functie
 Ligt de verklaring bij zijn gedrag of bij de omgeving?
• Toerekeningsvatbaar of niet?
o Voorspellende functie
 Zal die persoon dat gedrag van uit zijn persoonlijkheid nog stellen?
 Persoonlijkheid = karakter + temperament

1.1.1 karakter
 Charasso (Grieks) = graveren, insnijden
 = kenmerkende of typerende aan een persoon
 Stereotypen
o "Hij is een strever."
 Twee uitgangspunten:
o Karaktertrekken als eigenschappen = causaal
o Karaktertrekken als samenvattingen = niet causaal

1.1.2 temperament
 Ontstaan: Vloeistoffen in het lichaam
Een teveel aan Naam temperament Psychologische beschrijving

Bloed Sanguinisch Vrolijke, vriendelijk en grappig

Slijm Flegmatisch Traag, loom en lui

Gal Cholerisch Onstuimig, grootmoedig en onverschrokken


2

, Zwarte gal Melancholisch Somber, zwijgzaam en vasthoudend



 Vandaag: basale persoonlijkheidseigenschappen, in de kindertijd al merkbaar, erfelijk
 Vroeg observeerbaar
 Experiment meten van temperament
 Mary Rothbart (1981)
o Stabiele eigenschappen: vroeg aanwezig
o Stabiliteit groeit met leeftijd
o Stabiliteit van temperament is hoger over korte intervallen

1.2 Denken, voelen, doen
 Cognitieve processen van informatieverwerking


Beslissingsre
Input gels (Als- Output
Dan)
 Anders reageren op situatie (input) op basis van de persoonlijkheid.
o Verschillende cognitieve processen

1.3 Stabiliteit van persoonlijkheid
 Is persoonlijkheid stabiel of veranderlijk?
• Persoonlijkheid is relatief stabiel, kan in heel kleine vormen veranderen
 Relatieve stabiliteit = we kunnen stellen dat het stabiel is, maar het kan afhangen van situatie tot situatie en
hoe we de persoonlijkheid meten
 Wat betekent dit dan?
 Persoonlijkheid = relatief stabiel
 Stabiliteit neemt toe met leeftijd
 Piek van stabiliteit: 50-60 jaar

1.3.1 Rangordestabiliteit
 Relatieve positie van een individu in een groep doorheen een bepaalde tijd, op bv de big 5
 Ideografisch

1.3.2 Mean level-stabiliteit
 Stabiliteit van groepen personen doorheen een tijdsspanne hetzelfde blijven
 Nomotetisch

1.4 Erfelijkheid van persoonlijkheid
 Wat is erfelijkheid?
o Hoe de genen overeenkomen
o Word veel uitgedrukt in percentages 40-60%
 Vloeit ook door van stabiliteit
 Hetgeen dat niet wordt bepaald door erfelijkheid wordt bepaald door de omgeving
o Persoonlijkheid wordt het minst bepaald door de gedeelde omgeving en het meest uit de niet-
gedeelde omgeving

Voorbeeld vragen
 Leg in je eigen woorden uit wat we onder persoonlijkheid verstaan.
o Verschillende aspecten weergeven!


3

, Hoorcollege 3: Klassieke modellen van de persoonlijkheid
3.1 Inleiding
 Begrippen vorige les
o Kenmerkende individuele verschillen
 Traits (persoonlijke verschillen) - beschrijvend, verklarend, voorspellend
 Karakter – temperament
 Denken – voelen – doen
 Relatieve stabiliteit – rangorde, mean-level
 Erfelijkheid

 Begin 20e eeuw
o Persoonlijkheid = de eenheid van denken, voelen en handelen die een menselijk organisme tot een
persoon maakt en nauwelijks over tijd of situatie variëren; extraversie, neurotisisme
 Vier grote denkers met elk een eigen theorie, vormgegeven door hun eigen ervaringen en wetenschappelijke
experimenten

3.2 Sigmund Freud en de psychoanalyse
 1856 – 1939
 Lichamelijke aandoeningen komen voor en kunnen dat medisch niet verklaren -> ontstaan
 Eerste psychologisch verklaringsmodel
 Vloeit voort uit ontbreken medische verklaringen
 Lapsus (een onbewuste verspreking dat we doen, het onbewuste dat in het bewuste komt)
 Bewust – onbewust, Geen eigenbaas in het huishouden, maar wie dan wel?

3.2.1 Hysterie
 Onderwerpen in het thema hysterie
o Tics
o On-overgevoeligheid
o Spastische aanvallen
o Vreemde houdingen
 Artsen gingen uit van 2 aan namens
o Niks aan de hand OF het is echt maar de medische kennis is ontoereikend
 Van die twee aannames startte Freud met zijn praattherapie
 Nu niet meer hysterie  psychosomatische stoornis

3.2.2 Psyché in drievoud
 Anna O.  Niet meer in staat om te drinken
 Freud ging er met de psychoanalyse en praattherapie de oorzaak zoeken
o Bleek een trauma te zijn wanneer Anna O. een vieze hond uit een glas water heeft zien drinken
 Door het trauma bespreekbaar te stellen en er over te praten, kon ze terug drinken
 Keuzevrijheid kan positief of negatief beïnvloed worden door psychische factoren
 Drie coördinaten van psychoanalyse:
o Symbolische aspect
 Symboliek, wat er voor wat in de plaats komt, het vervangen door een symbool
 Het niet kunnen drinken van Anna, dat de plaats inneemt van haar walging en
antipathie
 Psyche van de mens is dynamisch en vind onbewust plaats
o Topische aspect
 De onderliggende structuren van de dynamiek. Hetgeen dat ervoor zorgt dat er een
symboliek ontstaat voor een bepaald trauma
o Economische aspect
 Kwantitatieve kant van het psychisch gebeuren. Hoe bewegelijk zijn de symptomen?
4